Vitreus hastalıkları ve gözdeki vitreus ile ilgili hastalıklar

Vitreus (Corpus vitreum), tüm omurgalı hayvanlarda gözün ayrılmaz bir parçasıdır. Gözün arka odacığının tamamını doldurur ve göz küresinin şeklini korumaktan sorumludur.

Gözün yapısı @ bilderzwerg /AdobeStock

Gözün içinde, küresel şekilli ve şeffaf bir yapıya sahip vitreus (Corpus vitreum) bulunur. Ön tarafında mercek, arka tarafında ise retina ile sınırlanmıştır. Vitreus, gözün arka kamarası (posterior kamara) içinde yer alır.

Vitreus, yüzde 98 oranında sudan oluşur ve jöle benzeri bir kıvama sahiptir. Bu kütle ne sinir ne de kan damarları içerir. Klinik olarak, doktorlar bazen embriyonik arterin körelmiş bir kalıntısını tespit edebilirler.

Bu kan damarı, embriyonik dönemde gözün gelişimi için gerekli olan tüm maddeleri göz küresine taşır. Arteria hyaloidea ancak embriyonik gelişimin sonlarına doğru gerileme gösterir. Bu damar, Cloquet kanalı olarak ömür boyu vitreumda kalır.

Göz, ışık ışınlarını kornea ve mercek üzerinde geliş açısına göre kırıp bir araya getirdikten sonra, bu ışınlar vitreusu geçer. Işık ışınları daha sonra vitreusun arkasında bulunan ve fotoreseptörlere sahip olan retinaya düşer.

Bu reseptörler, ışık uyarılarını elektrik sinyallerine dönüştürür. Burada, merkezi sinir sistemine kadar uzanan çok karmaşık bir sinyal zinciri başlar. Beyin daha sonra bu sinyalleri görüntüler olarak yorumlar.

Işık ışınlarının retinaya engelsiz bir şekilde ulaşabilmesi için vitreusun şeffaflığı önemli bir ön koşuldur.

Çeşitli süreçler sonucunda vitrözde değişiklikler meydana gelebilir.

Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Normal yaşlanma süreçleri
• Miyopide görülen dejeneratif değişiklikler
• İltihaplanmalar
• Kanamalar

Bir hastalığın teşhisi için, göz bebeğinin ilaçla genişletilmesi gerekir. Böylece göz doktoru, bir büyüteç veya kontakt cam yardımıyla vitreus, retina ve koroid yapılarını inceleyebilir. Genişlemiş göz bebeği ile araba kullanmak yasak olduğundan, göz doktoruna her zaman araba kullanmadan gitmelisiniz.

Rahatsız edici ancak basit vitreus bulanıklıkları genellikle tedaviye gerek duymaz, çünkü bu bulanıklıklar vitreus içinde aşağıya doğru çöker. Etkilenen kişiler genellikle bunları artık fark etmez. Görme yeteneği üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.

Retina yırtıkları, iltihaplanmalar, vitreus kanamaları gibi diğer nedenler ise tedavi gerektirir. Sadece nadir durumlarda vitreusun cerrahi olarak çıkarılması (vitrektomi) gerekli olur.

Vitreusdaki fizyolojik ve patolojik değişikliklerin çoğu, “pul görme” veya “sinek görme” ile karakterize edilir.

Gözlerdeki “sinek görme”

Bu bulanıklıklar, yavaşça kayan ve bakışla birlikte hareket eden gri-şeffaf ve belirsiz çift konturlar şeklinde kendini gösterir.

Halk dilinde bunlara “Mouches volantes” (uçan sinekler) denir, ancak bunlar aslında vitreus bulanıklıklarının sadece bir kısmını oluşturur. Bu bulanıklıklar, aydınlık alanlara (beyaz duvar, gökyüzü) bakıldığında daha belirgin olarak görülür. Görme keskinliği bundan etkilenmez. Hemen hemen tüm hastalar başlangıçta rahatsızlık hisseder, ancak zamanla bununla yaşamayı öğrenirler.

Vitreus bulanıklıkları genellikle zararsızdır ve birçok kişide görülür. Bunların özel bir tıbbi önemi yoktur, bu nedenle tedaviye gerek yoktur. Hastalar bundan çok rahatsız oluyorsa, lazer tedavisi yardımcı olabilir. Nadiren vitreusun cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.

Doktor, işlemden önce hasta ile birlikte risk ve faydayı iyice değerlendirmelidir. Görme keskinliğinde belirgin bir azalma varsa veya durum hasta için rahatsız ediciyse, böyle bir müdahale uygun olabilir.

Genel olarak şunu unutmayın: Vitrüsün bulanıklaşmasıyla ilgili tüm belirsizlikler için bir doktora muayene olmalısınız. Doktor, ciddi hastalıkları ekarte edebilir ve uygun bir tedavi önerebilir.

Yaşam boyunca vitreus, retinadan ayrılır. Tıp uzmanları bu sürece vitreus dekolmanı adını verir. Bunun nedeni, vitreusun giderek sıvılaşması ve ardından retinadan kademeli olarak ayrılmasıdır. Vitreus ayrılması, tüm insanları etkileyen yaşa bağlı bir süreçtir. Normalde ciddi komplikasyonlar beklenmez.

Ayrılma sonucu, vitreusun arka sınır zarı retinanın önüne kayar. Bu da söz konusu sınır zarında bulanıklıklara neden olur.

Bu bulanıklıklar ve merkezi vitreusun yoğunlaşmasından kaynaklananlar, hastalar tarafından halka veya yılan şeklinde çizgiler olarak algılanır. Bu nedenle uzmanlar bunlara “uçan sinekler” adını da verir. Göz hareketleri sırasında bu sinekler de birlikte hareket eder.

Vitreus dekolmanının eşlik eden belirtileri şunlar olabilir:

• Retinada şiddetli gerilme ve retinada yırtılma (delik oluşumu)
• Retina dekolmanı

Bu, doktorların genellikle birkaç saat içinde müdahale etmesi gereken acil bir durumdur. Ayrılan retina ameliyatla yerine yerleştirilmezse, körlüğe yol açar. 

Retina dekolmanı durumunda hızlı tedavi önemlidir @ bilderzwerg /AdobeStock

Birçok siyah noktayla birlikte görülen vitreus bulanıklıkları ve şimşek çakması gibi görme bozuklukları, retina dekolmanının ilk belirtileri olabilir. 

Bu durumda derhal bir göz doktoruna veya göz kliniğine başvurmalısınız. Retina dekolmanı ilerlerse, görüş alanının dışından ortasına doğru ilerleyen siyah bir gölge oluşur. 

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte etkilenen gözde körlük meydana gelir. Ayırıcı tanıda, aniden ortaya çıkan siyah noktalar veya çizgiler, vitreus kanaması olduğunu gösterebilir. Vitreus kanaması vakalarının yaklaşık yüzde 30 ila 40’unda retina hasarı da mevcuttur.

Vitreus kanaması, aşağıdakiler gibi çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir:

• Dış etkenler
• Vitreus ayrılması
• Diyabetik retinopati 
• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu

Vitreus kanaması, subaraknoidal kanama sırasında da ortaya çıkabilir (Terson sendromu). Kanamanın büyüklüğüne bağlı olarak, bu durum "kül yağmuru" olarak fark edilebilir.

Vitreus yıkımı (vitreusun tahribatı), vitreusun sıvılaşmasıyla seyreden yaşa bağlı bir süreçtir. Bu süreçte vitreusun sıvı ve lifli bileşenleri birbirinden ayrılır. Sonuç olarak vitreusta bulanıklıklar oluşabilir ve hastalar bunu rahatsız edici uçan sinekler olarak algılar.

Vitreus iltihabı (vitrit), hem kronik hem de akut olarak ortaya çıkabilir. Vitreusun yapısı ve kan damarları nedeniyle iltihaplanması oldukça nadirdir, ancak imkansız değildir. İltihabın en ciddi şekli, gözün iç kısmındaki diğer bölgeleri de etkileyen endoftalmit'tir.

Vitreus iltihabının nedenleri arasında bakteriler, virüsler ve mantarlar sayılabilir: 

Bunlar, vitrusa şu şekilde girebilir:

• Dış etkenler yoluyla 
• Cerrahi müdahaleler yoluyla

Önemli bir alt yatan hastalığı olmayan hastalar genellikle bakteriyel vitreus iltihabından muzdariptir. Bağışıklık sistemi zayıf olan hastalarda (AIDS hastaları, tümörlü hastalar, organ nakli geçirmiş hastalar) mantar kaynaklı vitreus iltihabı (Candida türleri) da görülebilir.

Doğrudan bulaşma yollarının yanı sıra dolaylı bulaşma (sepsis) da söz konusu olabilir.

Patojen türüne ve hastanın bağışıklık sistemine bağlı olarak, tıp uzmanları akut, subakut veya kronik vitreus iltihabı terimlerini kullanır. 

Akut vitreus iltihabı, hastada genellikle gözde sönük bir ağrı ile kendini gösterir. Ağrı kesiciler genellikle bu ağrıyı dindiremez. Vitreus iltihabında ayrıca konjonktiva şiddetli şekilde kızarır.

Kronik vitreus iltihabı genellikle daha hafif seyreder.

Doktor, hastalığı nedenine göre tedavi eder. Vitröz iltihabı belirli patojenlere bağlıysa, tedavi bir antibiyogram sonucuna göre yapılır.

Synchisis scintillans (kıvılcım görme, spinteropi, Danziger Goldwasser) hastalığında vitreusta kolesterol kristalleri birikir. 

Kolesterol birikimlerinin yanı sıra, tirozin ve lösin amino asitleri ile kalsiyum fosfat kristalleri de vitreusta birikebilir. Bunlar, bu asimetrik hastalığa yol açar.

Synchisis scintillans ile asteroidal hiyaloz kolayca karıştırılabilir. Synchisis scintillans, bazen vitrüs kanamaları veya iltihaplanmalarının ardından ortaya çıkar. Ancak çoğu durumda nedeni bilinmemektedir.

Kalıcı hiperplastik primer vitreus (PHPV)

PHPV (kalıcı hiperplastik primer vitreus) terimi, doğuştan gelen bir malformasyonu ifade eder. Bu durumda, embriyonal primer vitreus gerilememiştir. Bu nedenle uzmanlar, bu fenomeni bir gelişim bozukluğu olarak nitelendirir. Ancak bu, çok nadir görülen bir bozukluktur.

PHPV’nin iki farklı türü vardır:

• Anterior PHPV
• Arka PHPV

Arka PHPV tipinde, embriyonik doku arka bölgede kalır.

PHPV'nin ön formunda ise beyazımsı renkte bir bağ dokusu tabakası oluşur. Bu tabaka göz bebeğinin arkasında yer alır, bu nedenle hastalar göz bebeğini beyaz olarak algılarlar (amaurotik kedi gözü). 

Göz merceğinde değişiklikler meydana gelir. Ayrıca, göz merceği bölgesinde yağ dokusu ve kıkırdak da oluşur.

Arka PHPV'de görme keskinliğinde kayıp meydana gelebilir. Bu durum, retina dekolmanının şiddetine bağlıdır. Ön PHPV'de ise mercek, bulanık bir zara dönüşebilir.

Kalıcı hiperplastik primer vitreus varlığında görme kaybı genellikle önlenemez. Cerrahi müdahaleye rağmen, doktorlar çoğu zaman sadece gözü kurtarabilirler.

Retina ve vitreus hastalıkları, genellikle yaşa bağlı olarak ortaya çıkan, ancak diyabet veya enfeksiyonun da tetikleyebileceği geniş bir yelpazede göz değişikliklerini kapsar. Tipik olarak, vitrusta kolajen lifleri ve hiyalüronik asitte değişikliklerin meydana geldiği ve vitrusun bulanık göründüğü değişiklikler görülür. Vitrusun ayrılması veya arka vitrus ayrılması, vitrusun retinadan ayrılmasına ve ışık çakmaları algılanmasına neden olabilir. Bazı durumlarda vitrusta kanamalar veya vitrus kanaması meydana gelir ve bu da görmeyi önemli ölçüde kısıtlar. Ayrıca vitrus iltihabı, örneğin vitrit olarak da bilinen vitrus iltihabı, gözün retinasının işlevini bozabilir.

Ağır seyreden vakalar, retina dekolmanına veya hatta retina dekolmanlarına yol açabileceğinden erken teşhis hayati önem taşır. Retina hastalıkları ile vitreus hastalıkları arasında genellikle yakın bir ilişki vardır; özellikle vitreus sınır zarı retinadan etkilenmişse bu durum daha belirgindir. Vitreus boşluğunda, ışık ışınlarının retinaya ulaşmasını engelleyen ek membran yapıları da oluşabilir. İleri vakalarda vitreus cerrahi olarak çıkarılır; bu sırada gözün stabilitesini korumak için vitreusun yerine bir yedek yerleştirilebilir.

Göz merceği ve göz bebeği de ışık girişini düzenledikleri için görme bozukluklarının algılanmasında rol oynar. Birincil vitreus, yaşam boyunca değişime uğrar ve orijinal kıvamını kaybeder; bu da vitreus hastalığı riskini artırır. Özellikle diyabetik hastalarda vitreus kanamaları daha sık görülür. Günümüzde modern tedaviler, yabancı maddelerin çıkarılması veya retinanın stabilize edilmesi gibi yöntemlerle hedefe yönelik bir tedavi imkanı sunmaktadır. Genel olarak şunu söyleyebiliriz: Değişiklikler ne kadar erken tespit edilirse, komplikasyonlar o kadar iyi önlenebilir ve görme fonksiyonu uzun vadede o kadar iyi korunabilir.

Vitreus hastalıkları nedir?
Vitreus hastalıkları, gözün vitreusunda meydana gelen çeşitli değişiklikleri kapsar; bunlar arasında vitreus bulanıklığı, iltihaplanma veya vitreus kanamaları yer alır. Bu hastalık görmeyi etkileyebilir ve sıklıkla retina ile ilişkilidir.

Vitreus dekolmanı nedir?
Vitreus dekolmanında, vitreus retinadan kısmen ayrılır. Bu vitreus dekolmanı genellikle yaşa bağlı olarak ortaya çıkar ve ışık çakmaları veya uçan sinekler gibi semptomlara neden olabilir.

Ne zaman tedavi gerekir?
Şikayetler şiddetliyse veya retina dekolmanı ya da vitreus kanaması gibi komplikasyonlar ortaya çıkarsa tedavi gereklidir. Göz doktoru, hastalığa göre uygun tedaviyi belirler.

Vitrektomi nedir?
Vitrektomi, vitreusun çıkarıldığı bir cerrahi işlemdir. Bu işlem, ciddi vitreus hastalıklarında veya vitreus kanamalarında uygulanır.

Vitreus hastalıklarının nedenleri nelerdir?
Nedenler genellikle yaşa bağlıdır, ancak diyabet, enfeksiyon veya vitreusta meydana gelen değişiklikler de buna yol açabilir. Retina hastalıkları da bu durumun oluşmasında rol oynayabilir.