Duchenne kas distrofisi - Uzmanlar ve bilgiler

Duchenne kas distrofisinin temelinde, distrofin geninde meydana gelen bir mutasyon yatar. Hastalık, X kromozomuna bağlı resesif kalıtım yoluyla geçer; yani, neredeyse sadece erkek çocukları etkiler.

Von Kuebi = Armin Kübelbeck - kendi çalışması. Kişi çizimleri, en:User:Cburnett tarafından hazırlanan Image:Autorecessive.svg dosyasından alınmıştır. İdiogramlar, her ikisi de en:User:Mysid tarafından oluşturulan Chromosome Y.svg ve Chromosome X.svg dosyalarından alınmıştır. InkScape ile hazırlanmıştır. SVG ana dosyasından türetilmiş PNG dosyası, CC BY-SA 3.0, Bağlantı

Vakaların 2/3'ünde anne, kusurlu geni oğluna aktarır. Anne iki X kromozomuna sahip olduğu için hastalık onda kendini göstermez (taşıyıcı). Gösterirse de, sadece hafif bir kalp yetmezliği şeklinde görülür. Bu durum, genellikle oğlunda tanı konana kadar fark edilmez.

Vakaların 1/3'ünde kalıtım söz konusu değildir; hastalık, yeni bir mutasyon (de novo mutasyon) sonucu ortaya çıkar.

Gen hatası, vücudun kas zarları için önemli olan distrofin proteinini üretememesine neden olur. Kasların hücre duvarı dengesizdir ve ilerleyen kas erimesine yol açar.

Duchenne kas distrofisinin ilk belirtisi, serbest yürümeyi geç öğrenmektir. Bununla birlikte, etkilenen erkek çocukların bir kısmında ilk 1 ila 2 yaş arasında henüz belirgin motor sorunlar görülmez.

Erkek çocuklarda zihinsel gelişim normal olmasına rağmen, dil gelişiminde gecikme orantısız bir şekilde sık görülür.

Motor sorunlar anaokulu çağında başlar. Bu erkek çocuklar diğer çocuklara göre daha sık düşerler. Ayrıca uzun mesafelerde koşma dayanıklılıkları azalır ve yaşıtlarına göre motor becerileri daha zayıftır.

Erkek çocukların dikkat çekici derecede güçlü baldırları, motor sorunlarla görünüşte çelişir. Güçlü baldırların nedeni daha fazla kas kütlesi değil, yağ birikimi ile birlikte kaslarda meydana gelen bağ dokusu dönüşümüdür. Tıp uzmanları bu sürece psödohipertrofi adını verir. 

Çocuklar yerden kalkmakta giderek daha fazla zorluk çekerler. Tutunacak bir yer bulamadıklarında, ayağa kalkarken uyluklarına dayanırlar (pozitif “Gowers belirtisi”).

Çocuklarda şunlar görülür:

• sallanarak yürüme (pozitif Trendelenburg belirtisi)
• karın ve sırt kaslarındaki zayıflık nedeniyle belirgin bir bel çöküklüğü ve 
• giderek artan kas kontraktürleri

Bu durum, tendonların kısalması nedeniyle eklem hareketliliğinde azalma anlamına gelir. 10 ila 12 yaşları arasında, birkaç adımdan fazlasını yürüyemez hale gelirler. Tekerlekli sandalyeye bağımlı hale gelirler.

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte kol kaslarında da giderek artan bir güçsüzlük görülür. Kas güçsüzlüğü ve omurgada eğrilik (skolyoz) ortaya çıkar. 

Hastalığın ilerleyen aşamalarında etkilenen diğer organ sistemleri şunlardır:

• kalp (pompalama fonksiyonunda olası zayıflama) ve 
• solunum kasları

Şüpheli tanı, aşağıdaki gibi tipik klinik belirtilere dayanarak konulabilir:

• erkek cinsiyet
• Kas güçsüzlüğü
• Baldırlarda büyüme
• Sallantılı yürüyüş

İlk adımda doktorlar, kandaki kreatin kinaz (CK) adlı kas enziminin değerini belirler. Duchenne kas distrofisinde bu değer çok yüksek seviyededir. 

Eskiden bir sonraki adım olarak EMG muayenesi ve kas biyopsisi yapılırdı. Günümüzde ise genetik testler yoluyla tanı konulabilmektedir.

Duchenne kas distrofisinin tedavisi bugüne kadar mümkün olmamıştır. Ancak hayvan modelleri ve klinik deneme çalışmalarında çeşitli tedavi yaklaşımlarını test eden çok sayıda çalışma devam etmektedir.

Bu arada, ilk aktif madde (Ataluren) ruhsat almıştır. Ancak bu madde yalnızca belirli bir mutasyonda (gen değişikliği) etkilidir. 

Söz konusu olan, tüm Duchenne hastalarının yalnızca yaklaşık yüzde 13’ünde görülen bir nonsens mutasyondur.

Nedeni ortadan kaldıran bir tedavi olmasa da, çeşitli önemli tedavi yaklaşımları mevcuttur. Bunlar öncelikle azalan kas gücünü mümkün olduğunca uzun süre korumayı ve eklem kontraktürlerini önlemeyi amaçlamaktadır.

Düzenli fizyoterapinin yanı sıra, erkek çocuklara sıklıkla kortikosteroid tedavisi uygulanır. Bu tedavi, yürüme yeteneğinin süresini yaklaşık 2 yıl uzatır.

Diğer önemli önlemler şunlardır:

• Kilo
• Kalp ve akciğer fonksiyonu
• Yardımcı cihaz temini
• Okul ile ilgili konular ve 
• Sosyal hizmetler

Uluslararası bir uzman grubu, tedavi standartlarına ilişkin bir konsept hazırlamıştır (www.treat-nmd.de).

Tedavinin ilerleyen aşamalarında, çocuk nöroloğunun yanı sıra aşağıdakiler gibi çeşitli diğer uzmanlık alanları da sürece dahil olur:

• Kardiyologlar
• Göğüs hastalıkları uzmanları
• Ortopedistler
• Fizyoterapistler
• Ergoterapistler ve 
• Konuşma terapistleri

Son 20 yılda ortaya çıkan yeni tedavi olanakları sayesinde hastaların ortalama yaşam süresi önemli ölçüde artmıştır.

Kalp bulguları stabil ise, 40'lı yaşlara kadar yaşam süresi mümkündür. Ancak ne yazık ki hastalar, yaşam kalitesinde belirgin kısıtlamalarla başa çıkmak zorundadır.