Kolorektal kanser taraması veya erken teşhisi, kolorektal kanseri mümkün olduğunca erken aşamada tespit etmek amacıyla çeşitli muayeneleri içerir. İstatistiksel olarak bu yaştan itibaren kolorektal kanser sıklığının arttığı göz önüne alındığında, 50 yaşından itibaren bu taramaların yapılması önerilir. Bu hastalık, en sık görülen ikinci kanser türü ve aynı zamanda kanserden ölümlerin ikinci en yaygın nedenidir.
Aşağıda, çeşitli tarama yöntemleri ve kolon kanseri taramasından hangi doktorun sorumlu olduğu hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.
Kolorektal kanser genellikle bağırsak polipleri gibi başlangıçta iyi huylu değişikliklerden kaynaklanır ve bu değişiklikler zamanla kötü huylu tümörlere dönüşebilir. Kolorektal kanserin erken teşhisi, özellikle 50 yaşından itibaren önemlidir; çünkü bu yaştan itibaren kolorektal kanser riski artar. 50 yaş ve üzeri kadın ve erkekler, yasal sağlık sigortaları kapsamında erken teşhis yöntemleri olarak kabul edilen muayenelerden yararlanabilirler. Sonuçlarda şüpheli bulgular ortaya çıkarsa, doktor tarafından daha ayrıntılı bir inceleme yapılır. Kolonoskopi, bağırsak poliplerini anında tespit edebildiği için erken teşhis için en güvenilir yöntemdir. Böylelikle bağırsak kanserine yakalanma riski önemli ölçüde azaltılabilir. Tüm hizmetler sağlık sigortaları tarafından karşılanır, böylece sigortalılar herhangi bir engel olmadan bu önleyici muayeneleri yaptırabilirler.
Bunların nasıl oluştuğunu aşağıdaki videoda görebilirsiniz:
Kötü huylu tümörler kalın bağırsakta bulunuyorsa bunlara kolon kanseri denir. Rektumda bulunuyorsa ise rektum kanseri olarak adlandırılır.
Kolorektal Kanser Taraması Muayeneleri
Kolorektal kanser taraması, yasal sağlık sigortalarının erken teşhis programları arasında yer almaktadır.
50 yaşından itibaren, sağlık sigortaları tarafından karşılanan, Hämoccult testi (Guajak testi olarak da bilinir) adı verilen bir test her yıl yapılır.
Bu test, daha ileri tetkiklerin gerekli olup olmadığı konusunda genel bir fikir verir. 55 yaşından itibaren ise 10 yılda bir kolonoskopi yapılır.
Kişi kolonoskopiye giremez veya girmek istemezse, iki yılda bir Hemokült Testi de yapılabilir. Ayrıca, doktorun dijital rektal muayene yapması da mümkündür.
Bazı durumlarda, doktorlar 50 yaşından önce bile kolon kanseri taramasına gitmeyi tavsiye ederler. Bu, örneğin risk altındaki kişiler için geçerlidir.
Bunlara, örneğin birinci derece akrabalarında kolon kanseri olan kişiler dahildir.
Bu kişiler, akrabalarının ilk hastalığa yakalanmasından on yıl önce, en geç ise 40 veya 45 yaşına kadar erken teşhis muayenesine gitmelidir. Öncesinde, sağlık sigortasının masrafları karşılayıp karşılamayacağını sigorta şirketiyle görüşmek iyi olur.
Bunun yanı sıra, kolon kanseri riskini artıran kalıtsal hastalıklar da bulunmaktadır. Bunlara, örneğin mide ve bağırsakta polip oluşumunun arttığı Peutz-Jeghers sendromu dahildir.
Bu hastalıklara sahip kişiler, doktorlarından kendilerine özel bir bağırsak kanseri tarama planı alırlar. Doktor, bu planı Almanya Federal Tabip Odası’nın kanser hastalıklarına yönelik genetik yatkınlık teşhisi kılavuzlarına göre hazırlar.
Hemoccult Testi
Bu testte doktorlar, hastanın dışkısında gizli, yani gözle görülmeyen kan olup olmadığını inceler. Bunun için hasta, üç gün boyunca bir spatula yardımıyla dışkısını bir kağıt şeridine sürer.
Doktor, numuneleri kendisi değerlendirebilir veya bir laboratuvara gönderebilir. Pozitif bir test sonucu, dışkıda kan izleri olduğunu gösterir. Bu test sayesinde tüm kolon kanserlerinin yaklaşık yarısı tespit edilebilir.
Ancak pozitif bir test sonucu, hastanın mutlaka kolon kanserine yakalandığı anlamına gelmez. Gizli kan izlerinin başka nedenleri de olabilir.
Hemoroid veya diş eti kanamaları, testin pozitif çıkmasına neden olabilir.
Aşağıdaki faktörler de test sonucunun yanlış çıkmasına neden olabilir:
- Çiğ et
- Bazı sebze türleri
- Asetilsalisilik asit (ASA) veya demir tabletleri gibi çeşitli ilaçlar
Bu nedenle, test sonucu pozitif çıkarsa ardından kolonoskopi yapılmalıdır. Böylece dışkıda gizli kan bulunmasının kesin nedeni tespit edilebilir.
İmmünolojik dışkı testi (iFOBT olarak da bilinir) de iki yılda bir sunulmaktadır.
Dijital rektal muayene
Dijital rektal muayene, kısaca DRU olarak da adlandırılır ve rektumdaki değişiklikleri tespit etmeye yarar. Bu muayene sırasında aile hekimi, parmağıyla rektumu elle muayene eder.
Bu sırada hasta ya sol tarafı üzerine muayene yatağına uzanır ya da üst vücudunu öne doğru eğebilir.
Ardından doktor, eldiven giyip kayganlaştırıcı jel kullanarak parmağını dikkatlice rektuma sokar. Daha sonra rektumun bağırsak duvarını muayene ederek değişiklik olup olmadığını kontrol eder. Muayene toplamda yaklaşık bir dakika sürer.
Rektum kanseri durumunda bu muayene hayat kurtarıcı olabilir. Bu nedenle bu muayeneden vazgeçmemelisiniz.
Önleyici amaçlı kolonoskopi
Kolonoskopi, bağırsak kanserini tespit etmenin en önemli ve en güvenli yöntemidir.
Bu işlemde doktorlar, anüsten bağırsağa bir endoskop sokar. Hasta bu işlem için sadece hafif bir sakinleştirici alır.
Endoskop, ucunda bir ışık kaynağı ve kamera bulunan esnek bir hortumdur. Doktor, kamera aracılığıyla bağırsağın içini görüntüleyebilir ve herhangi bir anormallik olup olmadığını inceleyebilir.
Doktor bu sırada özellikle polipleri arar, çünkü bunlar yıllar içinde bağırsak kanserine dönüşebilir. Doktor polip tespit ederse, bunları kolonoskopi sırasında doğrudan çıkarır. Ayrıca kolonoskopi sırasında şüpheli görünen mukoza bölgelerinden doku örnekleri de alabilir.
Genel olarak kolonoskopinin çok az riski vardır. Endoskop nedeniyle bağırsak duvarında bir yırtılma meydana gelebilir. Ancak bu komplikasyon nadirdir. Kolonoskopinin faydaları, bağırsak kanserini erken aşamada tespit etmeyi mümkün kıldığı için risklerinden daha ağır basar.
Kolonoskopi yaptıran hastalar, on yılda bir kolonoskopi yaptırma hakkına sahip olurlar.
Genel olarak kolonoskopinin çok az riski vardır. Endoskop nedeniyle bağırsak duvarında bir yırtılma meydana gelebilir. Ancak bu komplikasyon nadirdir. Kolonoskopinin faydaları, bağırsak kanserini erken aşamada tespit etmeyi mümkün kıldığı için risklerinden daha ağır basar.
Ön aşama olarak bağırsak polipleri: Kanser ön aşamalarından bir tümör nasıl gelişebilir?
Bağırsak polipleri, bağırsak kanserinin en yaygın ön aşaması olarak kabul edilir. Bağırsak mukozasındaki hücrelerden oluşurlar, genellikle uzun süre iyi huylu kalırlar, ancak zamanla kötü huylu hale gelebilirler.
Birçok kişi farkında olmadan bağırsak kanserine yakalandığından, bu büyümelerin erken aşamada çıkarılması hayati önem taşır.
Kolonoskopi sırasında kanser öncülleri hemen çıkarılabilir. Böylelikle bağırsak kanserine yakalanma riski etkili bir şekilde azaltılabilir.
Bağırsak kanseri taramasına kendi katkınız
Tarama muayenesine katılmak özellikle önemlidir. Ancak bunun yanı sıra sağlıklı bir yaşam tarzı da faydalı olabilir.
Sigara içmemeli ve alkolü ölçülü tüketmelisiniz. Et tüketimini azaltıp lif açısından zengin, bol meyve ve sebze içeren bir beslenme düzeni de faydalıdır.
Yeterli fiziksel aktivite de aynı şekilde önemlidir. Bu önlemler, dışkının sindirim sisteminden daha hızlı geçmesini sağlar.
Böylece, gıdalarda bulunabilecek toksinlerin bağırsak zarını tahrip etmesi için daha az zaman kalır.
Aşırı kilo ve diyabet de, insülin seviyesinin yükselmesine bağlı olarak bağırsak kanseri oluşumunu etkileyebilir. Bu nedenle, bu risk gruplarına dahil olan kişiler mutlaka tarama programlarından yararlanmalıdır.
Sağlık Sigortasının Kapsadığı Hizmetler: 50 Yaş Üstü Kadın ve Erkekler İçin Hangi Kolorektal Kanser Tarama Hizmetleri Sunulmaktadır?
Almanya’da yasal bağırsak kanseri taraması açıkça düzenlenmiştir. 50 yaş ve üzeri sigortalılar, bağırsak kanserinin erken teşhisi için aşağıdaki muayeneleri sağlık sigortasından alabilirler:
- Dışkı testi
- Erken teşhis için immünolojik dışkı testi
- 55 yaşından itibaren kolonoskopi (bağırsak endoskopisi)
- Kişinin kolon kanseri riski yüksekse veya ailede bu hastalığın öyküsü varsa, muayenenin daha erken yapılma imkanı
Doktorunuz, hangi önlemlerin uygun olduğu ve hangilerinin yasal sağlık sigortası kapsamında tamamen karşılanacağı konusunda size bireysel olarak danışmanlık verecektir.
Sık sorulan sorular:
Erken teşhis amaçlı dışkı testleri ne kadar güvenilirdir?
İmmünolojik dışkı testi, özellikle düzenli olarak uygulandığında çok güvenilir kabul edilir.
Ne zaman kolonoskopi yaptırmalıyım?
Birçok öneri, bu muayeneyi 50 yaşından itibaren veya en geç 55 yaşından itibaren yaptırmanızı tavsiye etmektedir.
Tüm muayenelerin masrafları sağlık sigortası tarafından karşılanır mı?
Evet, kolon kanseri taramasına yönelik tüm rutin önlemlerin masrafları sağlık sigortanız tarafından karşılanır.
Hangi belirtiler için doktora başvurulmalıdır?
Dışkıda kan görülmesi, nedeni belirsiz karın ağrıları veya dışkı testlerinde anormal sonuçlar ortaya çıkması durumunda her zaman kolonoskopi yapılmalıdır.
Tıp yazarı hakkında
Prof. Dr. med. Robert Ehehalt
Tıp alanında uzman yazar