Πόδι και αστράγαλος – Ανατομία, παθήσεις και λειτουργία

Η αρθρώση της ποδοκνημικής είναι μια κεντρική άρθρωση μεταξύ της κνήμης και του ποδιού και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κίνηση και τη σταθερότητα. Το πόδι φέρει καθημερινά όλο το βάρος του σώματος και, ως εκ τούτου, υπόκειται σε ιδιαίτερα μεγάλη καταπόνηση. Η άνω και η κάτω ποδοκνημική άρθρωση συνεργάζονται για να καθιστούν δυνατές κινήσεις όπως το περπάτημα ή το τρέξιμο. Στην ανατομία διακρίνονται οστά όπως ο αστράγαλος (ταλούς), η πτέρνα και το σκαφοειδές οστό. Οι σύνδεσμοι και οι μύες σταθεροποιούν την άρθρωση του αστραγάλου και την προστατεύουν από τραυματισμούς. Συχνά, η υπερβολική καταπόνηση οδηγεί σε παθήσεις ή τραυματισμούς των συνδέσμων. Ιδιαίτερα στον αθλητισμό, οι τραυματισμοί της αρθρώσεως της ποδοκνημικής είναι συχνές. Η αλληλεπίδραση του ποδιού και της αρθρώσεως της ποδοκνημικής είναι καθοριστική για τη συνολική στάση του σώματος.

Η αρθρώση της ποδοκνημικής συνδέει την κνήμη με το πόδι και επιτρέπει την κινητικότητα της άρθρωσης. Η άνω αρθρώση του αστραγάλου (OSG) είναι κυρίως υπεύθυνη για την ανύψωση και την κάθοδο, ενώ η κάτω αρθρώση του αστραγάλου (USG) επιτρέπει τις περιστροφικές κινήσεις. Οστά όπως ο αστράγαλος, η κνήμη και η περόνη, σε συνδυασμό με τους συνδέσμους, σχηματίζουν τη σταθερή δομή. Παθήσεις όπως η αρθρίτιδα ή οι τραυματισμοί των συνδέσμων εμφανίζονται συχνά στην περιοχή του ποδιού και της αρθρώσεως της ποδοκνημικής.

Το πόδι: Δομή και λειτουργία

Το πόδι (Pes), το κάτω τμήμα του κάτω άκρου, φέρει όλο το βάρος του σώματος όταν στέκεται κανείς όρθιος και όταν περπατά. Η άνω πλευρά του ποδιού ονομάζεται ράχη του ποδιού (Dorsum pedis), ενώ η κάτω πλευρά ονομάζεται πέλμα (Planta pedis). Οι κινήσεις του ποδιού επιτυγχάνονται χάρη στους μυς, τους βραχείς μυς του ποδιού και τους μακρούς μυς της κνήμης. Οι μύες και οι σύνδεσμοι είναι επίσης υπεύθυνοι για τη σύσπαση της καμάρας του ποδιού. Η καμάρα του ποδιού (διαμήκης και εγκάρσια καμάρα) έχει τη δυνατότητα να απορροφά τις κραδασμούς του σωματικού βάρους.

Τα τρία τμήματα του ποδιού

Μπορούμε να διακρίνουμε τρία τμήματα του ποδιού:

Ο ταρσός (Tarsus) με 7 οστά του ταρσού (Ossa tarsi):

Ο ταρσός βρίσκεται μεταξύ της κνήμης και του μεταταρσίου. Τα επτά οστά του είναι: ο αστράγαλος (Talus), η πτέρνα (Calcaneus), το σκαφοειδές οστό (Os naviculare), το κυβοειδές οστό (Os cuboideum) και τα 3 σφηνοειδή οστά (Ossa cuneiformia). Το πτέρνα είναι το μεγαλύτερο οστό του ταρσού και σημείο πρόσφυσης του αχίλλειου τένοντα, του παχύτερου και ισχυρότερου τένοντα στο ανθρώπινο σώμα.

Το μεσόποδο (Metatarsus) με 5 οστά του μεσοπόδου (Ossa metatarsalia):

Τα οστά του μεταταρσίου είναι σωληνοειδή οστά και συνδέονται στο πρόσθιο άκρο τους με τα δάκτυλα μέσω αρθρώσεων. Σε αυτά διακρίνεται η βάση, ο κορμός και η κεφαλή.

Τα πέντε δάκτυλα (Digiti pedis) με τα οστά των δακτύλων (Ossa digitorum pedis):

Το μεγάλο δάκτυλο (Hallux) αποτελείται από δύο αρθρώσεις, ενώ τα υπόλοιπα δάκτυλα από τρεις. Αν και στους ενήλικες η λειτουργία πιασίματος των δακτύλων έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί, μπορεί να ανακτηθεί με εξάσκηση. Οι δύο αστράγαλοι (Malleolus) σχηματίζονται από οστικές προεξοχές της κνήμης και της γάμπας αντίστοιχα.

Η αρθρώση της ποδοκνημικής

Το οστό της ταρσικής βάσης, γνωστό ως ταρσός, σχηματίζει μαζί με την κνήμη και τη γάμπα του κάτω άκρου την άνω αρθρώση της ποδοκνημικής (OSG, Articulatio talocruralis). Η κάτω αρθρώση του αστραγάλου (USG) σχηματίζεται από το ταλού, το πτέρνα και το σκαφοειδές οστό. Στους συνδέσμους γύρω από την αρθρική κάψα της άνω αρθρώσεως του αστραγάλου εμφανίζονται συχνά πόνοι λόγω διαστρέμματος ή ρήξης.

Παθήσεις και τραυματισμοί στο πόδι και στην αρθρώση της ποδοκνημικής

Εκτός από τις διαστρέμσεις και τις ρήξεις των συνδέσμων, οι οποίες είναι δύσκολο να διακριθούν μεταξύ τους, μπορεί επίσης να προκύψει κάταγμα στην αρθρώση της ποδοκνημικής (κάταγμα της ποδοκνημικής, κάταγμα με εξάρθρωση της ποδοκνημικής). Το κάταγμα της ποδοκνημικής είναι το συχνότερο κάταγμα του κάτω άκρου.

Οι ανωμαλίες ή οι παραμορφώσεις μπορεί να επηρεάζουν ολόκληρο το πόδι ή μόνο μεμονωμένα τμήματα του. Οι συγγενείς ή επίκτητες παραμορφώσεις του ποδιού είναι το πέλμα με υπερκείμενο πτέρνα (Pes calcaneus), το κοίλο πέλμα (Pes cavus), το ιπποποδικό πέλμα (Pes equinovarus adductus et excavatus), το βαλγικό πέλμα (Pes valgus), το πλατυποδία (Pes planus), το ημισεληνοειδές πόδι (Pes adductus), το ιπποποδία (Pes equinus, πόδι αλόγου) και το διασταυρωμένο πόδι (Pes transversoplanus).

Επιπλέον, στην περιοχή του ποδιού και της ποδοκνημικής άρθρωσης ενδέχεται να εμφανιστούν, για παράδειγμα, ο αγκάθι της πτέρνας (επιπλέον οστική ανάπτυξη στο πτέρνα, η οποία μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο), η ρήξη του αχίλλειου τένοντα (ρήξη αχίλλειου τένοντα) και η αρθρίτιδα.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι η κνήμη και ποια είναι η λειτουργία της;

Η αρθρώση της ποδοκνημικής είναι μια άρθρωση μεταξύ της κνήμης και του ποδιού, η οποία επιτρέπει κινήσεις όπως η κάμψη και η έκταση. Αποτελείται από την άνω και την κάτω ποδοκνημική άρθρωση και σταθεροποιείται από συνδέσμους.

Ποια οστά αποτελούν το πόδι και την αρθρώση της ποδοκνημικής;

Στην αρθρώση της ποδοκνημικής περιλαμβάνονται ο αστράγαλος, η κνήμη και η περόνη, καθώς και το πτέρνα και άλλα οστά του ποδιού, όπως το οστό naviculare. Αυτά σχηματίζουν από κοινού τις αρθρικές επιφάνειες και εξασφαλίζουν σταθερότητα.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ άνω και κάτω αστραγάλου;

Η άνω αρθρώση της ποδοκνημικής επιτρέπει κυρίως την κίνηση προς τα πάνω και προς τα κάτω, ενώ η κάτω αρθρώση της ποδοκνημικής είναι υπεύθυνη για περιστροφικές κινήσεις όπως η υπερκίνηση και η πρηνισμός. Και οι δύο αρθρώσεις συνεργάζονται λειτουργικά.

Ποιες παθήσεις εμφανίζονται συχνά στην αρθρώση της ποδοκνημικής;

Συχνές παθήσεις είναι η αρθρίτιδα, οι τραυματισμοί των συνδέσμων ή οι παραμορφώσεις του ποδιού, όπως ο βαλγός μεγάλος δάκτυλος. Επίσης, συμβαίνουν συχνά αθλητικές κακώσεις στην περιοχή της εξωτερικής κνήμης.

Πώς αντιμετωπίζεται ένας τραυματισμός της αρθρώσεως της ποδοκνημικής;

Οι τραυματισμοί της αρθρώσεως της ποδοκνημικής αντιμετωπίζονται συντηρητικά ή χειρουργικά, ανάλογα με τη σοβαρότητά τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η φυσιοθεραπεία, η σταθεροποίηση μέσω των συνδέσμων και ο συνδεσμικός μηχανισμός διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.