Çekiç parmak (Digitus malleus) ve pençe parmak: Ayaktaki çekiç parmakların tedavisi ve çekiç parmak veya Digitus’ta minimal invaziv düzeltme

Yürürken ayaklar tüm vücudun ağırlığını taşır. Bu nedenle uygun olmayan ayakkabılar ayaklar için çok zararlıdır. Özellikle yüksek topuklu ayakkabılar, stiletto ayakkabılar ve benzeri modeller ayak sağlığını olumsuz etkiler. Kadınların yarısından fazlası, ayak uzunluğuna göre en az yarım ila bir numara küçük ayakkabılar giymektedir.

Uygun olmayan ayakkabı seçiminin bir sonucu olarak, sıklıkla çekiç parmak ve pençe parmak olarak adlandırılan ayak parmaklarında bozukluklar ortaya çıkar. Ayak iskeletindeki değişiklikler (bükülmüş düz taban, ayak başı çukurluğu) de bu tür bozukluklara neden olabilir. Nadir durumlarda, örneğin

• nörolojik hastalıklar,
• kronik poliartrit veya
• alt bacak veya ayak bileği kırıkları

neden olabilir.

Çekiç parmak durumunda, parmak uç ekleminde o kadar fazla bükülür ki, parmak kemiği bir çekicin başı gibi yere doğru bakar. Genellikle ikinci parmak etkilenir. Ciddi vakalarda eklemlerdeki bozukluk, birkaç parmağın üst üste binmesine neden olur.

Çekiç parmak ile pençe parmak birbirinden ayırt edilmelidir. Bu deformasyonda, etkilenen ayak parmağında taban ekleminde aşırı gerilme meydana gelirken, orta ve uç eklemlerde aynı anda bükülme görülür. Bu nedenle ayak parmağı bir pençe gibi yukarı doğru kıvrılır ve parmak ucu zemine temasını kaybeder.

Çekiç parmak genellikle, örneğin

• düz-düşük ayak,
• kavisli ayak veya
• halluks valgus (başparmağın bozukluğu) gibi.

Erken aşamada çekiç parmak genellikle herhangi bir rahatsızlık vermez. Çoğu zaman hastalar, ayaklarının görünümünden memnun olmadıkları için doktora başvururlar. Ancak deformasyon ilerledikçe, etkilenen bölgelerde tahriş oluşabilir ve

• basınca bağlı ağrı,
• nasır ve
• tavuk gözü oluşabilir; bunlar genellikle ayak parmağının orta eklemi üzerinde görülür.

Sürtünme nedeniyle ciltte lezyonlar oluşursa, enfeksiyona da yol açabilir. Bununla birlikte kan zehirlenmesi ve kemik iltihabı gibi riskler ortaya çıkar. En kötü durumda bu durum bir uzvun kesilmesini gerektirebilir. Bu durumda normal ayakkabı giymek çoğu zaman artık mümkün olmaz.

Ayrıca, deformasyon nedeniyle diğer ayak parmakları yerinden kayabilir. Bu durum, ayak parmaklarının taban eklemlerinde çıkık (lüksasyon) oluşmasına neden olabilir.

Ayak parmaklarındaki deformasyonun ne kadar ilerlemiş olduğunu belirlemek için röntgen çekilir. Böylece doktor,

• deformasyonun ne kadar ilerlemiş olduğunu,
• hangi eklemlerin etkilendiğini ve
• ayak parmaklarında çıkık olup olmadığını belirleyebilir.

Ayrıca röntgen görüntüsü, bu bozukluğa eşlik eden olası iltihaplı değişikliklerin (artrit) olup olmadığını da gösterir.

Bazı durumlarda doktor, şikayetleri geleneksel yöntemlerle, yani ameliyat olmadan tedavi etmeye çalışabilir. Bunun için ayak parmaklarının henüz tamamen sertleşmemiş olması ve pasif olarak gerilebilmesi gerekir.

Aşağıdaki tedavi yöntemleri uygulanabilir:

• Nedenin ortadan kaldırılması,
• Fizyoterapi,
• manuel terapi,
• ortopedik ayakkabı tabanlıkları,
• basınç noktalarının yastıklanması ve bakımı (basınç koruması ve pozisyonlama ortezleri),
• bağlama bandajları,
• Özel olarak yumuşak deriden ayakkabı seçimi, ayakkabı uyumu ve ortopedik seri ayakkabılar ile
• özel olarak üretilmiş ayakkabılar

Zamanla bu deformasyon genellikle kalıcı hale gelir ve yukarıda belirtilen önlemlerle düzeltilmesi artık mümkün olmaz.

Çekiç parmak hastalığının ilerlemiş aşamalarında kronik iltihaplanma ve sertleşmeler ortaya çıkar. Bu şikayetler günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir. Hastalar bu durumda bir ayak cerrahı tarafından yapılacak bir ameliyatı düşünmelidir. 

Cerrahın çekiç parmağı tedavisi için çeşitli seçenekleri vardır:

• Ayağın düzeltilmesi,
• Tendonların uzatılması veya yer değiştirmesi,
• Kemiğin bir kısmının çıkarılması,
• Kemiğin kesilmesi ve yerinin değiştirilmesi ve/veya
• Eklemin sabitlenmesi.

Ameliyat genellikle ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilebilir.

Doktorunuz size çeşitli ameliyat yöntemleri hakkında bilgi verebilir. Seçim,

• ayak parmağının ne kadar bükülmüş veya sertleşmiş olduğuna,
• ayaktaki diğer nedenler ve deformiteler/şikayetler ile
• eklemin hala hareket ettirilebilip ettirilemediğine bağlıdır.

Artrodez

Bu yöntemde cerrahi olarak eklem sertleştirilir. Tam sertleşme görülen çekiç parmaklarda veya birden fazla parmağın etkilendiği durumlarda uygulanabilir.

Artrodezde eklem (düzeltildikten sonra) bir tel, metal klips veya implant yardımıyla sabitlenir.

Bu yöntemin avantajları, daha az ağrı ve ödem oluşma riskinin daha düşük olmasıdır. Ancak, ameliyat sonrası tedavi süreci biraz daha uzun sürebilir.

Hohmann Yöntemi ile Ameliyat

Bu ameliyat yönteminde cerrah, ekleme dahil olan taban parmağı başını çıkararak ayak parmağı kemiğini kısaltır. Ardından fleksör tendonunu gerer. Böylece yeni bir eklem oluşturulur ve ayak parmağının pozisyonu düzeltilir. Bu nedenle bu yönteme rezeksiyon artroplastisi de denir.

Gerekirse ayak parmağı, dışarıdan görülebilen bir tel ile birkaç hafta boyunca sabitlenmelidir. Kemik mesafesinin kısaltılmasıyla yumuşak doku mesafesi üzerindeki yük azalır.

Bu yöntemin dezavantajları arasında daha yüksek şişlik riski ve eklemde ağrılı tahrişlerin ortaya çıkma tehlikesi bulunmaktadır.

Buna karşılık, avantajları arasında daha kısa bir iyileşme süresi ve nispeten basit bir teknik uygulama yer alır.

Tendon kaydırma

Hala hareket kabiliyeti olan ve önemli bir ek deformasyon bulunmayan çekiç parmaklarda tendon kaydırma uygulanabilir.

İşlem sadece yumuşak dokularda gerçekleştirilir, yani kemik üzerinde değil. Ameliyatın başarılı olması durumunda, tek tek ayak parmakları yer değiştirebilir. Böylece ayak parmaklarının bükülmesi gerilmeye dönüşür ve deformite, eklem sertleşmesi olmadan düzeltilir.

Metatarsal kemiklerin kısaltılması (örn. Weil osteotomisi)

Weil osteotomisi gibi bu geleneksel yöntemlerde bir metatarsal kemik kısaltılır. Bu, ön ayaktaki farklı kemikler arasındaki yükü daha iyi dengelemek için gerekli olabilir. Böylece, ekleminden çıkmış (lüksasyonlu) bir kemik de tekrar yerine oturtulabilir.

Bu tür bir ameliyattan önce biyomekanik bir analiz yapılması da yararlı olabilir. Bu sayede cerrah, belirli bir bölgede olası bir yükleme olup olmadığını tespit edebilir.

Minimal invaziv ameliyatlar

Son yıllarda çekiç parmak tedavisinde de minimal invaziv yöntemler yaygınlaşmıştır. Bu yöntemlerde doktor sadece küçük deri kesileri açar ve özel teknikler kullanır. Böylece daha büyük bir ameliyattan kaçınabilir ve çoğu zaman hastanın ameliyat sonrası iyileşme süreci de kolaylaşır.

Böyle bir ameliyatın sizin için uygun olup olmadığı, ayak cerrahınız tarafından size açıklanacaktır.

Çekiç parmak ile pençe parmak arasındaki fark nedir?

Çekiç parmak ile pençe parmak arasındaki fark, eklem pozisyonunun detaylarında yatmaktadır. Çekiç parmakta, parmağın uç eklemi maksimum derecede bükülür, böylece parmağın ucu bir çekiç gibi yere çarpar; çoğu zaman orta eklem de etkilenir. Pençe parmağında ise ayağın taban eklemi aşırı gerilirken, orta ve uç eklemler bükülür; bu durum bir hayvan pençesini andırır. Bu iki durum arasındaki sınırlar belirsiz olabileceğinden ve genellikle bir ayakta hem çekiç parmak hem de pençe parmak aynı anda görülebildiğinden, günlük hayatta bu terimler genellikle ayak parmaklarındaki bu bozukluklar için eşanlamlı olarak kullanılır.

Çekiç parmaklar nasıl oluşur?

Çekiç parmağın oluşumu genellikle yıllar boyunca yavaş yavaş ilerleyen bir süreçtir. En yaygın neden, ön kısmı çok dar olan veya yüksek topuklu ayakkabıların giyilmesidir. Bu ayakkabılar, ayak parmaklarını bükülmüş bir pozisyona zorlar. Buna ayak kaslarında bir dengesizlik de eklenirse (örneğin yayık ayak veya halluks valgus gibi), tendonlar kısalır ve eklem kapsülü büzülür. Nörolojik hastalıklar veya romatizma da çekiç parmaklara neden olabilir. Çekiç parmak sorunu yaşayan bazı kişilerde, bu durumun ortaya çıkmasını kolaylaştıran genetik bir yatkınlık da söz konusudur.

Çekiç parmak hangi belirtilere neden olur?

Çekiç parmak belirtileri genellikle ayak parmak eklemlerinde hafif bir kızarıklıkla başlar. Ayakkabı içindeki sürekli sürtünme nedeniyle ağrılı baskı noktaları, nasır (Clavus) ve iltihaplı sinüsler oluşur. Özellikle ikinci ila dördüncü ayak parmakları sıklıkla etkilenir. Etkilenen ayak parmağı sürekli bükük kalırsa, eklem giderek sertleşir. Hastalar, yürürken ağrı hissettiklerini ve bükülmüş ayak parmağının ayakkabı içinde daha fazla yer kaplaması nedeniyle kendilerine uygun ayakkabı bulmakta zorlandıklarını bildirirler.

Çekiç parmaklar konservatif olarak tedavi edilebilir mi?

Evet, el ile pasif olarak gerilebilen esnek bir çekiç parmak söz konusu olduğu sürece, konservatif tedavi mümkündür ve mantıklıdır. Buna, yumuşak dış yüzeye sahip ve parmaklar için yeterli alana sahip rahat ayakkabılar giymek ile çapraz ayak kemerini destekleyen tabanlıkların kullanılması dahildir. Bağlama bandajları, gece atelleri ve silikon ortezler, deformiteyi nazikçe düzeltmeye yardımcı olabilir. Ayrıca fizyoterapi ve hedefe yönelik ayak parmağı egzersizleri de ayak kaslarını güçlendirir ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir.

Ne zaman ameliyat gerekir?

Konservatif tedaviler şikayetleri artık hafifletemediğinde, deformite sabitleştiğinde (kontraktür) veya açık yaralar ve şiddetli nasırlar oluştuğunda ortopedi alanında ameliyat önerilir. Ameliyatla düzeltmenin amacı, ayak parmağını kalıcı olarak düzeltmektir. Yaygın olarak uygulanan yöntemler arasında, kemiğin bir kısmının çıkarıldığı Hohmann ameliyatı (rezeksiyon artroplastisi) veya etkilenen eklemin sabitlenmesi (artrodez) yer alır. Modern kliniklerde, dokuya zarar vermeyen minimal invaziv teknikler giderek daha fazla kullanılmaktadır.

Çekiç parmaklarda hangi ayakkabılar giyilmelidir?

Doğru ayakkabı seçimi, baskıyı azaltmak için çok önemlidir. Basınç noktalarını önlemek için, ayak parmağı bölgesinde dikiş bulunmayan yumuşak ve geniş ayakkabılar giyilmelidir. Ayak parmağı bölmesinde yeterli boşluk bulunan ayakkabılar, ayak parmaklarının sıkışmasını önler. Yüksek topuklu ayakkabılar ve dar burunlu ayakkabılardan kaçınılmalıdır, çünkü bunlar çekiç parmak oluşumunu tetikler. Ağır vakalarda, ayağı ağrısız bir şekilde desteklemek için ortopedik özel yapım ayakkabılar gerekebilir.

Çekiç parmak tanısı nasıl konur?

Doktor genellikle ayağa bakarak (gözle tanı) teşhis koyar. Deformitenin hala esnek olup olmadığını veya eklemlerin zaten sertleşip sertleşmediğini kontrol eder. Röntgen filmi, kemik değişikliğinin boyutunu ve eklem yüzeylerinin hala sağlam olup olmadığını gösterir. Bu, durumun çekiç parmak mı yoksa pençe parmak mı olduğunu belirlemek ve hangi tedavinin (konservatif mi yoksa cerrahi mi) en iyi başarı şansını sunduğuna karar vermek açısından önemlidir.

Çekiç parmaklara önlenebilir mi?

Çekiç parmak oluşumunu önlemek için uygun ayakkabı giymek en önemli unsurdur. Ayak kaslarını çalıştırmak için mümkün olduğunca sık çıplak ayakla yürümek gerekir. Ayak parmaklarıyla nesneleri kavramak gibi düzenli ayak egzersizleri, tendonların ve eklemlerin esnekliğini korur. Hatalı pozisyonun ilk belirtilerini fark edenler, ilerlemesini önlemek ve çekiç parmakların oluşmasını engellemek için tabanlık veya yastıklarla destek sağlamak amacıyla erken bir aşamada bir ortopedi uzmanına başvurmalıdır.