Στις διαταραχές της ομιλίας συγκαταλέγονται οι διαταραχές της κινητικής λειτουργίας της ομιλίας καθώς και οι διαταραχές της ροής της ομιλίας (τραύλισμα και ακατάληπτη ομιλία).
Οι διαταραχές της κινητικής της ομιλίας μπορούν να υποδιαιρεθούν περαιτέρω σε:
- Δυσαρθρία
- Δυσλαλία
- Δυσγλωσσία
Η δυσαρθρία
Η δυσαρθρία είναι ένας γενικός όρος που περιγράφει τις επίκτητες κινητικές διαταραχές της ομιλίας. Αυτή η διαταραχή οφείλεται σε βλάβη των εγκεφαλικών νεύρων ή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Αυτές οι βλάβες έχουν ως αποτέλεσμα οι πάσχοντες να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εκτέλεση των κινήσεων που απαιτούνται για την ομιλία.
Ανάλογα με το είδος της νευρολογικής βλάβης, διακρίνονται οι ακόλουθες μορφές δυσαρθρίας:
- Υποτονική και υπερτονική δυσαρθρία: Προκαλούνται από πολύ χαμηλή ή πολύ υψηλή μυϊκή ένταση. Στην υποτονική δυσαρθρία, τα άτομα με τη διαταραχή αυτή μιλούν ασαφώς και κουράζονται γρήγορα κατά την ομιλία. Παρατηρούνται σπαστικές φωνητικές εκφράσεις, οι οποίες είναι ασαφείς και συνοδεύονται από τραχιά, πιεσμένη φωνή.
- Υποκινητική δυσαρθρία: Οι πάσχοντες μιλούν ασαφώς και μονότονα. Οι μυς του προσώπου φαίνονται ακίνητοι και η ένταση της φωνής παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρούνται ακούσιες μυϊκές κινήσεις ή ήχοι (γκριμάτσες, κροταλισμοί).
- Ατακτική δυσαρθρία: Η ομιλία χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις στην ένταση και το ύψος του ήχου. Η άρθρωση είναι ασυντόνιστη και αλλάζει συχνά κατά τη διάρκεια της ομιλίας.
- Μικτές δυσαρθρίες: Παρουσιάζουν χαρακτηριστικά πολλαπλών μορφών δυσαρθρίας.
- Αναρθρία: Είναι η πιο σοβαρή μορφή, στην οποία οι πάσχοντες είναι ανίκανοι να μιλήσουν σε μεγάλο βαθμό ή εντελώς.
Η δυσλαλία
Η δυσλαλία (διαταραχή άρθρωσης), αντίθετα, αναφέρεται σε μια διαταραχή της προφοράς, κατά την οποία οι πάσχοντες δεν είναι σε θέση να παράγουν συγκεκριμένους ήχους. Συνήθως ευθύνονται για αυτό οργανικές αλλοιώσεις.
Οι αιτίες είναι ποικίλες και περιλαμβάνουν:
- Συγγενείς δυσπλασίες (σχιστία χείλους-γνάθου-υπερώας)
- Βλάβες των κεντρικών ή περιφερικών νεύρων
- Προβλήματα ακοής
- Απώλεια δοντιών
- Έλλειψη αισθητηριακής αντίληψης στο στοματικό χώρο
- Ψυχολογικοί παράγοντες
Η δυσγλωσσία
Η δυσγλωσσία περιλαμβάνει διαταραχές της προφοράς που σχετίζονται με τα χείλη, τη γλώσσα, τη γνάθο, τον ουρανίσκο, τα δόντια και τις φωνητικές χορδές.
Η διαταραχή της ροής του λόγου
Στις διαταραχές της ροής του λόγου δεν υπάρχει πρόβλημα στην άρθρωση. Αντίθετα, τα άτομα που πάσχουν από αυτές έχουν δυσκολίες να μιλήσουν με ευφράδεια. Οι διαταραχές της ροής του λόγου είναι ενοχλητικές κυρίως για τους συνομιλητές.
Χαρακτηριστικά είναι:
- Συχνές παύσεις στην ομιλία και επαναλήψεις
- Τραύλισμα, γρήγορη ομιλία
- Λογοφοβία (φόβος ομιλίας)
- Βραδυλαλία (καθυστερημένη ομιλία με παύσεις και παρατεταμένες συλλαβές)
- Μουτισμός (σιωπή χωρίς οργανική αιτία, ψυχολογικής προέλευσης).
Τα παιδιά με διαταραχές της ομιλίας αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη κινητική λειτουργία της ομιλίας @ YURII MASLAK /AdobeStock
Εκτός από συγγενείς παράγοντες ή τραυματισμούς στα χείλη, τη γλώσσα κ.λπ., οι διαταραχές της ομιλίας οφείλονται συνήθως σε νευρολογικές παθήσεις:
- Ορισμένες εγκεφαλικές παθήσεις άγνωστης αιτίας
- Επιπτώσεις τραυματισμών
- Εγκεφαλικό
- Φλεγμονές του εγκεφάλου ή των εγκεφαλικών μεμβρανών (εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα).
- Όγκος στον εγκέφαλο
- Χορεία του Huntington
- Νόσος του Πάρκινσον
- Πολλαπλή σκλήρυνση
- Αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση
- Για να προσδιορίσει την αιτία μιας διαταραχής της ομιλίας, ο γιατρός πραγματοποιεί αρχικά μια λεπτομερή συνέντευξη για το ιατρικό ιστορικό.
- Στη συνέχεια, πραγματοποιείται νευρολογική εξέταση.
- Εάν κριθεί σκόπιμο, χρησιμοποιούνται συμπληρωματικές νευροψυχολογικές εξετάσεις: Σε περίπτωση υποψίας για οργανικές βλάβες του εγκεφάλου, απεικονιστικές εξετάσεις όπως το ΗΕΓ (ηλεκτροεγκεφαλογραφία), η αξονική τομογραφία (CT) ή η μαγνητική τομογραφία (MRI) παρέχουν πρόσθετες πληροφορίες.
- Εάν υπάρχει υποψία φλεγμονής του εγκεφάλου ή των εγκεφαλικών μεμβρανών, μπορεί να εξεταστεί η διενέργεια διαγνωστικής εξέτασης του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Κατά τη διαδικασία αυτή, ο γιατρός λαμβάνει υγρό από τη σπονδυλική στήλη, το οποίο στη συνέχεια εξετάζεται από ειδικούς στο εργαστήριο.
Τα άτομα με διαταραχές της ομιλίας συχνά βιώνουν ψυχολογική πίεση, καθώς η διαταραχή της ομιλίας έχει αρνητικές επιπτώσεις στην επαγγελματική και την καθημερινή τους ζωή.
Η δημιουργία κοινωνικών επαφών είναι δύσκολη για τους πάσχοντες. Καθημερινές δραστηριότητες, όπως επισκέψεις στον γιατρό ή τηλεφωνικές κλήσεις, αποτελούν πρόκληση. Λόγω ντροπής ή φόβου για αρνητικές αντιδράσεις, διστάζουν να ζητήσουν επαγγελματική βοήθεια.
Ωστόσο, όσο νωρίτερα ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο καλύτερες είναι οι προοπτικές για επιτυχή θεραπεία.
Για τη θεραπεία των διαταραχών της ομιλίας υπάρχουν φαρμακευτικές, χειρουργικές και λογοθεραπευτικές μέθοδοι. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οδηγούν σε σημαντική βελτίωση της ομιλίας.
Η θεραπεία εξαρτάται από το είδος της πάθησης, τη βλάβη και τις ατομικές ανάγκες του ασθενούς:
- Όταν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία, ο γιατρός επικεντρώνεται στην εξάλειψη της αιτίας και στη θεραπεία της υποκείμενης νόσου. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται τόσο φαρμακευτικές όσο και χειρουργικές μέθοδοι.
- Ωστόσο, οι περισσότεροι πάσχοντες επωφελούνται από τη λογοθεραπεία. Στο πλαίσιο αυτή, μαθαίνουν να αντιλαμβάνονται την ένταση του σώματος, την αναπνοή, τη διαμόρφωση της φωνής και την άρθρωση. Ασκήσεις ομιλίας και φωνής, καθώς και η ενδυνάμωση των μυών του λάρυγγα, συμπληρώνουν το θεραπευτικό πρόγραμμα.
- Εάν οι διαταραχές της ομιλίας προκαλούνται από ψυχολογικούς παράγοντες, μπορούν να αντιμετωπιστούν με έναν συνδυασμό ψυχοθεραπείας και λογοθεραπείας.
Για τη βελτίωση της επικοινωνιακής ικανότητας, οι πάσχοντες μπορούν να κάνουν χρήση συγκεκριμένων βοηθημάτων. Σε αυτά περιλαμβάνονται μηχανικά ή ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας, τα οποία επιτρέπουν τη σωστή προφορά ή την καλύτερη κατανοησιμότητα. Παραδείγματα βοηθημάτων είναι οι προσθετικές συσκευές για το υπερώιο, οι ηλεκτρονικοί ενισχυτές ή οι φορητές ηλεκτρονικές γραφομηχανές.
Οι πρώτοι ειδικοί στους οποίους πρέπει να απευθύνονται τα άτομα με διαταραχές της ομιλίας είναι οι νευρολόγοι.
Η πορεία και η πρόγνωση για τα άτομα με διαταραχές της ομιλίας εξαρτώνται από διάφορους παράγοντες:
- Οι ήπιες διαταραχές της ομιλίας, τις οποίες οι γιατροί αντιμετωπίζουν σε πρώιμο στάδιο, συχνά μπορούν να θεραπευτούν πλήρως.
- Σε περίπτωση υποκείμενων παθήσεων και νευρικών βλαβών, η έμφαση δίνεται στη διατήρηση της ικανότητας επικοινωνίας. Εάν χρειαστεί, και με τεχνική υποστήριξη.
Μια διαταραχή της ομιλίας αφορά είτε διαταραχή της κινητικής λειτουργίας της ομιλίας είτε διαταραχή της ροής του λόγου. Η έγκαιρη διάγνωση είναι χρήσιμη για την εύρεση της κατάλληλης θεραπείας. Οι αρμόδιοι ειδικοί είναι οι νευρολόγοι.
