Bağırsaktaki polipler | Polipler, belirtiler ve bağırsak kanseri riskine etkileri

Bağırsak poliplerinin oluşma eğilimi kısmen doğuştan gelebilir. Ancak bu kalıtsal polipozisler, teşhis edilen tüm bağırsak polip vakalarının sadece yüzde birkaçını oluşturur.

Çoğu bağırsak polipi, daha çok yaşamın ikinci yarısında ortaya çıkar. Bunlar, muhtemelen bağırsak duvarı dokularındaki rastgele mutasyonların sonucudur (sporadik oluşum).

Uzmanlar, beslenme ve yaşam tarzının bağırsak poliplerinin oluşumunda rol oynadığını düşünmektedir. Ayrıca ailelerde sıklıkla görüldüğü de gözlemlenmektedir.

Bağırsak poliplerinin oluşumu veya kötüye dönüşümü için risk faktörleri olarak şunlar kabul edilir:

• lif oranı düşük, yağ oranı yüksek beslenme,
• hareket eksikliği,
• aşırı kilo ve
• sigara ve alkol.

Ancak, bu faktörlerin bağırsak poliplerinin ortaya çıkmasıyla olan salt bir ilişki ile karşılaştırıldığında, belirgin bir nedensel bağlantının kanıtlanması karmaşıktır.

• aşırı kilo, hareketsizlik ve uzun süreli sigara kullanımı ile
• adenom riski arasındaki ilişkiler

arasındaki bağlantılar ikna edici bir şekilde kanıtlanmıştır. Ayrıca, bağırsak polip riski ile diğer hastalıklar arasında da bir bağlantı bulunmaktadır. Bunlar arasında özellikle diyabet ve kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları yer almaktadır.

Küçük bağırsak polipleri neredeyse her zaman tamamen asemptomatiktir. Daha büyük polipler ise çoğunlukla fark edilmeyen kan karışımlarına ve/veya dışkıda göze çarpan mukus karışımlarına yol açabilir.

Poliplerin boyutu arttıkça, bağırsak hareketlerinde düzensizlikler (ishal veya kabızlık) ve karın ağrıları ortaya çıkabilir.

Bağırsak polipleri, kolonoskopi (bağırsak endoskopisi) ile güvenilir bir şekilde teşhis edilebilir. Almanya’da, bağırsak kanserinin erken teşhisi amacıyla yapılan önleyici kolonoskopi, sağlık sigortaları tarafından

• 50 yaşından itibaren erkekler ve
• 55 yaşından itibaren kadınlar

her on yılda bir önerilmekte ve özel bir endikasyon olmasa bile sağlık sigortası tarafından karşılanmaktadır. 50 yaşından itibaren, dışkıda gözle görülmeyen kanın saptanmasına yönelik test yıllık aralıklarla önerilmekte ve sağlık sigortası tarafından karşılanmaktadır. Test sonucunun pozitif çıkması durumunda, bulguların daha ayrıntılı olarak değerlendirilmesi için kolonoskopi yapılmalıdır.

Şikayetler ortaya çıkarsa veya ailede artmış bir risk varsa, kolonoskopi her yaşta sağlık sigortası kapsamındadır. Olası şikayetler arasında örneğin

• dışkıda gözle görülür kan,
• nedeni belirsiz karın ağrıları,
• dışkı alışkanlıklarında belirgin değişiklikler.

Kolonoskopi sırasında, esnek bir kolonoskop tüpü anüsten bağırsağa sokulur. Tüp, bir ışık kaynağı ve bağırsak duvarının görüntülerini sürekli olarak bir monitöre aktaran bir kamera içerir.

Kolonoskopi için bağırsak mümkün olduğunca tamamen boşaltılmalıdır. Bunun için hasta, bağırsağın içini etkili bir şekilde temizlemeye yarayan yüksek etkili bir müshil ilacı kullanarak hazırlık yapar.

Rektumdan kalın bağırsak ile ince bağırsağın birleştiği noktaya kadar tüm bağırsak mukozasının incelenmesi yaklaşık 25 dakika sürer. Çoğu durumda muayene, hafif sedasyon veya anestezi altında gerçekleştirilir. Bu işlem çok düşük risklidir.

Kolonoskopi sırasında bir bağırsak polipi tespit edilirse, mümkün olduğunca hemen çıkarılır. Bunun için polipin büyüklüğüne ve şekline bağlı olarak farklı teknikler mevcuttur. Temel olarak, gerekli aletler kolonoskopun hortumu aracılığıyla bağırsak duvarına ilerletilir. İlke, aşağıdaki videoda açıklanmaktadır: 

Saplı polipler genellikle, sapın etrafına bir tel halka geçirilip sıkıştırılarak çıkarılır. Bu yönteme halka polipektomi de denir. Telden geçen elektrik akımı, polipi bağırsak duvarından ayırır ve aynı anda yarayı koterize eder (kapatır).

Sessil (sapsız, düz ve geniş büyüyen polipler) de tel ilmekle çıkarılabilir. Ancak bu işlem genellikle birkaç parça halinde yapılmak zorundadır. Bu durumda, bir yandan polipin tam olarak çıkarılmaması, diğer yandan bağırsak duvarının ciddi şekilde zarar görmesi riski nispeten yüksektir.

Son birkaç yıldır, sessil bağırsak poliplerinin çıkarılmasına yönelik geliştirilmiş yöntemler mevcuttur: Endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR) ve endoskopik submukozal diseksiyon (ESD). Her iki yöntemde de sessil bağırsak polipi, fizyolojik salin veya özel olarak formüle edilmiş başka bir enjeksiyon solüsyonu enjekte edilerek bağırsak duvarından ayrılır.

EMR'de, değişiklik gösteren doku bir ilmekle yakalanarak çıkarılır. ESD'de ise polip, endoskop tüpünden geçirilen özel bir bıçakla kesilerek çıkarılır.

Büyük poliplerde ESD’ye alternatif, cerrahi olarak çıkarılmasıdır. İşlem, minimal invaziv (anahtar deliği cerrahisi/MIC) veya dışarıdan klasik cerrahi müdahale ile gerçekleştirilebilir.

Bağırsak polipinin veya poliplerinin çıkarılmasının ardından doku üzerinde kapsamlı bir mikroskobik inceleme yapılır. Bir polipin neoplastik olduğu (yani kötü huylu bir dönüşüme yol açma potansiyeli taşıdığı) ve normal doku özelliklerine kıyasla az ya da çok belirgin değişiklikler gösterdiği tespit edilirse, düzenli aralıklarla kontrol kolonoskopileri planlanır.

Böylelikle, diğer poliplerin de zamanında teşhis edilip çıkarılması için mükemmel koşullar sağlanır.

Adenom tipi bağırsak poliplerinin tekrar ortaya çıkma riski,

• ilk müdahale sırasında çıkarılan poliplerin türü, boyutu ve sayısına,
• biyopside tespit edilen malignite eğiliminin derecesine ve
• çıkarma tekniğine (parça parça veya tek parça)

yüzde 10 ila 20 olarak hesaplanmaktadır. Tekrarlayan adenomlar da vakaların yüzde 90’ından fazlasında herhangi bir komplikasyon olmaksızın çıkarılabilir.