Η αρθροπλαστική (ενδοπρόθεση) αντικαθιστά, εν μέρει ή πλήρως, μια άρθρωση που έχει καταστραφεί λόγω φθοράς, τραυματισμού ή κατάγματος, με μια τεχνητή άρθρωση από μέταλλο, κεραμικό υλικό και πλαστικό. Οι αρθρώσεις που αντικαθίστανται συχνότερα στους ηλικιωμένους είναι:
- Ισχίο: Η πιο συχνή ενδοπρόθεση. Περίπου 240.000 ενδοπροθέσεις ισχίου ετησίως στη Γερμανία.
- Αρθρώση γόνατος: Περίπου 175.000 ενδοπροθέσεις γόνατος ετησίως. Τεχνικά πιο απαιτητική, με μακρύτερη περίοδο αποκατάστασης.
- Άρθρωση ώμου: Περίπου 30.000 ενδοπροθέσεις ώμου ετησίως, με αυξανόμενη συχνότητα.
- Αρθρώσεις αστραγάλου, καρπού και δακτύλων: Σπανιότερα, σε συγκεκριμένες ενδείξεις.
Η κύρια αιτία για την αντικατάσταση αρθρώσεων στην τρίτη ηλικία είναι η αρθρίτιδα — η προοδευτική φθορά του αρθρικού χόνδρου. Στοιχεία επικράτησης:
- Ακτινολογικά διαπιστωμένη αρθρίτιδα του γόνατος: πάνω από 40 τοις εκατό των ατόμων άνω των 65 ετών
- Συμπτωματική αρθρίτιδα του γόνατος: 15 έως 20 τοις εκατό
- Αρθρίτιδα του ισχίου: περίπου 10 τοις εκατό σε προχωρημένη ηλικία
Σε αυτές προστίθενται δευτερογενείς ενδείξεις: συνέπειες προηγούμενων καταγμάτων, ρευματικές παθήσεις, νέκρωση της κεφαλής του ισχίου και μετά από κατάγματα του αυχένα του μηρού. Σε ηλικιωμένους ασθενείς με κάταγμα κοντά στο ισχίο, η ενδοπροθετική είναι συχνά η συνήθης προσέγγιση — είτε με τη μορφή ημιαρθροπλαστικής είτε με ολική ενδοπρόθεση.
→ Σχετικά με τη θεραπεία μετά από πτώση με κάταγμα ισχίου: κάταγμα αυχένα μηριαίου οστού σε ηλικιωμένους.
Η ένδειξη για αντικατάσταση άρθρωσης δεν είναι πρωτίστως ακτινολογική — είναι λειτουργική και βιογραφική. Το πλαίσιο λήψης απόφασης έχει ως εξής:
- Είναι ο πόνος σημαντικός;: Τη νύχτα, σε κατάσταση ηρεμίας, έχει επιδεινωθεί τους τελευταίους έξι μήνες;
- Είναι περιορισμένη η λειτουργία;: Ποιες δραστηριότητες έχουν χαθεί; Ποιες επιθυμεί ο ασθενής να ανακτήσει;
- Έχει εξαντληθεί η συντηρητική θεραπεία;: Φυσιοθεραπεία, απώλεια βάρους, αναλγησία, έγχυση υαλουρονικού οξέος;
- Είναι ο ασθενής αρκετά ανθεκτικός;: Αυτό είναι το βασικό ερώτημα για τους ηλικιωμένους — και αυτό που παραμελείται στην κλασική ορθοπεδική αξιολόγηση. Περισσότερα σχετικά με αυτό στο θέμα «Χειρουργικός κίνδυνος στην τρίτη ηλικία».
- Είναι ρεαλιστικές οι προσδοκίες;: Μια πρόθεση ανακουφίζει από τον πόνο και βελτιώνει τη λειτουργία. Δεν μετατρέπει όμως έναν ευπαθή 85χρονο ξανά σε 60χρονο.
Στη σύγχρονη γηριατρική, πριν από κάθε προγραμματισμένη μεγάλη χειρουργική επέμβαση σε ασθενείς άνω των 70 ετών, καταγράφονται με δομημένο τρόπο πέντε παράμετροι. Αυτή η αξιολόγηση δεν είναι γραφειοκρατία — αποτελεί τη βάση για μια ειλικρινή στάθμιση κινδύνου-οφέλους. Το εργαλείο για αυτό είναι η γηριατρική αξιολόγηση:
- Κατάσταση ευθραυστότητας: Κλίμακα Κλινικής Ευθραυστότητας (CFS) ή φαινότυπος Fried. Από CFS 5 και άνω, ο κίνδυνος επιπλοκών αυξάνεται σημαντικά. Περισσότερα σχετικά: Σύνδρομο ευθραυστότητας.
- Γνωστικές λειτουργίες: Προεγχειρητικό MMSE ή MoCA — πρόβλεψη για μετεγχειρητικό παραλήρημα και POCD.
- Διατροφική κατάσταση: Mini Nutritional Assessment. Ο υποσιτισμός στην τρίτη ηλικία αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για διαταραχές στην επούλωση πληγών και λοιμώξεις.
- Ανασκόπηση φαρμακευτικής αγωγής: Σύμφωνα με τα πρότυπα PRISCUS και FORTA — με στόχο τη στοχευμένη διακοπή φαρμάκων. Ιδιαίτερα σημαντικό στην περίπτωση της αρθροπλαστικής: αντιπηκτικά, βενζοδιαζεπίνες, αντιχολινεργικές ουσίες.
- Κοινωνική κατάσταση: Ποιος θα παρέχει υποστήριξη μετά την έξοδο από το νοσοκομείο; Είναι η κατοικία κατάλληλη για τη μετεγχειρητική φροντίδα;
→ Για λεπτομερή εκτίμηση της χειρουργικής λειτουργικότητας στην τρίτη ηλικία: Χειρουργικός κίνδυνος στην τρίτη ηλικία.
→ Σχετικά με την αξιολόγηση της ευθραυστότητας: Σύνδρομο ευθραυστότητας — Κατανόηση της ευθραυστότητας στην τρίτη ηλικία.
Οι εβδομάδες μεταξύ της διάγνωσης και της χειρουργικής επέμβασης δεν είναι απλώς μια περίοδος αναμονής. Η προ-αποκατάσταση — η δομημένη προετοιμασία — μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη μετεγχειρητική ανάρρωση. Τρία βασικά στοιχεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά:
- Αύξηση της μυϊκής δύναμης: Προοδευτική προπόνηση αντίστασης δύο έως τέσσερις εβδομάδες πριν από την επέμβαση. Η ενδυνάμωση των μυών πριν από τη χειρουργική επέμβαση αποδίδει καρπούς σε κάθε μετεγχειρητικό στάδιο — ιδίως για την πρόληψη της σαρκοπενίας.
- Βελτιστοποίηση της διατροφής: Πρόσληψη πρωτεϊνών 1,2 έως 1,5 g ανά κιλό σωματικού βάρους. Σε περίπτωση υποσιτισμού, χορήγηση πόσιμων συμπληρωμάτων διατροφής και συμβουλευτική από διατροφολόγο.
- Προσαρμογή φαρμακευτικής αγωγής: Μείωση ή διακοπή της λήψης ουσιών που ενδέχεται να ενέχουν κίνδυνο πριν από την επέμβαση — η γηριατρική αναθεώρηση της φαρμακευτικής αγωγής αποτελεί προεγχειρητικό στοιχείο και όχι μέρος της μετεγχειρητικής φροντίδας.
Τυχαιοποιημένες μελέτες δείχνουν: Οι ασθενείς που ακολουθούν δομημένη προ-αποκατάσταση πριν από την τοποθέτηση προθέσεων ισχίου ή γόνατος έχουν μικρότερη διάρκεια νοσηλείας, λιγότερες επιπλοκές και επανέρχονται ταχύτερα στο προεγχειρητικό επίπεδο λειτουργικότητάς τους. Η επένδυση τεσσάρων έως έξι εβδομάδων αξίζει τον κόπο.
Η ίδια η επέμβαση διαρκεί συνήθως 60 έως 90 λεπτά στην περίπτωση της ολικής αρθροπλαστικής ισχίου, ενώ στην περίπτωση της ολικής αρθροπλαστικής γόνατος διαρκεί λίγο περισσότερο. Οι σύγχρονες μέθοδοι αναισθησίας — περιοχική ή σε συνδυασμό με ελαφριά γενική αναισθησία — έχουν μειώσει σημαντικά τους κινδύνους.
Οι πρώτες 72 ώρες είναι καθοριστικές για την πορεία της ανάρρωσης:
- Κινητοποίηση την πρώτη μετεγχειρητική ημέρα (πρόγραμμα Fast-Track)
- Συνεπής αντιμετώπιση του πόνου χωρίς υπερβολική χορήγηση οπιοειδών
- Έλεγχος για παραλήρημα από το νοσηλευτικό προσωπικό και τους γιατρούς
- Πρόληψη θρόμβωσης και αναπνευστική θεραπεία
- Παρακολούθηση της διατροφής και διαχείριση των υγρών
→ Τι είναι το μετεγχειρητικό παραλήρημα και πώς προλαμβάνεται: Το παραλήρημα στους ηλικιωμένους.
Μετά την οξεία φάση ακολουθεί συνήθως:
- Πρώιμη γηριατρική αποκατάσταση: σε νοσοκομείο οξείας νοσηλείας, ιδίως σε ασθενείς με πολλαπλές παθήσεις και σύνθετες ανάγκες. Περισσότερα σχετικά: Πρώιμη γηριατρική αποκατάσταση.
- Συνεχιζόμενη αποκατάσταση (AHB): σε εξειδικευμένη κλινική αποκατάστασης, συνήθως για τρεις εβδομάδες.
- Φυσιοθεραπεία σε εξωτερικούς ασθενείς: για εβδομάδες έως μήνες, με σκοπό την περαιτέρω ενδυνάμωση και την εκμάθηση της βάδισης — ιδιαίτερα σημαντική για την πρόληψη των πτώσεων στην τρίτη ηλικία.
Η πρόγνωση είναι καλή στις περισσότερες περιπτώσεις: οι ενδοπροθέσεις ισχίου έχουν ποσοστό επιβίωσης 90 έως 95 τοις εκατό μετά από 15 χρόνια, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά για τις ενδοπροθέσεις γόνατος είναι παρόμοια. Το ποσοστό επανεγχειρήσεων — δηλαδή η ανάγκη για νέα χειρουργική επέμβαση — είναι κάτω από 1 τοις εκατό ετησίως.
→ Σχετικά με την πρώιμη γηριατρική αποκατάσταση: Πρώιμη γηριατρική αποκατάσταση.
→ Ειδικά για την πρόθεση ισχίου: Πρόθεση ισχίου από τα 80.
→ Ειδικά για την ενδοπρόθεση γόνατος: Ενδοπρόθεση γόνατος — τι πρέπει να γνωρίζουν οι ηλικιωμένοι ασθενείς.
Η αρθροπλαστική αποτελεί ορθοπεδική επέμβαση. Η επιλογή του εμφυτεύματος, η χειρουργική τεχνική, η μετεγχειρητική ορθοπεδική παρακολούθηση — όλα αυτά εμπίπτουν στην αρχική ορθοπεδική αρμοδιότητα. Η γηριατρική συμπληρώνει αυτή την εξειδίκευση με την προοπτική της συνολικής κατάστασης του ασθενούς:
Ιδιαίτερα σε εξειδικευμένα κέντρα, αυτή η συνεργασία — που συχνά αναφέρεται ως ορθογηριατρική ή τραυματολογία ηλικιωμένων — αποτελεί πλέον τον κανόνα. Το Leading Medicine Guide διαθέτει ένα ευρύ φάσμα έμπειρων ορθοπεδικών και χειρουργών τραυματολογίας, τα προφίλ των οποίων προσφέρουν μια καλή συμπλήρωση στη γηριατρική αξιολόγηση σε περίπλοκα ζητήματα.
→ Για μια συνολική εικόνα της τραυματολογίας των ηλικιωμένων: Τραυματολογία των ηλικιωμένων — χειρουργική περίθαλψη σε ηλικιωμένους.
Δεν απαιτείται γηριατρική παρακολούθηση για κάθε αρθροπλαστική σε ηλικιωμένους. Ωστόσο, οι ακόλουθες περιπτώσεις αποτελούν σαφείς ενδείξεις:
- Ηλικία άνω των 75 ετών με πέντε ή περισσότερα φάρμακα μακροχρόνιας χορήγησης — λέξη-κλειδί: πολυφαρμακία στην τρίτη ηλικία
- Προϋπάρχουσα γνωστική δυσλειτουργία ή υποψία άνοιας στην τρίτη ηλικία
- Σημάδια ευθραυστότητας (εξάντληση, μυϊκή αδυναμία, απώλεια βάρους)
- Επαναλαμβανόμενες πτώσεις κατά την τρίτη ηλικία τους τελευταίους δώδεκα μήνες
- Ασαφής χειρουργική δυνατότητα από εσωτερική ιατρική άποψη
- Επιθυμία για μια δομημένη αξιολόγηση κινδύνου-οφέλους πέρα από την καθαρά ορθοπεδική οπτική
→ Πώς διεξάγεται μια ολοκληρωμένη γηριατρική αξιολόγηση: Γηριατρική αξιολόγηση.
