Alt bacakta kompartman sendromu – Belirtileri ve akut şikayetleri erken teşhis etmek

Kompartman sendromu (ICD T79.6), kapalı bir boşlukta (kompartman) doku basıncının artması olarak tanımlanır. Kompartman, dıştan sert, tendon benzeri bir kas zarı (fasya) ile sınırlanan bir kas grubudur. Kasları sözde kompartmanlar içinde çevreleyen fasyalar çok az esneyebilir. Bu nedenle, çeşitli nedenlerle kaslarda meydana gelen şişlik, özellikle kas zarı esnemediği için kompartman içindeki basıncın artmasına yol açar.

Bu kompartmanlar tıp terminolojisinde kas kompartmanları olarak da adlandırılır. Bu nedenle kompartman sendromu, kompartman sendromu olarak da bilinir. 

Bir kas kompartmanında basınç artışı çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir: 

• Travmatik nedenlerle (şiddetli etki sonrası)
  • Kemik kırığı 
  • Kas yaralanması 
  • Yaralanma sonrası kanama (hematom)
• Dolaşım kaynaklı
  • damar tıkanması ve yeniden açılmasından sonra kan akışında artış
  • geçici hipotermi sonrası kan akışında artış
  • venöz tromboz nedeniyle kan akışında bozulma veya
  • çok sıkı sarılmış bir bandaj nedeniyle

Kompartman sendromunda, etkilenen kaslarda şişlik meydana gelir ve bu da küçük damarlardaki kan dolaşımını bozar. Bu durum, özellikle kasın genişleyememesi nedeniyle ortaya çıkar.

Yaralanmış ve şişmiş doku ölür ve bu da doku bozukluklarına ve doku kaybına (nekroz) yol açabilir. Özellikle kaslar, oksijen açısından zengin kan ve besin maddelerine çok ihtiyaç duyar; bu nedenle doku hasarına karşı oldukça hassastır.

Sinirler de basınç artışından etkilenebilir. Sinir sıkışması, his bozukluklarına ve ağrılara neden olur.

Her halükarda, tedavi edilmeyen kompartman sendromu doku hasarına veya kalıcı kas hasarına neden olabilir.

Kompartman sendromu özellikle alt bacak ve ayaktaki kas kompartmanlarını etkiler; daha nadiren de ön kol ve eldeki kas kompartmanlarını etkiler.

Karın boşluğunda (abdominal) basınç artışı ile seyreden abdominal kompartman sendromu da belirtilmelidir. Ekstremitelerde, yani kollarda ve bacaklarda görülen kompartman sendromuna kıyasla, abdominal kompartman sendromunda kaslarda değil, karın organlarında hasar meydana gelir. Özellikle ince bağırsak, şişlik ve yetersiz kan akışı nedeniyle birkaç saat içinde doku hasarına uğrar.

Temel olarak, kompartman sendromu, dokunun sıkı bir bağ dokusu tabakasıyla çevrili olduğu her yerde ortaya çıkabilir.

Temel olarak, kompartman sendromu nedenine bağlı olarak akut ve kronik olmak üzere iki türe ayrılır:

Akut kompartman sendromunda, travmatik bir yaralanmanın ardından, yani birkaç saat içinde, etkilenen kompartmanda aniden yüksek doku basıncı oluşur. Bu travma şunlardan kaynaklanabilir:

• ezilmeler
• düşmeler
• şiddetli ezilmeler ve
• kemik kırıkları 

neden olabilir. Ayrıca

• çok sıkı sarılmış bandajlar
• diğer türdeki sıkışmalar ve
• ameliyat komplikasyonları

akut kompartman sendromuna neden olabilir. Kompartman içindeki artan basınç, kasın kanlanmasını ve sinir fonksiyonlarını engeller. Bu basınç nedeniyle sıvı birikintileri dışarı akamaz. Kaslarda ve sinirlerde kalıcı hasar riski vardır.

Akut kompartman sendromu her zaman tıbbi bir acil durumdur!

Kronik veya fonksiyonel kompartman sendromu, uzun süreli aşırı yüklenme sonucu ortaya çıkar ve neredeyse istisnasız olarak ekstremitelerde görülür.

Bunun en önemli risk faktörlerinden biri aşırı kas antrenmanıdır. Antrenman kaynaklı kasların aşırı büyümesi nedeniyle kas kompartmanları içinde basınç artışı meydana gelir. Yoğun efor sırasında kaslar şişebilir ve bu da kompartmana giren ve çıkan kan damarlarının sıkışmasına neden olur. Bu efor kaynaklı kompartman sendromu, özellikle orta ve uzun mesafe koşucularında (maraton ve triatlon) ve yarış yürüyüşçülerinde sıkça görülür.

Kompartman sendromunda tipik sorunlar ağrı ve sinir bozukluklarıdır.

Akut kompartman sendromu şu belirtilerle kendini gösterir:

• şiddetli ağrı,
• şiddetli gerginlik hissi ve
• duyusal bozukluklar ve hatta
• etkilenen kas bölgesinde

. Kısmen dayanılmaz olan bu ağrılar, ağrı kesici ilaçların verilmesiyle bile hafifletilemez. Aynı şekilde, bacağın yukarı kaldırılması da ağrı semptomlarını hafifletmez.

Bunun yanı sıra, bu bölgede sıklıkla

• belirgin bir şişlik ve
• kaslarda sertleşme

görülür. 

Kan akışındaki yetersizlik ve bacaklardaki sinirlerin hasar görmesi nedeniyle kısa sürede duyusal ve motor fonksiyon bozuklukları ortaya çıkar; örneğin:

• uyuşma hissi
• karıncalanma
• Felç.

Kronik kompartman sendromu olan hastalar tipik olarak

• etkilenen bölgede bir baskı hissi ve
• fiziksel aktivite sırasında veya hemen sonrasında ortaya çıkan bıçak gibi bir ağrı hissederler.

Ayrıca

• bacaklarda veya kollarda geçici güçsüzlük ve
• deride ara sıra karıncalanma

de fonksiyonel kompartman sendromuna işaret edebilir. Genellikle yürüme molaları vermek veya antrenmanı kesmek, şikayetlerin hızla hafiflemesine yol açar. 

Akut kompartman sendromu şüphesi durumunda, doktor öncelikle fonksiyonel testler yapar. Bu, kasların ve sinirlerin işlevini kontrol ettiği anlamına gelir. Özellikle etkilenen bölgenin hareket kabiliyetini ve duyu yeteneğini daha ayrıntılı olarak inceler. Ayrıca, kompartman sendromunda sıklıkla zayıflamış veya hissedilemez hale gelen nabızları da kontrol eder. 

Muayene sırasında kompartman sendromu şüphesi ortaya çıkarsa, doktor kas kompartmanındaki basıncı ölçebilir. Bunun için kas kompartmanına dışarıdan bir prob yerleştirir ve dışarıdan basınç ölçümü yapar. Bu, kas kompartmanındaki kesin basıncı (birim: milimetre cıva sütunu = mmHg) dışarıdan okuyabilen bir basınç ölçüm cihazıdır. Belli bir doku basıncına ulaşıldığında, kas kompartmanının açılması ve kasların rahatlatılması kesinlikle gereklidir.

Ancak kompartman sendromunun dışlanabileceği bir minimum eşik değeri bulunmamaktadır. Basınç ölçümü, yalnızca hastalığın seyrini değerlendirmek için bir yardımcı araçtır. Muayenede kaslarda şiddetli şişlik saptanırsa ve hasta kas sıkışması ve kan dolaşımı bozukluğuna işaret eden semptomlar gösteriyorsa, yine de kompartman sendromu şüphesi konulmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. 

Akut kompartman sendromunun tedavisi acil bir ameliyat gerektirir. Fasiyotomi adı verilen bir cerrahi müdahale derhal uygulanmalıdır. Bu, kası çevreleyen kalın ve sert kas zarlarının (fasya) kesilip uzun bir kesik açılması anlamına gelir. Doku basıncının yeniden artmasını önlemek için ameliyat yarası hemen kapatılmaz. Bunun yerine, doku koruyucu bir malzeme ile açık tutulur.

Daha sonra yara düzenli olarak pansumanlanır ve şişlik indikten sonra deri kapatma işlemi yapılabilir. Ancak bazı durumlarda yarık deri grefti de uygulanması gerekebilir. Bu, aynı uyluktan alınan ve özel işlemlerle ağsı bir yapıya dönüştürülen bir deri greftidir.

Kronik kompartman sendromunda, akut durumlarda yükün azaltılması ve soğutma yardımcı olur. 48 saat sonra ağrıyan kasları masaj yapabilir ve ısıtabilirsiniz. Bu iki günlük sürenin sonunda heparin merhemleri de kullanabilirsiniz.

Uzun vadede, kronik kompartman sendromu bir dereceye kadar konservatif yöntemlerle,

• antrenman programında yapılan değişiklikler ve/veya
• ayakkabı seçiminde yapılan değişiklikler yoluyla bir dereceye kadar konservatif olarak tedavi edilebilir.
• Ayrıca, steroidal olmayan antireumatik ilaç grubundan ilaçların kullanımı da hastalara kısa vadede rahatlama sağlayabilir. Bunlara örneğin ibuprofen dahildir.

Antrenman seviyelerini korumak isteyen veya korumak zorunda olan performans sporcuları, kas fasyalarının cerrahi olarak kesilmesini yaptırabilirler.

Hastalığın süresi ve seyri, öncelikle hızlı bir tedaviye bağlıdır. Özellikle kompartman içindeki artan basıncın hızla azaltılması hayati önem taşır. Bu nedenle ideal durumda, kasların oksijen ve besin eksikliği (kas iskemisi) erken aşamada önlenmelidir. Bu birkaç saat içinde başarılırsa, kaslar genellikle tamamen iyileşebilir.

Ancak kompartman sendromu tedavi edilmezse, oksijen yetersizliği nedeniyle kas dokusu ölür. Bu da

• kaslarda belirgin işlev kısıtlamalarına,
• eklem sertlikleri veya
• ellerde ve parmaklarda patolojik bükülmelere yol açabilir.
• Sinirler hasar görmüşse, hastalar ayrıca kalıcı felç belirtileriyle de karşı karşıya kalır.

Kompartman sendromu nedir?

Kompartman sendromu veya kas kompresyon sendromu, kapalı fasya ve kompartmanlar içinde basınç artışını tanımlar. Bu durum kan dolaşımına, kaslara ve dokulara zarar verir. Kompartman sendromu, özellikle kırık veya yaralanma sonrası alt bacakta sıklıkla görülür.

Kompartman sendromunda hangi belirtiler görülür?

Kompartman sendromunun tipik belirtileri arasında şiddetli ağrı, şişlik, gerginlik hissi ve nörolojik kaynaklı felç veya duyu bozuklukları yer alır. Akut kompartman sendromunda şikayetler genellikle hızla kötüleşir. Diğer belirtiler arasında dokuda şişlik ve uzuvda işlev kısıtlılığı sayılabilir.

Kompartman sendromunun nedenleri nelerdir?

Kompartman sendromu genellikle kemik kırığı, fraktür veya kanama sonrası travmatik bir basınç artışına bağlı olarak ortaya çıkar. Yoğun efor da kronik kompartman sendromuna neden olabilir. En sık görülen neden, kas grupları içindeki şişliktir; bu durum kompartman içindeki basıncı artırır.

Kompartman sendromu nasıl tedavi edilir?

Kompartman sendromunun tedavisi, nedenine ve seyrine göre belirlenir. Akut kompartman sendromunda, fasiyotomi yoluyla cerrahi tedavi tercih edilen yöntemdir. Kronik kompartman sendromunda ise konservatif tedavi, yükün azaltılması ve fizyoterapi seçenekler arasındadır.

Kompartman sendromu hangi komplikasyonlara yol açabilir?

Tedavi edilmezse kompartman sendromu iskemiye, nekroza ve kaslarda ve sinirlerde kalıcı hasara yol açabilir. Ayrıca etkilenen uzuvda kan dolaşımı bozuklukları ve kalıcı fonksiyon kısıtlılıkları da görülebilir. Prognoz, tanı ve cerrahi müdahalenin ne kadar hızlı yapıldığına bağlıdır.