Doğal kalp kapakçığı artık düzgün çalışmadığında, kalp her gün büyük bir yük altında kalır. Çoğu durumda, kalp fonksiyonlarının korunabilmesi için hastaların yapay kalp kapakçığına ihtiyacı olur. Kalp kapakçığındaki hasar hafifse, kalp kapakçığı protezleri yeterli olur. Yapay kalp kapakçıkları, mekanik kalp kapakçıkları (metal veya plastikten) ve biyolojik kalp kapakçıkları (hayvan dokusundan) olarak ikiye ayrılır.
Kalp kapakçığı replasmanı için nedenler
Dört kalp kapakçığı, kulakçıklar ve karıncıklar arasındaki kan akışını düzenler. Her kalp karıncığı ince doku katmanlarından oluşur. Bir salıncak kapı gibi açılır. Ancak sadece tek yönde.
Temel olarak, triküspid kapakçığı (sağ kalp odacığındaki pulmoner kapakçık) ile mitral kapakçığı (sol kalp odacığındaki aort kapakçığı) arasında ayrım yapılır.
Dört kalp kapakçığı, her kalp atışında kanımızı doğru yöne yönlendiren, iyi yağlanmış valfler gibidir @ elvira gerecht / AdobeStock
Kalp kapakçığı replasmanının nedenleri doğuştan veya sonradan ortaya çıkabilir. Bu bağlamda doğuştan veya sonradan oluşan kalp kapakçığı bozukluklarından (fonksiyon bozuklukları) söz edilir.
Sonradan gelişen işlev bozukluğu: Nedeni aşınma
Kişi yaşlandıkça, aort ve mitral kapakçıklarında kalınlaşma görülme olasılığı artar. Bu durum aortun esnekliğini azaltır ve kan basıncını yükseltir.
Aort kapağı daha fazla yük altında kalır ve ek oksijene ihtiyaç duyar. Bu durum, kalp kapakçıklarında aşağıdaki bozukluklara yol açar:
- Kalp kapakçıkları “sızıntı yapar” (kalp kapak yetmezliği veya bozukluğu)
- Kalp kapakçıkları düzgün açılmamakta ve bu da kan akışının kısmen engellenmesine neden olmaktadır.
Her iki durumda da kalp artık tam pompalama gücünü sağlayamaz. Buna kalp fonksiyon bozukluğu denir. Çoğu zaman kalp üfürümleri ve anormal kalp sesleri ortaya çıkar; bunlar ultrason (ekokardiyografi) ile tespit edilir.
Yaşlı bir erkekte yapılan kalp ultrasonu muayenesi @ Peakstock / AdobeStock
Sonradan gelişen işlev bozukluğu: Nedeni iltihaplanmalar
Kalp kapakçıkları, örneğin kalp iç zarının bakteriyel enfeksiyonu (endokardit) gibi durumlarda iltihaplanma nedeniyle hasar görebilir.
Streptokok enfeksiyonunun ardından ortaya çıkabilen ve “romatizmal ateş” olarak bilinen durum da kalp kapakçığı hastalığına yol açabilir.
Neden olarak doğuştan gelen yatkınlık
Doğuştan gelen yapışıklıklar veya daralmalar da mümkündür. Yapı bozukluğu olan kapakçıklar kireçlenmeye meyillidir.
Kalp kapakçığı replasmanında kullanılan yöntemler ve cerrahi prosedürler
Hastalıklı kalp kapakçıklarını tedavi etmek için çeşitli seçenekler mevcuttur:
- İlaçlar
Örneğin, doktor beta blokerler veya ACE inhibitörleri gibi ilaçlar reçete edebilir.
- Transkateter aort kapak implantasyonu (TAVI)
Bunun yanı sıra, kalp kapakçıklarındaki işlev bozukluklarını veya kusurları gidermek için çok sayıda minimal invaziv müdahale yöntemi bulunmaktadır. Bilinen bir minimal invaziv yöntem, örneğin transkateter aort kapak implantasyonu (TAVI)dır.
TAVI, özellikle kalp kapakçığındaki daralmalarda uygundur. Bu yöntemde, aort yoluyla yeni bir kapakçık yerleştirilir. "Yeni" kalp kapağı, açılabilir bir metal iskelet içinde bulunur. Doktorlar, bir kateter yardımıyla yeni kapağı kasık bölgesinden başlayarak kalbe doğru iterler. Yeni kapak daha sonra mekanik olarak açılır ve eski kalp kapağının görevlerini üstlenir.
- Transkateter Mitral Kapak Rekonstrüksiyonu (Mitra-Clip)
Bir başka minimal invaziv yöntem ise günümüzde güvenilir bir standart tedavi olarak kabul edilen Mitra-Clip yöntemidir. Mitra-Clip tedavisi, ciddi derecede sızıntı gösteren mitral kapaklar için uygundur.
Bu işlemde doktorlar, kateter yardımıyla hastaya bir mitral klips yerleştirir. Bu plastik klips, düzgün kapanmayan “eski” kalp kapakçığını birleştirir. Böylece kan, doğru yönde akmaya devam edebilir.
Bu işlemde genel anestez gerekmez. Hasta birkaç gün sonra taburcu edilebilir. Bu tedavi sayesinde kalp yetmezliği şikayetleri önemli ölçüde azalabilir.
- Cerrahi kalp kapakçığı değişimi
"Cerrahi kalp kapakçığı değişimi" olarak adlandırılan bir yöntem de mümkündür. Ameliyat, açık kalp yöntemiyle ve genel anestezi altında gerçekleştirilir.
Bu müdahale sırasında kalbin durması gerekir. Bu nedenle doktorlar, ameliyat sırasında hastayı bir kalp-akciğer makinesine bağlar. Kalp-akciğer makinesi, ameliyat sırasında kalp ve akciğer fonksiyonlarını üstlenir.
Ardından cerrah, arızalı kalp kapakçığını çıkarır ve yerine yapay bir kapakçık takar. Mekanik veya biyolojik kalp kapakçıkları kullanılabilir.
Hastaya mekanik bir kalp kapakçığı takılırsa, kalıcı olarak pıhtılaşma önleyici ilaçlar (antikoagülanlar) alması gerekir. Mekanik kalp kapakçıkları genellikle ömür boyu dayanır.
Biyolojik kalp kapakçığı ise değiştirilmesi gerekene kadar sadece 10 ila 15 yıl dayanır. Ancak bunun için kan pıhtılaşmasını önleyici ilaçların alınması gerekmez.
Çeşitli mekanik kalp kapakçığı protezleri @ pirke / AdobeStock
Kalp kapakçığı replasmanı sonrası iyileşme
Kalp kapakçığı değiştirme ameliyatı veya minimal invaziv bir müdahale sonrası iyileşme süresinin ne kadar süreceği, hastadan hastaya değişir. Çoğu durumda hastalar, kardiyologlarından ameliyat sonrası nasıl davranmaları gerektiğine dair net talimatlar alırlar.
Bazı hastalara özel bir beslenme planı, ilaç tedavisi ve özel egzersizler verilir. Kardiyolojik rehabilitasyon da tavsiye edilir.
İyileşme sürecinde hastalar fiziksel eforu kaçınmalıdır. Spor faaliyetlerine genellikle yaklaşık iki ila üç ay sonra yeniden başlanabilir.
Kalp kapakçığı replasmanında karşılaşılabilecek zorluklar, riskler ve prognoz
Diğer tıbbi işlemlerde olduğu gibi, kalp kapakçığı replasmanında da bazı zorluklar ortaya çıkabilir.
Tüm ameliyatlarda aşağıdaki sorunlar ortaya çıkabilir:
- Kan pıhtıları
- Ameliyat sonrası kanama
- Sinir hasarları veya
- Enfeksiyonlar
- Perikardit
- Kalp ritmi bozuklukları
- Kalp iç zarı enfeksiyonları
Bir kalp kapakçığı bozukluğu varsa, prognoz öncelikle hangi kapakçığın etkilendiğine ve kalp fonksiyonunun bundan etkilenip etkilenmediğine bağlıdır.
Ciddi bir kalp kapakçığı bozukluğu, kalp yetmezliğine yol açabileceğinden derhal tedavi edilmelidir. Kalp kapakçığı bozuklukları zamanında teşhis edilip tedavi edilirse, yukarıda bahsedilen tedaviler hastanın yaşam kalitesini önemli ölçüde iyileştirir.
Doktorlar ve uzmanlar
Kalp kapakçığı bozukluklarının tanı ve tedavisinde genellikle çeşitli tıp dallarından uzmanlar yer alır:
Aile hekimi, ikamet yerinize mümkün olduğunca yakın olan ilk başvuru noktasıdır. Aile hekimi, hastanın kişisel tıbbi geçmişini, yaşam koşullarını ve yaşam alışkanlıklarını iyi bilmelidir. Uzman hekimler ve hastanelerden gelen muayene sonuçlarını bir araya getirir ve bu sonuçları bir bütün olarak değerlendirerek hangi ilaçları ve diğer tedavileri önereceğini belirlemelidir. Birçok aile hekimi, genel tıp uzmanı veya iç hastalıkları uzmanıdır.
İç hastalıkları uzmanı (internist), uzmanlık eğitimi sayesinde kalp hastalarının tedavisi için önemli olan özel bilgilere sahiptir. Özellikle iç organların tüm hastalıkları, yani damarlar ve kalp konusunda da bilgilidir ve özellikle ilaçla tedaviye hakimdir.
Kardiyolog, iç hastalıkları uzmanı olmasının yanı sıra kardiyoloji uzmanıdır; yani kalp hastalıklarının tedavisi konusunda daha da ileri düzeyde bilgiye sahiptir.