Göbek fıtığını anlamak – fıtık durumunda ortaya çıkan fiziksel değişiklikleri fark etmek

Karın duvarı bağ dokusu, karın kasları ve karın derisinden oluşur. Her yerinde eşit şekilde gelişmemiştir ve zayıf noktaları vardır. Bu zayıf noktalardan biri de göbek deliğidir. Karın duvarı, iç karın organlarımızı desteklediği için sürekli olarak muazzam bir basınca maruz kalır. Öksürme, hapşırma veya ağırlık kaldırma sırasında bu basınç önemli ölçüde artar. Hamilelik de karın duvarına yük bindirir. Göbek fıtığı, göbek çevresindeki bağ dokusunun bu basınca dayanamaması durumunda oluşur.

Yandan bakıldığında bir göbek fıtığı © Prof. Dr. med. Thomas W. Kraus

Karın duvarında, peritonun dışarıya doğru çıkıntı yaptığı, “fıtık ağzı” olarak adlandırılan bir boşluk oluşur. Doktorlar bu çıkıntıya “fıtık kesesi” adını verir. Bazen bağırsağın bazı kısımları da fıtık kesesine girer. Nadir durumlarda fıtık, bağırsak ilmeklerini sıkıştırır ve bu ilmeklere kan akışı kesilir. Sıkışmış (inkarzeriye) göbek fıtığı, özellikle bağırsak parçaları dışarı çıkmışsa acil bir durumdur. Bağırsak parçalarının ölme tehlikesi vardır. Bu nedenle derhal ameliyat edilmesi gerekir.

İstatistiklere göre göbek fıtığı en çok bebeklerde görülür – bu ülkede yaklaşık her on bebekten biri bu rahatsızlıktan muzdariptir. Doğum ağırlığı 1.500 gramın altında olan prematüre bebekler özellikle risk altındadır – bunların üçte ikisi doğuştan göbek fıtığı ile dünyaya gelir. Yetişkinlerde kadınlar erkeklere göre daha yüksek risk altındadır; kadınlar göbek fıtığına yaklaşık dört kat daha sık yakalanır. Özellikle 50 ile 60 yaş arasındaki kadınlar risk altındadır.

Fıtık cerrahisi uzmanları, göbek bölgesinin doğal bir zayıf nokta olduğunu ve yetişkinlerde göbek fıtığının birçok kişinin sandığından çok daha sık görüldüğünü vurgulamaktadır. Çocuklarda genellikle kendiliğinden düzelme mümkünken, yetişkinlerde göbek fıtığı büyüdükçe veya doku sıkıştıkça giderek daha fazla rahatsızlık verir.

İşte bu nedenle, göbek fıtığının genellikle zararsız bir şekilde başladığını, ancak tedavi edilmezse büyüyebileceğini bilmek önemlidir. Bu nedenle, yetişkinlerdeki göbek fıtıkları, zamanında uygun tedaviyi planlamak ve komplikasyonları önlemek için her zaman bir doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Göbek fıtığı nasıl oluşur?

Göbek, karın duvarındaki doğal bir zayıf noktadır. Hamilelik sırasında, embriyoya hayati önem taşıyan tüm besinleri sağlayan göbek kordonu buraya bağlanır. Doğumdan sonra göbek kordonunun geçtiği yer yavaş yavaş kapanır ve göbek oluşur. Ancak göbek deliği, yalnızca ince kas tabakaları ve bağ dokusundan oluştuğu için her zaman bir zayıf nokta olarak kalır.

Yukarıdan bakıldığında göbek fıtığı © Prof. Dr. med. Thomas W. Kraus

Göbek ayrıca, karın kaslarının tendon katmanlarını birbirine bağlayan ve stabilite sağlayan bir bağ dokusu dikişini keser. Sözde Linea alba, göbek bölgesini dışarıda bırakır. Bu "beyaz çizgi", hamile annelere tanıdık gelecektir – hamilelikte bu dikey uzanan dikiş açıkça görülebilir. Göbek çevresindeki doku, karın boşluğundaki artan basınca dayanamazsa bir fıtık açıklığı oluşur. Periton, oluşan açıklıktan dışarı doğru çıkarak şişkin bir deri kesesi oluşturur. Fıtık kesesi yeterince büyükse, bağırsak ilmekleri de bu kesenin içine sıkışabilir.

Doku çıkıntısı olan bir göbek fıtığının fıtık kesesi © Prof. Dr. med. Thomas W. Kraus

Bebeklerde göbek fıtığının nedenleri ise farklıdır. Göbek fıtığı doğuştan ise, nedenleri anne karnındaki embriyonik gelişime dayanır. Hamileliğin 32. gününden sonra embriyoda doğal bir göbek fıtığı oluşur. Bu gelişim aşamasında bağırsak kıvrımları karın boşluğundan daha hızlı büyür; yer darlığı nedeniyle bağırsağın bazı kısımları göbek kordonuna doğru kayar. Normalde bu göbek fıtığı, gebeliğin dokuzuncu haftasına kadar kendiliğinden geri çekilir. Ancak bazen durum böyle olmaz ve bebek göbek fıtığıyla doğar. Bazen de göbek fıtığı, göbek çevresindeki doku tamamen kapanmadan önce, yaşamın ilk haftalarında ortaya çıkar. Henüz zayıf olan göbek dokusu, öksürme, ağlama veya ıkınma sırasında baskıya her zaman dayanamaz.

Göbek fıtığını tetikleyen risk faktörleri şunlardır:

• ağır yük kaldırmak
• ciddi derecede aşırı kilo
• Hamilelik
• genetik kaynaklı bağ dokusu zayıflığı
• belirli hastalıklar (örneğin karın şişkinliği, kronik akciğer hastalıkları veya diyabet)

Göbek fıtığı tanısı genellikle fizik muayene ile kolayca konulabilir, çünkü karın duvarındaki boşluk genellikle göbek bölgesinde elle hissedilebilir. Çocuklarda ve yetişkinlerde, elle hissedilebilen şişlikler ve baskı hissi veya çekilme hissi gibi tipik belirtiler ilk ipuçları olarak kabul edilir. Fıtık ilerledikçe, yetişkinlerde ek olarak hissedilebilir bir gerginlik hissi de ortaya çıkabilir.

Bilmeniz gereken önemli bir nokta: Göbek fıtığı tedavisi, fıtığın büyüklüğüne ve şikayetlere göre belirlenir. Herhangi bir komplikasyon olmadığı sürece, fıtık genellikle sadece hafif şikayetlere neden olur; ancak özellikle efor sarf edildiğinde her an ağrı ortaya çıkabilir. Ani ve şiddetli ağrı, sertleşme veya renk değişikliği gibi belirtiler, fıtığın sıkıştığını gösterebileceğinden tehlike işaretleridir.

Bu tür durumlarda, dışarı çıkan dokuların yükünü azaltmak ve sekeli önlemek için göbek fıtığı ameliyatı gereklidir. Bağırsak ilmekleri sıkışırsa, kısa sürede şiddetli ağrılar ortaya çıkabilir; bu nedenle acil tıbbi yardım hayati önem taşır. Zamanında yapılan tedavi, karın duvarının sağlam bir şekilde kapatılmasını ve başka komplikasyonların önlenmesini sağlar.

Göbek fıtığı hangi belirtilere neden olur?

Bebeklerde göbek fıtığı, göbek bölgesinde doktorun karın içine geri itebildiği yumuşak bir şişkinlik ile kendini gösterir. Şişkinliğin boyutu, oluşan açıklığa göre değişir; kiraz büyüklüğünden tenis topu büyüklüğüne kadar her şey mümkündür. Daha küçük göbek fıtıkları sadece ağlarken veya ıkınırken ortaya çıkar. Normalde bir göbek fıtığı hasta için herhangi bir rahatsızlığa neden olmaz.

Ancak karın bölgesine aşırı yük bindiğinde (bir şey kaldırırken veya öksürürken) bazen ağrı ortaya çıkar. Bağırsak sarmalları göbek fıtığına sıkıştığında durum farklıdır. Bu durumda çok hızlı bir şekilde şiddetli ağrı ortaya çıkar. Bebekler sürekli ağlar ve göbek deliğinin rengi koyulaşır. Sıkışmış bir göbek fıtığı durumunda acil müdahale gerekir; derhal ameliyat yapılmalıdır. Bebeklerde göbek fıtığı genellikle zararsız olsa ve herhangi bir şikayete yol açmasa da, bir çocuk doktoru veya cerrah, genellikle bir viseral cerrah veya fıtık cerrahı tarafından mutlaka muayene edilmesi gerekir.

Sıkışma durumunda hastalar şiddetli ağrı, mide bulantısı ve kusma şikayetinde bulunurlar @ staras /AdobeStock

Göbek fıtığı nasıl tedavi edilir?

Bebeklerde göbek fıtığı nadiren tedavi gerektirir. Tüm vakaların yüzde 90'ında göbek fıtığı, ikinci yaşın sonuna kadar kendiliğinden düzelir. Aksi takdirde ameliyat gerekir. Ancak göbek fıtığı belirti göstermediği sürece aceleye gerek yoktur. Genellikle ameliyat, çocuğun okula başlamasından önce yapılır.

Yetişkinlerde göbek fıtığı genellikle kendiliğinden düzelmediğinden, fıtık cerrahisi kapsamında yapılan göbek fıtığı ameliyatı tek tedavi seçeneğidir. Ameliyat sırasında cerrah, oluşan fıtık kesesini çıkarır ve doku katmanlarını birbirine dikerek fıtık açıklığını kapatır.

Fıtık deliği çok büyükse, cerrah göbek fıtığının tekrarlamasını önlemek için ek olarak güçlendirici bir plastik ağ yerleştirir. Göbek fıtığı ameliyatı çoğu durumda minimal invaziv (anahtar deliği tekniği) olarak da gerçekleştirilebilir. Ancak tedavinin gerçekleştirilmesi için doğrudan göbek üzerinde tek bir küçük kesi yeterli olduğundan, bu alanda minimal invaziv (MIC) yöntemler yaygın olarak benimsenmemiştir.

Bireysel bulgulara bağlı olarak, uzman doktorlar uygun ameliyat yöntemini seçerler; özellikle de daha büyük bir göbek fıtığı söz konusu olduğunda. Çoğu durumda, dışarı çıkmış dokular karın boşluğuna nazikçe geri yerleştirilebilir ve göbek fıtığı tedavisi, göbek üzerinde küçük ve doğrudan bir müdahale ile gerçekleştirilir.

Seçilmiş hastalarda, özellikle nedenler ve risk faktörleri nüks riskinin yüksek olduğuna işaret ediyorsa, minimal invaziv teknikler değerlendirilebilir. Modern yöntemler, göbek fıtıklarını etkili bir şekilde önlemeye ve sağlam bir karın duvarı elde etmeye yardımcı olur.

Bir organ bölgesinde göbek fıtığı oluştuğunda tam olarak ne olur?
Göbek fıtığında, doku veya bir organ parçası fıtık açıklığından dışarı doğru çıkıntı yapar. Bu durum genellikle tehlikesizdir, ancak çıkıntı artarsa veya ağrı ortaya çıkarsa tıbbi muayeneye başvurulabilir.

Tüm göbek fıtıkları ameliyat gerektirir mi ve ameliyat nasıl yapılır?
Her göbek fıtığı hemen ameliyat gerektirmez, özellikle de yenidoğanlarda. Ameliyat yapılması gerektiğinde, işlem genellikle ayakta, çoğu zaman minimal invaziv olarak gerçekleştirilir ve fıtık açıklığı sağlam bir şekilde kapatılır.

Göbek fıtığının teşhisi nasıl yapılır?
Çoğu durumda fizik muayene yeterlidir. Doktor şişkinliği elle muayene eder ve göbek fıtığı ameliyatının gerekli olup olmadığına ya da öncelikle beklemede kalınabileceğine karar verir.

Göbek fıtığı ameliyatından sonra ağrı olur mu?
Ameliyattan hemen sonra hafif ağrılar hissetmek normaldir. Bu ağrılar genellikle hızla geçer ve kolayca tedavi edilebilir. Komplikasyonları önlemek için uyarı işaretleri veya artan ağrılar kontrol edilmelidir.

Çocuklarda göbek fıtığı durumunda ebeveynler nelere dikkat etmelidir?
Çocuklarda görülen göbek fıtıkları genellikle zararsızdır ve çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Ameliyat yapılması durumunda, ameliyat sonrası bakım basit ve kısadır – düzenli kontroller, her şeyin iyi bir şekilde iyileştiğinden emin olunmasını sağlar.