Ortopedia nowotworowa zajmuje się
- nowotworami układu mięśniowo-szkieletowego, tzw. „pierwotnymi nowotworami kości i tkanek miękkich”, a także
- przerzuty do mięśni i kości, tzw. „przerzuty do układu mięśniowo-szkieletowego”.
W tym ostatnim przypadku chodzi o przerzuty nowotworowe np.
Częstość występowania wygląda następująco: mniej niż cztery procent złośliwych nowotworów ortopedycznych to pierwotne nowotwory kości. Reszta to przerzuty, czyli ogniska innych nowotworów.
Nowotwory układu ruchu można podzielić na nowotwory kości i tkanek miękkich. Wśród nich rozróżnia się z kolei nowotwory łagodne (benignie) i złośliwe (malignie). Stosunek nowotworów złośliwych tkanek miękkich do nowotworów kości wynosi około 10:1.
Nowotwory złośliwe kości (sarkomy kości) występują najczęściej między 20. a 40. rokiem życia. Dotyczą one głównie rąk i nóg. Stanowią one jedynie około 0,2 procent wszystkich nowotworów złośliwych.
Natomiast nowotwory złośliwe tkanek miękkich (mięsaki tkanek miękkich) występują głównie po 50. roku życia. Najczęściej dotykają kończyn dolnych. Stanowią one około jednego procenta wszystkich mięsaków.
Nowotwory łagodne rozprzestrzeniają się zazwyczaj powoli i nie dają przerzutów. Natomiast mięsaki często rosną szybko i wykazują agresywne zachowanie lokalne. Ponadto mają dużą skłonność do tworzenia przerzutów.
Ortopedia nowotworowa i chirurgia mięsaka zajmują się w dużej mierze chorobami nowotworowymi w stadium przerzutowym. Stanowią one około 25 procent wszystkich zgonów. Około 90 procent osób umierających na nowotwory ma przerzuty do kości.

Gdy tylko nowotwór przebije ściankę naczynia krwionośnego, komórki nowotworowe mogą przedostać się do całego organizmu © 7activestudio | AdobeStock
Dla powodzenia leczenia kluczowe znaczenie ma wczesna i prawidłowa diagnoza. Niestety, wiele nowotworów kości lub tkanek miękkich jest diagnozowanych dopiero w późnym stadium, ponieważ ich objawy są bardzo zróżnicowane. Również ból często pojawia się dopiero w późnym stadium.
Z tego powodu osoby dotknięte chorobą powinny zawsze zgłaszać się do specjalistycznego centrum ortopedii onkologicznej.
Dla prawidłowej terapii niezwykle ważne jest jak najdokładniejsze sklasyfikowanie mięsaków kości i tkanek miękkich. Mięsaki ocenia się na przykład pod kątem stopnia zróżnicowania – czyli stopnia, w jakim tkanka nowotworowa różni się od tkanki zdrowej. Ponadto istotny jest stopień przerzutów – czyli regionalne i ogólnoustrojowe rozprzestrzenianie się nowotworu.
W diagnostyce wykorzystuje się badania fizykalne i metody obrazowania, takie jak
Jeśli na tej podstawie u pacjenta podejrzewa się mięsaka kości, wykonuje się biopsję w celu potwierdzenia wyniku. Z reguły taki wynik jest ponadto oceniany przez interdyscyplinarny zespół lekarzy.
Jeśli podejrzenie nowotworu złośliwego się potwierdzi, zespół lekarzy opracowuje indywidualny plan leczenia.
W przypadku nowotworów łagodnych obserwacja przebiegu choroby może w niektórych przypadkach być wystarczająca. Natomiast nowotwory złośliwe muszą być zawsze całkowicie usunięte chirurgicznie. Po operacji w każdym przypadku konieczna jest systematyczna opieka pooperacyjna, trwająca kilka lat.
Rokowanie zależy od rodzaju i stopnia zróżnicowania nowotworu.
Jeśli występują już przerzuty do kości, oznacza to, że mięsak przedostał się do krwiobiegu. W ten sposób może tworzyć ogniska nowotworowe niezależnie od pierwotnego guza.
Przerzuty mogą zasadniczo powstawać w każdej kości. Różne nowotwory częściej atakują określone odcinki kości niż inne, na przykład
Na przykład rak piersi często daje przerzuty do kości, natomiast nowotwory tkanek miękkich mięśni rzadko.
Leczenie operacyjne pierwotnych nowotworów kości i tkanek miękkich ma na celu bezpieczne usunięcie guza.
Celem leczenia operacyjnego przerzutów do kości i tkanek miękkich zazwyczaj nie jest usunięcie przerzutów. Chodzi raczej o zachowanie jak najlepszej jakości życia i sprawności ruchowej. Lekarze starają się więc kontrolować nowotwór lokalnie i uniknąć utraty funkcji oraz kolejnej operacji.
W przypadku przerzutów do kości i tkanek miękkich operacja zazwyczaj nie ma wpływu na rokowanie i szanse wyleczenia. Radioterapia jest stosowana w miejscach trudno dostępnych chirurgicznie oraz w przypadku miejscowego bólu nowotworowego.
Właściwym miejscem dla pacjentów z nowotworami lub przerzutami do kości i tkanek miękkich są specjalistyczne centra nowotworów układu mięśniowo-szkieletowego. Pracują w nich nie tylko specjaliści ortopedii onkologicznej, ale także przedstawiciele innych dyscyplin, takich jak
W Niemczech Niemieckie Towarzystwo Onkologiczne certyfikuje ośrodki onkologiczne jako
- Czołowe Centrum Onkologiczne (CCC),
- Centrum Onkologiczne lub
- Centrum Organowe.
Certyfikacja ta umożliwia porównanie ośrodków onkologicznych. Gwarantuje również, że pacjenci cierpiący na te rzadkie choroby otrzymają optymalną opiekę w certyfikowanych ośrodkach.
Certyfikacja odbywa się w ramach trzyetapowej procedury.
Również lekarze specjaliści mają możliwość zarejestrowania się w Towarzystwie Onkologicznym jako
- chirurg onkolog lub
- ortopeda onkologiczny
.
Aby dalej ulepszać leczenie, w centrach onkologicznych prowadzone są również badania naukowe i badania kliniczne.
Obszary zastosowania ortopedii nowotworowej obejmują diagnostykę i terapię
- łagodnych i złośliwych nowotworów kości i tkanek miękkich, a także
- przerzutów do kości i tkanek miękkich.
Nowotwory układu kostnego występują bardzo rzadko, a ich diagnostyka i leczenie są złożone.
Podczas gdy guzy łagodne często poddaje się jedynie obserwacji, guzy złośliwe należy zawsze całkowicie usunąć w ramach operacji. Jeśli guz dał już przerzuty, celem operacji jest raczej utrzymanie jakości życia pacjenta.
Wczesne i prawidłowo zastosowane leczenie ma decydujące znaczenie dla powodzenia terapii i szans na przeżycie. Dlatego pacjenci powinni zawsze leczyć się w specjalistycznych ośrodkach onkologicznych.