“Dissosiyatif bozukluklar” terimi, hareket, algı, kimlik, bellek ve bilinç bozukluklarını ifade eder. Bunlar, konversiyon bozuklukları olarak da bilinir. Bu bozukluklar, merkezi veya periferik sinir sisteminin anatomi ve fizyolojisi kavramlarına uymayan bir bedensel işlev (duyusallık, duyusal ve motor işlevler) bozukluğudur. Ancak ilk etapta nörolojik (“psödonörolojik”) veya diğer somatik hastalıklar akla gelebilir. Tercih edilen tedavi yöntemi, psikodinamik veya psikanalitik psikoterapidir. Ağır vakalarda yatarak tedavi de endikedir.
Aşağıda, dissosiyatif bozukluklar hakkında daha fazla bilgi ve bu alanda uzmanlaşmış seçkin uzmanların listesini bulabilirsiniz.
Tanım: Disosiyatif Bozukluklar
Disosiyatif kimlik bozukluğu genellikle çocukluk döneminde travmatik deneyimlerin bir sonucu olarak gelişir.
Konversiyon bozukluklarının çoğu akut ve geçici olarak ortaya çıkar ve hızla geriler. Yani aniden ortaya çıkabilir ve birkaç hafta veya ay sonra yine aniden ortadan kaybolabilir. İki yıldan uzun sürerse, tedavi edilmezse seyri genellikle kronikleşir.
Etkilenen kişilerde sıklıkla aynı anda başka bozukluklar da görülür. Bunlara özellikle kişilik bozuklukları veya somatoform bozukluklar dahildir.
Hastalar genellikle fiziksel olarak hasta kabul edilir ve yıllarca buna uygun olarak somatik (bedensel) tedavi görürler. Bu nedenle dissosiyatif bozuklukların sıklığı tam olarak tahmin edilemez. Genel olarak, tüm insanların yüzde 0,5 ila 4,5’i bu bozukluklardan etkilenebilir; kadınlar erkeklere göre üç kat daha sık etkilenir.
Dissosiyatif bozukluklar hangi belirtilerle kendini gösterir?
Disosiyatif bozukluklarda
- hafıza içeriği,
- vücut algıları veya
- hareketler
normal bilinçten ayrılır ve artık kişinin kontrolü altında olmaz. Bu durum, bedensel işlevlerde felç veya kasılma benzeri belirtiler şeklinde ortaya çıkabilir. Ancak bu durumda organik bir bozukluk söz konusu değildir.
Dissosiyatif amnezi: Belirli yaşam olaylarına veya yaşam dönemlerine ilişkin tekrarlayan (yeniden ortaya çıkan) veya tek seferlik hafıza boşlukları. Amnezi sıklıkla travmatik, başka türlü stres verici veya çatışmalı yaşam durumlarıyla ilgilidir.
Dissosiyatif füg (patolojik gezinti dürtüsü): Alışılmış ortamdan ani ve beklenmedik bir şekilde uzaklaşma. Bu durum sırasında geçmişe ve kişinin kişisel yaşam durumuna ilişkin hafıza kaybı.
Dissosiyatif stupor (dissosiyatif felç): Hareket eksikliği ve hareketin durmasıyla karakterize bir donukluk hali ile
- konuşmama durumları,
- hareketsizlik ve
- çevresel ve ağrı uyaranlarına tepki vermeme,
- yiyecek ve sıvı alımının reddedilmesi.
Depersonalizasyon ve derealizasyon sendromları: Kişinin kendi benliği değişir, yabancılaşır, gerçek dışı algılanır (depersonalizasyon). Düşünceler, duygular ve eylemler artık benliğin bir parçası olarak algılanmaz (bir robot gibi). Diğer duyusal algılar (işitme, görme vb.) ve genel bedensel hisler (açlık, susuzluk, iştah vb.) de bozulabilir.
Dissosiyatif nöbetler: Epileptik nöbetleri taklit eden paroksismal (nöbet şeklinde ortaya çıkan), istemsiz davranış kalıplarıdır. Bu durumda beyinde herhangi bir nöbet aktivitesi saptanamaz. Ayrıca, motor, duyusal, otonom, bilişsel ve duygusal davranış kalıplarının kontrolünde ani ve geçici bir bozuklukla karakterize edilir.
Dissosiyatif kimlik bozukluğu: Bu sendrom (diğer adıyla: çoklu kişilik bozukluğu), dissosiyatif bilinç bozuklukları arasında en ağır olan hastalıktır. Bu formun ne sıklıkta görüldüğü nispeten belirsizdir.
Temel özellik, en az iki farklı alt kimlik veya kişilik durumunun varlığıdır. Bunlar, sırayla hastanın davranışları üzerinde kontrolü ele alırlar. Aynı zamanda, her bir kimlik diğer kimliklere karşı hafıza kaybı yaşar.
Bunlar, genel kişiliğin dissosiyatif yönleridir ve her biri
- özel yetenekler,
- yaş,
- cinsiyet,
- duygusal durum vb.
farklılık gösterebilir. Bu durumlar arasındaki geçiş, genellikle travma ile ilişkili çeşitli tetikleyici uyaranlar tarafından neden olabilir. Bunun yanı sıra, diğer dissosiyatif bilinç bozukluklarının tüm belirtileri (amnezi, füg vb.) de görülebilir.
Bu dissosiyatif bozuklukların ortaya çıkmasında aşırı derecede ağır çocukluk travmalarının rol oynadığı düşünülmektedir. Bu bozukluk bilimsel olarak yeterince araştırılmamıştır.
Disosiyatif bozuklukların tedavisi
Dissosiyatif bozukluklar psikoterapi ile tedavi edilmelidir. Tedavinin amacı, hastanın rahatsızlığının psikolojik doğasını anlamasını ve psikolojik veya sosyal çözüm yolları aramasını sağlamaktır. Bu genellikle zordur, çünkü hastalar fiziksel bir hastalıktan muzdarip olduklarına kesin olarak inanmaktadırlar. Psikoterapiye yönlendirilecekleri zaman, tedavi edenler tarafından “simülatör” olarak damgalandıklarını düşünürler.
Ciddiyet derecesine bağlı olarak, psikodinamik kısa süreli terapi veya daha uzun süreli psikodinamik tedavi gerekebilir. İkincisi, gerekirse yatarak tedavi şeklinde uygulanmalı ve belirli travma terapisi yöntemleriyle desteklenmelidir. Bunlara örneğin imgesel travma terapisi veya EMDR terapisi dahildir.
İlgili eşlik eden hastalıklar varsa, örneğin depresyon durumunda, tıbbi tedavi de endikedir.
Yazıyı paylaş