Küçük ayak parmaklarındaki bozukluklar: Bilgiler ve uzmanlar

Küçük ayak parmakları deformiteleri genellikle birden fazla ayak parmağı eklemindeki bozukluklardan oluşur. Çeşitli küçük ayak parmakları deformitelerinin tanımı, kural olarak vücut gövdesine yakın olan deformiteye göre belirlenir:

• Pençe parmak durumunda, ayak parmağının taban ekleminde her zaman ayak sırtına doğru yönelen bir (sub)lüksasyon görülür. Lüksasyon, eklemin yerinden çıkması anlamına gelir. Subluksasyon ise eksik, yani kısmi bir çıkıktır. Çoğu durumda pençe parmak, orta eklemde bir fleksiyon deformitesiyle birlikte görülür ve parmak ucu zemine temasını kaybetmiştir.
• Pençe parmak durumunda ise orta eklemde fleksiyon pozisyonu görülür. Bu durumda parmak ucunun zemine teması korunabilir. Bazen buna eşlik eden başka parmak deformiteleri de mevcuttur.
• Çekiç parmak, uç eklemde izole bir fleksiyon pozisyonu olduğunda kullanılır. Bu durumda parmak ucu zemine temas etmeye devam eder.
• Bunun yanı sıra, “Mallet Toe”, “Curly Toe” veya “Taylor's Bunion” gibi başka küçük ayak parmağı deformasyonları da mevcuttur.

Sağlam ve hareketli küçük ayak parmakları, ayağın dengesini sağlamak için gereklidir ve ayağın itme hareketinde önemli bir dinamik işleve sahiptir. Bu nedenle, küçük ayak parmaklarındaki bozukluklar ayağın işlevini ve dengesini kalıcı olarak bozabilir.

Küçük ayak parmaklarındaki deformasyonların nedeni, küçük ayak parmaklarının uzun fleksör tendonlarında artan gerginlik olabilir. Bunun sorumlusu

• genellikle çok dar ayakkabılar veya kazalar gibi dış faktörler,
• daha nadiren aşırı uzun küçük ayak parmakları (sözde Yunan ayak şekli) gibi fiziksel faktörler veya
• nörolojik hastalıklar.

Çoğu zaman küçük parmak deformiteleri, örneğin halluks valgus gibi diğer ayak deformiteleriyle birlikte görülür. Kavisli ayak deformitelerinde de sıklıkla küçük parmaklarda ek deformiteler gözlenir.

Yanlış ayakkabı giyilmesi deformitenin nedeniyse, parmağın orta eklemi üzerinde nasırlar oluşur. Yürürken yük dağılımında bozukluk (patolojik) varsa, parmağın taban eklemi altında nasırlar görülür.

Genellikle hastalar ayak parmağının ucuyla yere dokunamazlar. Bazen ayak tırnağında büyüme bozuklukları da görülür.

Zamanla, etkilenen ayak parmağı dışındaki komşu parmaklarda da ağrı ortaya çıkar. Ağrı nedeniyle hastalar er ya da geç doktora başvururlar.

Doktor, eklemleri söz konusu dıştan fark edilebilir belirtiler ve yanlış pozisyonlar açısından muayene eder. Bu sırada eklemlerin stabilitesini ve kalan hareket kabiliyetini de değerlendirir.

Ayakta yapılan ayak röntgeni, tanıyı kesinleştirir.

Bazı durumlarda, ayak basınç ölçümü gibi ek tetkikler gerekli olabilir. Ayak basınç ölçümü, genellikle revizyon cerrahisi hazırlığı kapsamında kullanılır. Revizyon cerrahisi, ilk seferde yeterince başarılı olmayan bir müdahalenin düzeltilmesi amacıyla yapılan ameliyatları ifade eder.

Manyetik rezonans tomografi (MRG) de tanısal değerlendirmede önemli bir rol oynamaz. Bu yöntem yalnızca diğer hastalıkların dışlanması amacıyla kullanılır. Bu, mevcut semptomların kesin bir tanı koymak için yeterince belirgin olmadığı durumlarda gereklidir.

Temel olarak, ayak parmaklarındaki bozuklukların düzeltilmesi için konservatif (ameliyatsız) ve cerrahi yöntemler kullanılabilir.

Ancak konservatif yöntemler, ayak parmaklarındaki bozukluğu yalnızca büyüme çağında düzeltebilir. Yetişkinlerde ayak parmaklarındaki bozukluğu yalnızca cerrahi müdahale düzeltebilir.

Bazı durumlarda, durumun kötüleşmesini önlemek amacıyla yetişkinlerde konservatif yöntemler uygulanabilir. Piyasada satılan yardımcı ürünler (“ayak parmağı düzelticiler”) ameliyatsız bir düzeltme imkanı sunduğunu iddia etse de, başarı garantisi vermezler.

Küçük ayak parmaklarındaki deformitelerin konservatif tedavisi

Yararlı konservatif önlemler arasında, ayakkabıyı deformiteye uyarlamak için uygun ayakkabı düzenlemesi yer alır. Yumuşak dış deriye sahip, yeterince geniş bir ayak parmağı bölmesi bulunmasına dikkat edilmelidir.

Ayakkabı tabanlıkları da sıklıkla kullanılan bir önlemdir. Bunlar, orta ayak kemiklerini “başlarının” arkasından desteklemelidir. Ayak parmakları için yumuşak köpük dolgusu faydalıdır.

Ayrıca, birçok hasta küçük parmak arası yastıklarını da faydalı bulmaktadır.

Küçük parmak deformitelerinin cerrahi tedavisi

Cerrahi yöntemin seçimi,

• ayak parmak eklemlerinin stabil veya instabil olmasına ve
• meydana gelen fleksiyon deformitesinin esnek mi yoksa kontraktürlü mü olduğuna bağlıdır.

Orta eklemde esnek bir fleksiyon deformitesi söz konusu olduğunda, ameliyat yöntemi olarak fleksiyon tendonu transferi düşünülebilir. Bunun ön koşulu, taban ekleminin stabil olmasıdır. Bu durumda Girdlestone-Taylor tekniğinden söz edilir.

Bu teknikte, aşırı yüksek fleksör tendon tonusu, ayak parmağının ekstansiyon tarafına yönlendirilir. Böylece, taban ve orta eklemde ekstansiyon sağlanır. Sonuç, 3 hafta boyunca bir bant sargısı ile sabitlenir.

Taban eklemi stabilse ve orta eklemde kontraktürlü fleksiyon bozukluğu varsa, taban parmak başçığının “rezeksiyon artroplastisi” uygulanabilir (Hohmann tekniği).

Bu işlemde, taban parmağı yaklaşık üçte bir oranında kısaltılır, böylece orta eklem ekstansiyon pozisyonuna getirilebilir. Sonuç, 3 hafta boyunca bir tel ile sabitlenir.

Taban eklemi instabil ve taban parmağında (sub)lüksasyon varsa, öncelikle bu yanlış pozisyon düzeltilmelidir. Bunun için “orta ayak başı kaydırma osteotomisi” (Weil tekniği) uygun bir yöntemdir. Bu işlemde, stabil bir eklem durumu elde edilebilecek kadar orta ayak başı kısaltılır. Sabitlenmesi için osteotomi bir vida ile sabitlenir.

Tam iyileşme sağlanana kadar genellikle özel bir bandajlı ayakkabı önerilir. Ayrıca, “ön ayak yükünü azaltan ayakkabı” da kullanılabilir. Bu ayakkabıyı, ameliyatın kapsamına bağlı olarak 4 ila 6 hafta boyunca giymeniz gerekir.

Çoğu durumda bu süre boyunca tromboz profilaksisi, yani trombozu önleyici tedbirler önerilir. Bu, özellikle etkilenen ayağa tam yük binmemesi gereken durumlarda gereklidir.

Ameliyattan kısa bir süre sonra şişliği azaltıcı önlemler de uygulanır; örneğin

• ayağı yüksekte tutma,
• başlangıçta buz uygulaması,
• gerekirse lenf drenajı.

Buna ek olarak fizyoterapi uygulanır. Bu süreçte özellikle

• ana eklemdeki bükülme yeteneğine,
• orta eklemdeki uzama yeteneğine ve
• ayak iç kaslarının güçlendirilmesine özel önem verilir.

Bu egzersizler daha sonra evde kendi başınıza da hızla yapılabilir.

Endikasyonun kesin olarak belirlenmiş olması ve ameliyat tekniğinin doğru uygulanması durumunda, orijinal ayak deformitesinde belirgin bir iyileşme beklenebilir. Genellikle, iyileşme sürecinin sonunda eşlik eden ağrılar ortadan kalkar.

Bazı vakalarda, en titiz yaklaşımla bile taban ve orta eklemde ileri derecede hareket kısıtlılığı kalabilir. Ancak bunun işlevsel olarak hiçbir önemi yoktur ya da en fazla ikincil bir önemi vardır. Ayrıca yürüyüşte hissedilir veya gözle görülür bir bozulmaya da yol açmaz.

Bu ameliyatların çoğunda ayakta tedavi uygulanması mümkündür. Dolayısıyla hasta hastanede kalmak zorunda kalmaz, ameliyat gününde evine dönebilir.

Ancak iyileşme süresinin 4 ila 8 hafta arasında olacağını hesaba katmalıdır. Bu süre, tedavi ve ameliyat yöntemine bağlıdır.

Bundan sonra hasta, spor faaliyetlerine kademeli olarak yeniden başlayabilir. Spor yapma yeteneği, 12 hafta sonra (“stop-and-go” sporları için) tamamen geri kazanılmış olmalıdır.