Hıçkırık (Singultus) – Hıçkırma, sürekli hıçkırma ve hıçkırığa karşı neyin iyi geldiği

Hıçkırık, tıpta Singultus olarak adlandırılır (Latince: hıçkırmak, hırıltı).

Hıçkırık, diyafram ve ses kapısının istemsiz hareketiyle ortaya çıkar. Diyafram, göğüs kafesi ile karın boşluğu arasındaki kaslı bölmedir. Ses kapısı, ses telleri arasındaki bir açıklıktır ve akciğerlere giden hava akışını kontrol eder.

Hıçkırık sırasında diyafram, tekrarlayan istemsiz nefes alma hareketleri gerçekleştirir ve bunu gırtlak deliğinin hızlı ve sesli bir şekilde kapanması izler.

Ses deliğinin aniden kapanması nedeniyle nefes alma kesintiye uğrar. Böylece hava artık engelsiz bir şekilde içeri giremez. Bu durum, hıçkırığa özgü nefes alma seslerini, yani “hıçkırıkları” ortaya çıkarır.

Hıçkırığın iki türü vardır: akut ve kronik hıçkırık.

Akut hıçkırık aniden ortaya çıkar. Rahatsız edici olsa da genellikle zararsızdır. Kural olarak kısa bir süre sonra, çoğunlukla birkaç dakika içinde kendiliğinden geçer.

Kronik hıçkırık ise iki günden uzun sürer veya sık sık tekrar eder. Kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde kısıtlayabilir. Bu nedenle her durumda tıbbi muayene ve tedaviye ihtiyaç duyar.

Hıçkırığın çeşitli nedenleri olabilir. Çoğu zaman, bunun altında yatan neden diyafram sinirinin (Nervus phrenicus) geçici bir tahrişidir. Bu tür bir tahriş, diğer nedenlerin yanı sıra

• çok soğuk veya çok sıcak yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi,
• çok baharatlı yiyeceklerin tüketilmesi,
• çok büyük porsiyonlarda yemek yemek,
• aceleyle yemek yeme veya içme,
• alkol tüketimi,
• mideye yutulan hava,
• aşırı gerginlik veya
• stres

tetiklenebilir.

Ayrıca

• mide-bağırsak hastalıkları (örn. reflü hastalığı),
• göğüs ve karın bölgesindeki iltihaplanmalar (örn. zatürre),
• sindirim veya solunum organlarındaki kanser hastalıkları,
• karın bölgesinde yapılan ameliyatlar,
• beyin tümörü veya
• inme

nadir durumlarda diyafram sinirini tahriş edebilir.

Bunun yanı sıra, örneğin hiperventilasyon nedeniyle kandaki karbondioksit konsantrasyonu düştüğünde de hıçkırık sıklıkla görülür. Bazen hıçkırığın hiçbir nedeni tespit edilemez.

Hıçkırık sırasında vücut, bir saniyenin çok küçük bir kısmı boyunca nefes alıyormuş gibi davranır. Diyaframın aniden kasılmasıyla göğüs kafesi genişler ve hava ani bir hareketle akciğerlere çekilir.

Havanın bu ani şekilde solunmasıyla gırtlak istemsiz olarak kapanır ve solunum kesintiye uğrar. Bunun üzerine, çekilen solunum havası artık engelsiz bir şekilde içeri akamaz. Hıçkırığa özgü “hıç” sesiyle kapalı ses teline çarpar. Bu durum arka arkaya birkaç kez tekrarlanır.

Genellikle hıçkırık aniden başlar ve birkaç saniye veya dakika sonra kendiliğinden geçer. Bu durumda söz konusu olan, tıbbi muayene veya tedavi gerektirmeyen, zararsız bir akut hıçkırık durumudur.

Uzun süren veya tekrarlayan hıçkırık, bir doktor tarafından muayene edilmelidir. Doktor, kesin nedeni belirleyebilir.

Teşhis, tıbbi öykü alımıyla başlar. Bu süreçte doktor, hıçkırığın nedeninin zararsız faktörler olup olmadığını belirlemek için önce hastaya ayrıntılı sorular sorar. Sık sorulan sorular arasında şunlar yer alır:

• hıçkırığın ilk kez ne zaman ve hangi durumda ortaya çıktığı,
• ne kadar süredir devam ettiği ve
• bu arada ara sıra durup durmadığı.

Bu sorgulama sonucunda hıçkırığın zararsız nedenleri dışlanabilirse, daha ileri tetkikler gerekir. Bunlara özellikle

• mide endoskopisi (gastroskopi),
• ultrason muayenesi,
• sindirim organları veya akciğerlerin röntgeni,
• kalbin elektrokardiyogramı (EKG),
• kalbin bilgisayarlı tomografisi (BT) veya manyetik rezonans tomografisi (MRG) ile
• kan tahlili.

Hıçkırığın nasıl tedavi edileceği, ne kadar sürdüğüne ve nedenine bağlıdır. Akut hıçkırık genellikle bilinen bir dizi yöntem ve ev ilaçlarıyla kolayca giderilebilir veya en azından süresi kısaltılabilir. Bunlar arasında özellikle şu önlemler yer alır:

• 60 saniyeye kadar nefesini tutmak
• kağıt torbaya nefes vermek
• otururken öne doğru eğilmek veya dizleri göğse çekmek
• soğuk sıvı içmek
• kuru ekmek yutmak
• dikkatinizi başka bir şeye yöneltin veya dikkatinizin başka bir şeye yönelmesine izin verin
• kollarınızı daireler çizerek çevirmek

Bu ev ilaçlarının çoğu, solunumu ve diyaframı sakinleştirmeyi ve kandaki karbondioksit seviyesini artırmayı amaçlamaktadır. Bu önlemlerin etkinliği tıbbi olarak kanıtlanmamış olsa da, her halükarda denemeye değer.

Hıçkırık kendiliğinden geçmezse veya tekrar tekrar ortaya çıkarsa, bir doktora başvurmalısınız.

Özellikle uzun süren ve rahatsız edici hıçkırık, örneğin spazm giderici veya sakinleştirici ilaçlarla tedavi edilebilir.

Hıçkırığın altında iltihaplanma veya tümör gibi hastalıklar yatıyorsa, bu hastalıkların başarılı bir şekilde tedavi edilmesiyle kronik hıçkırık da geçer.

Çok nadir durumlarda, diyafram sinirinin bloke edilmesi gibi cerrahi bir tedavi de uygulanabilir.

Hıçkırığın nedeni nedir?

Hıçkırığın nedeni genellikle diyaframın veya frenik sinirin ya da vagus sinirinin tahriş olmasıdır. Hıçkırık, diyaframın istemsiz kasılmaları ve ses telinin aniden kapanmasıyla ortaya çıkar. Sık görülen tetikleyiciler arasında hızlı yemek yeme, mideden gelen hava, reflü hastalığı veya içeceklerin sıcaklığındaki ani değişiklikler sayılabilir.

Ne zaman kronik hıçkırık denir?

Hıçkırık iki günden veya 48 saatten uzun sürerse kronik hıçkırık olarak adlandırılır. Kronik hıçkırığın altında inme, iltihaplanma veya solunum kaslarında bir bozukluk gibi altta yatan bir hastalık olabilir. Teşhis çalışmalarına rağmen net bir neden bulunamadığında buna idiyopatik kronik hıçkırık denir.

Hıçkırığa ne iyi gelir?

Hıçkırığa karşı genellikle bilinçli nefes tutma, yavaş içme veya kandaki karbondioksit konsantrasyonunu artırma gibi basit ev ilaçları yardımcı olur. Hıçkırık durumunda, nefes almayı bilinçli bir şekilde kontrol etmek refleksi kesintiye uğratmaya yardımcı olabilir. Ciddi vakalarda, hıçkırık tedavisi için baklofen veya proton pompa inhibitörleri gibi çeşitli ilaçlar kullanılabilir.

Bebeklerde hıçkırık normal midir?

Bebeklerde hıçkırık sık görülür ve genellikle zararsızdır. Henüz anne karnındayken bile, diyafram kaslarının çalışması nedeniyle doğmamış bebeklerde hıçkırık görülebilir. İçme sırasında ortaya çıkan hıçkırık genellikle midede biriken havadan kaynaklanır ve kural olarak herhangi bir hastalığın belirtisi değildir.

Hıçkırık durumunda ne zaman doktora gitmek gerekir?

Hıçkırık uzun süre devam ederse, baş dönmesi, görme bozuklukları veya felç belirtileri gibi şiddetli başka semptomlar ortaya çıkarsa ya da hıçkırık çok rahatsız ediciyse, bir doktora muayene olmalısınız. Nadiren de olsa, uzun süren hıçkırığın altında ciddi bir hastalık yatıyor olabilir. Bu durumda, gerekirse bilgisayarlı tomografi de kullanılarak hedefli bir teşhis konulması gerekir.