Kornea topografisi: Pentacam ile korneanın ölçülmesine yönelik inceleme

Kornea, göz için büyük önem taşır. Öncelikle, göz küresinin içini mekanik tahrişlerden korur. Işığın engelsiz bir şekilde geçebilmesi için her zaman yüksek bir berraklığa sahip olması gerekir. Ayrıca, korneanın eğriliği, ışınlar göz merceğine ulaşmadan önce ışığın kırılmasını sağlar.

Kornea, irisi ve hassas göz içini korur @ Firn /AdobeStock

Kornea topografisi yardımıyla yapılan tanı, korneadaki patolojik değişikliklerin saptanması ve seyrinin izlenmesine yarar.

Doktorlar, gözlerin toplam kırılma gücünü değiştiren ameliyatlar (refraktif cerrahi) öncesinde mutlaka bu muayeneyi gerçekleştirmelidir.

Refraktif bir müdahalenin ardından, kornea topografisi daha ileri takip amaçlı kullanılabilir. Bu test, kontakt lenslerin uyarlanması için gerekli olan korneanın anatomik yapısı hakkında kesin bilgiler sağlar.

Gözde kornea topografisi aşağıdaki durumlarda kullanılmalıdır:

• Kornea eğriliği (astigmatizm)

Kornea topografisi, kornea eğriliğinin derecesini belirlemek için uygundur. Kornea eğriliği, hastalarda kırılma kusuruna yol açar ve bu da görmeyi engeller.

Eğriliğin türüne bağlı olarak, bu kusurun farklı sonuçları olabilir:

• Kornea yüzeyindeki daha şiddetli bir eğrilik (daha küçük kornea yarıçapı), daha yüksek bir kırılma gücüne yol açar.
• Buna karşılık, daha az eğrilik (daha büyük kornea yarıçapı) ise daha düşük bir kırılma gücüne yol açar.

Özellikle şiddetli bir kornea asimetrisi durumunda, bunu belirgin ve ilerleyici tipteki (keratokonus) durumdan ayırt etmek önemlidir.

Göz kapaklarındaki hastalıklar, örneğin göz kapağı bozuklukları veya göz kapağı tümörleri de kornea topografisinde değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle, doktorlar göz kapağı hastalıklarında ve göz kapağı ameliyatları öncesinde kornea topografisi incelemesine başvurmalıdır.

• Kornea Yaralanması

Kornea yaralanmaları veya enfeksiyonlarında da kornea topografisi muayenesi önerilir. Bu bozukluklar, bulanık görme ve artmış parlama hassasiyetine yol açan yara izlerine neden olabilir. Kornea topografisi sayesinde, korneadaki sapmalar mikrometre hassasiyetinde ölçülebilir.

• Yapay lens implantasyonu için hazırlık

Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasına neden olur ve görme yeteneğini ciddi şekilde bozabilir, hatta körlüğe kadar varabilir. Bu hastalığın etkili bir tedavisi, yapay lens implantasyonudur.

Yapay lens yerleştirilmeden önce kornea topografisi gerekli bir muayenedir. Bu muayene sayesinde lensin gücü hassas bir şekilde belirlenebilir. Kornea topografisi, hastanın yapay lens implantasyonu için uygun olup olmadığını netleştirir.

• Keratokonus

Keratokonus, korneanın aşırı derecede kavislenmesi ve bunun yanı sıra sivri konik bir şekil almasıyla karakterize edilen bir hastalıktır.

Doğuştan gelen bu hastalık genellikle genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkar. Hastalarda görme keskinliği azalır. Gözlük ve kontakt lenslerin dioptri değerlerinde sürekli belirgin değişiklikler görülür.

Gözde yapılan kornea topografisi, korneanın kavis derecesini kesin olarak ortaya koyar. Keratokonus, erken evrede yalnızca bu yöntemle teşhis edilebilir.

Gözde yapılan kornea nakli, erken teşhis ve tedaviye olanak tanır. İlk etapta tedavi için konservatif görme yardımcıları kullanılabilir; korneada ciddi bir incelme olması durumunda ise kornea nakli düşünülebilir.

• Görme bozukluğu

Görme bozukluğunun nedeni belirsiz olduğunda, kornea topografisi tanıya yardımcı olabilir. Kornea topografisi, görme bozukluğunun kornea yapısından kaynaklanıp kaynaklanmadığını doğrulayabilir veya bu olasılığı ekarte edebilir.

• Kontakt lensler

Kornea topografisi sayesinde kontakt lensler hassas bir şekilde uyarlanabilir. Uygun lenslerin seçiminde korneanın bireysel yapısı da dikkate alınmalıdır. Bu, karmaşık kornea şekilleri ve zorlu kornea yüzeyleri için de geçerlidir.

Kornea topografisi temassız olarak yapılır ve hasta için herhangi bir kısıtlama getirmez. Yalnızca birkaç dakika sürer.

Hasta, göz doktorunun keratograf yardımıyla gözde ölçüm yapabilmesi için başını çene-alın desteğine dayar. Hasta, kornea topografisi sırasında cihazdaki parlayan bir noktaya bakarak odaklanır.

Klasik yöntemde, korneaya halka şeklinde desenler yansıtılır. Bu halkaların yansıması kaydedilir ve elektronik olarak değerlendirilir. Böylece yüzeyin düzgün mü yoksa düzensiz mi olduğu anlaşılır. Yüzey nokta hassasiyetinde taranır.

Keratograf, kornea topografisini kaydetmek ve değerlendirmek için kullanılan bir cihazdır @ coldwaterman /AdobeStock

Gözde kornea topografisi için Placido ve Scheimpflug temelli teknikler mevcuttur.

• Placido tabanlı yöntemler

Muayene, bir Placido diski aracılığıyla hastanın korneanın ön yüzeyine uygulanan bilgisayar destekli bir taramayı içerir. Bu projeksiyon, düzenli aralıklarla birbirini takip eden siyah ve açık renkli halkalardan oluşur. Keratografın video kamerası, yansıyan korneanın bir görüntüsünü kaydeder.

Ardından görüntüler bilgisayarda değerlendirilir. Bu süreçte doktor, projeksiyonun ardından kornea yüzeyindeki halkaların aralıklarını analiz eder. Asimetrik şekiller, korneada patolojik değişikliklere işaret eder.

Placido diski @ Anna /AdobeStock

• Scheimpflug tabanlı yöntemler

Bu kornea topografisi yönteminde, göz doktoru kamera ile farklı bakış açılarından görüntüler alır. Korneanın ön ve arka yüzeyinin şeklini belirler. Böylece kornea kalınlığının bir haritası oluşturulur. Bu genel bakış, korneanın en ince noktasını ve en dik eksendeki eğriliğini gösterir.

Bilgisayar kontrollü sistem, çeşitli yöntemler kullanarak verileri değerlendirir. Kornea yüzeyini tam olarak tespit edip görüntüleyebilmek için sistem çeşitli parametreleri ve değerleri ölçer:

• Eğrilik

Sağlıklı bir gözde, korneanın düzgün eğriliği keskin görmeyi sağlar. Kornea topografisi, bu eğriliği mm cinsinden eğrilik yarıçapı veya diyoptri cinsinden eğrilik eşdeğeri olarak ölçer.

• Yükseklik verileri

Yükseklik verileri, korneanın üç boyutlu bir modelidir. Burada da matematiksel hesaplamalar için bilgisayar kontrollü sistemler kullanılır.

Yükseklik verileri z (x,y) koordinatları olarak kaydedilir. Bu değerler, korneanın yapısı hakkında kesin bilgiler sağlar.

• Kırılma Gücünün Gösterimi

Kırılma gösterimi, kornea yüzeyinin değerlendirilmesini sağlar. Bunun temelini odak uzaklıkları oluşturur. Bunlar, kırılma yasası (ışın izleme) ile hesaplanabilir. Odak uzaklıklarının birimi diyoptridir.

• Fourier analizi

Fourier analizi ile belirlenen kırılma gücü verileri temelinde, korneanın orijinal boyutu hesaplanabilir. Bu yöntem, Fransız fizikçi Jean-Baptiste Fourier (1768-1830) tarafından geliştirilmiştir.

Bilgisayar destekli bu yöntem, görüntüden tek tek bileşenleri hesaplar. 

Aşağıdaki bilgiler, korneanın hassas bir şekilde analiz edilmesini sağlar:

• Dekantrasyon
• Düzensizlikler
• Sferik bileşenler

Bu bileşenler, Fourier indekslerinin belirlenmesinde temel oluşturur. Bu değerler, göz doktorunun kornea yüzeyini hassas bir şekilde tanımlamasına olanak tanır.

• Zernike analizi

Zernike analizi, dalga cephesi hatasının ölçülmesinde kullanılır.

Dalga cephesi hatası, gözün konturundaki ince bir düzensizliktir. Bilimsel model, ışığı optik olarak dalga şeklinde gösterir.

Bu dalga cepheleri genellikle Zernike polinomları ile tanımlanabilir. Hollandalı fizikçi Frits Zernike (1888-1966), gerçek ve ideal dalga cepheleri arasındaki sapmayı belirleyen bir matematiksel model geliştirmiştir. 

Her bir polinom, ilgili olduğu bozukluğun adını taşır. 

En önemli Zernike polinomları arasında şunlar yer alır:

• Dört dalgalılık (dört yapraklı hata)
• Astigmatizm
• Koma

Gözde kullanılan bilgisayar kontrollü kornea topografisi sistemi, yükseklik verilerini temel alarak Zernike analizini gerçekleştirir.

• Kornea indeksleri

Kornea indeksleri, kornea topografisinden elde edilen verileri anlamlı bir şekilde özetler. Bu parametreler, kornea yüzeyinin şekli hakkında bilgi sağlar. 

Ayrıca bu veriler, bir sınıflandırma yapılmasına da olanak tanır.

Kornea indekslerinin temelini aşağıdaki değerler oluşturur: 

• Yükseklik verileri
• Eğrilik verileri
• Fournier analizi ve Zernike analizinden elde edilen veriler

Bu indeksler, göz doktorunun gözdeki en ufak sapmaları bile tespit etmesini sağlar.

Bilgisayar kontrollü kornea topografisi sistemleri, kornea ölçümünü ve sonuçların gösterimini birleştirir. Genellikle göz doktorları farklı görünümler arasından seçim yapabilir:

• Sayısal gösterim

Bilgisayar kontrollü sistem, ölçülen verileri işleyerek sayısal olarak gösterir. Ardından doktor, bu değerleri eski bulgularla karşılaştırabilir ve normal değerlerle kıyaslayabilir.

• 3 boyutlu görüntüleme

Bilgisayar destekli kornea topografisi sistemleri, korneayı üç boyutlu olarak net bir şekilde gösterir. Bu görüntüleme biçiminde, kornea yüzeyinin eğrilik seyri görselleştirilebilir. 

Göz doktoru, grafikler aracılığıyla hastasına kornea yüzeyinin yapısını gösterebilir. Çeşitli düğmeler sayesinde eğrilik yarıçapları kolayca anlaşılabilir.

• Gözde kornea topografisinin renk kodlu haritası

Bu genel bakışta eğrilik yarıçaplarına farklı renkler atanmıştır.

Kornea topografisi sonuçları göz doktoruna aşağıdaki biçimlerde sunulur:

• Görsel sunumlar
• 3D görüntüler 
• İlgili verilerin listesi

Olanaklar, kullanılan bilgisayar destekli sisteme bağlıdır. Çoğu durumda doktor, tek tek değerleri hızlı bir şekilde gözden geçirebilir. Genellikle program, ölçülen değerlerin sınıflandırılmasında yardımcı olur.

Aşağıdaki hastalıklarda doktor, hastadaki değişiklikleri gözlemlemeli ve her bir vakayı ayrı ayrı değerlendirmelidir:

• Kornea eğriliği (astigmatizm)

Kornea eğriliğinde genellikle iki ışık giriş düzlemi ölçülür: 

• Biri maksimum kırma gücüne sahip
• Minimum kırılma gücüne sahip olan

Bu iki ana kesit arasındaki fark, astigmatizmanın derecesidir. Uzmanlar bunu ya kornea yarıçapları arasındaki fark olarak ya da kırılma gücü arasındaki fark olarak belirtir. 

Eksen, ışık giriş düzleminin yatay düzleme göre yaptığı açıdır. Görme yardımı için tıp uzmanları, astigmatizmanın kırılma değerini diyoptri cinsinden, düzeltme türünü ise silindir cinsinden belirtir. Astigmatizmanın konumunu ise bir eksen vasıtasıyla gösterirler.

• Keratokonus

Keratokonus vakalarında, göz doktoru genellikle merkezi eğrilik yarıçaplarının dağılımını belirler. Hastanın korneasının karakteristik özelliği, eğriliğin bir yöne doğru kaymasıdır. Keratokonus ilerledikçe, astigmatizma genellikle artar.

• Yapay lens implantasyonu için hazırlık

Göz doktoru, kornea topografisi sonuçlarına dayanarak hastanın yapay lens implantasyonu için gerekli koşulları karşılayıp karşılamadığını belirler. Aşırı kornea eğriliği veya kornea distrofisi, bu tür bir müdahale için dışlama kriterleri olabilir.

Yapay göz lensleri @ Mohammed /AdobeStock

• Görme bozukluğu

Kornea topografisi sonuçları, korneada bir sapma ve dolayısıyla görme bozukluğu olup olmadığı konusunda bilgi verir. Ayrıca kornea yüzeyindeki yaralanmalar da tespit edilebilir.

• Kontakt lensler

Kornea topografisi sonuçları, her türlü kontakt lensin uyarlanması için değerli ipuçları sağlar.

Hastanın kişisel değerleri, uygun lenslerin seçilmesini kolaylaştırır. Hassas ölçüm sonuçları sayesinde astigmatik veya şekil kararlı kontakt lenslerin kullanılması mümkündür. Ayrıca, kornea topografisi ile kontakt lenslerin tolere edilebilirliği de izlenebilir.

Kornea analizi, sonraki tedavi süreci için genellikle yol gösterici niteliktedir. Konservatif önlemlerin yeterli olup olmadığına veya cerrahi müdahalenin uygun olup olmadığına karar vermede yardımcı olur. Özellikle göz ameliyatları öncesinde, güvenliği ve planlanabilirliği artırdığı için kesin analiz vazgeçilmezdir. Ayrıca, ameliyat sonrası takip muayenelerinde de bu yüksek çözünürlüklü görüntüler, Göz Merkezi’ndeki göz doktorlarına mevcut durum hakkında ayrıntılı bilgi sağlar.

Bu yöntem, optik yardımcı araçların uyarlanmasında da büyük fayda sağlar. Uzmanlara, kontakt lenslerin mümkün olduğunca doğru bir şekilde seçilebilmesi ve tedavinin uzun vadede istikrarlı kalabilmesi için gerekli temeli sunar. Böylelikle birçok hasta için optimum görme kalitesi sağlanabilir.