Kabızlık, halk dilinde “Verstopfung” olarak da adlandırılır ve bağırsak boşalmasında bir bozukluk anlamına gelir; bu durumda dışkılamada zorluk yaşanır veya dışkılamanın sıklığı normalden daha az olur. Kabızlık genellikle haftada üç kereden az dışkı çıkması veya dışkılamanın ancak şiddetli ıkınma ile gerçekleşmesi durumunda söz konusudur. Bu durumda bağırsakların çalışması yavaşlar ve bu da sert dışkı, şişkinlik hissi ve karın ağrısına yol açabilir. Akut kabızlık ve kronik kabızlık arasında ayrım yapılır; kronik kabızlık ise en az üç aydır devam eden durumdur.
Kronik kabızlık, gastroenterolojide sık görülen bir semptomdur ve yaşam kalitesini önemli ölçüde bozabilir. Kabızlığın nedenleri, lif açısından yetersiz beslenmeden hareket eksikliğine, ilaç kullanımından bağırsak tıkanıklığı veya kalın bağırsakta tümör gibi organik hastalıklara kadar uzanır. Titiz bir öykü alma, fizik muayene ve gerekirse ileri tetkikler, fonksiyonel ve ikincil kabızlığı ayırt etmeye yardımcı olur.
Kabızlığın olası nedenleri nelerdir?
- Lif içeriği düşük beslenme
- Yetersiz sıvı alımı
- yeterli olmayan fiziksel aktivite
- psikolojik baskı, telaş, stres
- Seyahat sırasında veya sonrasında beslenme düzeninde değişiklik
- Müshil ilaçlarının kötüye kullanımı
- İlaçların yan etkileri
- Hamilelik (hormonal değişiklikler)
- Bazı hastalıklar, örneğin diabetes mellitus
Akut (ani) kabızlığın nedenleri arasında şunlar da sayılabilir
- bağırsak tümörleri,
- ameliyat sonrası bağırsak hareket bozuklukları (peristaltizm) ve
- anal bölge hastalıklarında ağrı nedeniyle dışkı boşaltımının engellenmesi
olabilir.
Kabızlık durumunda ne yapmalı?
Kronik kabızlık durumunda yaşam alışkanlıklarınızı gözden geçirmeli ve gerekirse değiştirmelisiniz. Esas olarak,
- daha fazla lif tüketmek,
- daha fazla sıvı tüketmek ve
- daha fazla hareket etmektir.
Beslenme düzeninizi, günde en az 30 g lif içeren lif açısından zengin bir diyete geçirin. Bağırsağın bu değişikliğe alışabilmesi için, bu geçiş birkaç gün veya hafta boyunca yavaş yavaş gerçekleştirilmelidir. Başlangıçta ortaya çıkabilecek şişkinlik ve rahatsızlık hissi genellikle yaklaşık bir ila iki hafta sonra geçer.
Beyaz unu tam buğday unuyla değiştirin, örneğin
- tam tahıllı ekmek,
- kabuğu soyulmamış pirinç,
- tam tahıllı makarna.
Ayrıca, beslenme düzeninize daha fazla meyve, sebze ve baklagil eklemeniz önerilir. Ara öğün olarak ıslatılmış kuru meyve yiyebilirsiniz. Yiyeceklerinizi buğday kepeği, yulaf kepeği ve öğütülmüş keten tohumu ile zenginleştirebilirsiniz.
Lifler, ancak yeterli sıvı varken işlevlerini yerine getirebilirler. Bu nedenle aynı zamanda en az 1,5 litre sıvı içmelisiniz.
Ancak bu önlemler işe yaramadığında müshil kullanmalısınız. Ancak müshillerin uzun süreli kullanımı ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bağırsak hareketliliği daha da azalabilir ve kronik bağırsak hastalıklarına yol açabilir. Müshillere tekrar başvurmak, tam anlamıyla bir kısır döngü yaratır. Ayrıca müshillere bağımlı hale de gelebilirsiniz.
Bu nedenle müshil kullanımı konusunda mutlaka doktorunuzla görüşün.
Kabızlığın yanı sıra
- başka şikayetler ortaya çıkarsa,
- şiddetli ağrı veya
- dışkıda kan
görülürse, yine bir doktora başvurmalısınız.
Kronik kabızlıkta yardımcı olabilecek diğer önlemler
- Her gün müshil etkisi olan gıdalar tüketin; örneğin ekşi süt ürünleri (yoğurt, süzme peynir, yoğurtlu süt) ve lahana turşusu
- İnce unlu unlu mamuller ve makarnalar, şeker, çikolata vb. gibi lif içeriği düşük gıdaların tüketimini sınırlamak
- Yeterli miktarda kahvaltı veya bir bardak soğuk meyve suyu
- Bisiklete binmek veya yürüyüş yapmak gibi düzenli egzersiz. Egzersiz, gıdaların bağırsaklardan geçişini ve dolayısıyla bağırsak hareketini uyarır.
- Yoga ve otojenik antrenman gibi diğer gevşeme teknikleri
- Bağırsak hareketini uyarmak için sıcaklık derecesi kademeli olarak artırılan ve sıcak-soğuk değişimli ayak banyoları ile soğuk su uygulamaları
- Oruç haftası. Oruç, metabolizmayı canlandırır ve bağırsak hareketlerini genellikle uzun vadede de düzenler
Sıkça Sorulan Sorular
Kabızlığın en yaygın nedenleri nelerdir?
Kabızlığın nedenleri genellikle lif içeriği düşük beslenme, yetersiz sıvı alımı ve hareket eksikliğidir. Ayrıca opioidler, antidepresanlar veya diğer bazı ilaçlar da kabızlığa neden olabilir. Tümör, bağırsak tıkanıklığı veya kalın bağırsakla ilgili diğer hastalıklar gibi organik nedenlerin varlığı, bir doktor tarafından dışlanmalıdır.
Ne zaman kronik kabızlık denir?
Şikayetlerin en az üç aydır devam etmesi ve bağırsak boşalmasının kalıcı olarak bozulması durumunda kronik kabızlıktan söz edilir. Kronik kabızlık, Alman Nörogastroenteroloji ve Motilite Derneği’nin S2k kılavuzunda “kronik kabızlık” başlığı altında tanımlanmaktadır. Bu kılavuzda, fonksiyonel kabızlık ve ikincil kabızlık dahil olmak üzere çeşitli türler ve nedenler ayırt edilmektedir.
Kabızlıkta hangi tanı yöntemleri yararlıdır?
Tanı sürecine anamnez, fizik muayene ve gerekirse rektal manometri gibi, rektumdaki motilite ve fonksiyonu değerlendirmek için ileri tetkikler dahildir. Dışkıda kan veya akut kabızlık gibi uyarıcı belirtiler varsa, daha ayrıntılı bir değerlendirme yapılmalıdır. Tanı ve tedavi, Gastroenteroloji Derneği ile Alman Nörogastroenteroloji ve Motilite Derneği’nin önerilerine göre yapılır.
Kabızlık nasıl giderilir?
Kabızlığı gidermek için öncelikle lif ve şişen maddeler açısından zengin bir beslenme ve günde en az iki litre sıvı alımı önerilir. Düzenli egzersiz sindirimi destekler ve bağırsak geçişini iyileştirir. Gerekirse laktuloz, bisakodil veya sodyum pikosülfat gibi müshil ilaçlar kullanılabilir, ancak bunlar mümkün olduğunca kısa süreli olarak kullanılmalıdır.
Kimler özellikle etkilenir?
Kadınlar ve yaşlılar kronik kabızlıktan özellikle sık muzdariptir. Ayrıca, irritabl bağırsak sendromu veya nörolojik hastalığı olan kişilerde de kabızlık eğilimi daha yaygındır. Dışkılama dürtüsünün bastırılması ile epilepsi veya diğer hastalıklar için kullanılan ilaçların yan etkileri, kabızlığı daha da şiddetlendirebilir.
Yazıyı paylaş