Dirsekte bursit: Olekraniyal bursitin tedavisi ve belirtileri

Burs (tıbbi terimle bursa), her eklemi çevreleyen ve sıvıyla dolu keseye verilen addır. Bu kese, sürekli olarak eklem sıvısı üreten (= salgılayan) ve aynı zamanda emen (süzüp alan) mukoza zarından oluşur.

Kalça veya omuz eklemi gibi hareket aralığı geniş olan eklemlerde, bursa zarının cildi oldukça geniştir, böylece gerçek bir kese oluşur. Bu kese, eklemin geniş hareket aralığının korunmasını sağlar. Örneğin bir omuz yaralanması sonrasında uzun süreli hareketsizlik durumunda, sinovyal kesesi çok hızlı bir şekilde küçülür ve bu da daha sonra hareket kabiliyetinde büyük sorunlara yol açabilir. Sinovyal kesesi aşağıdaki görevleri yerine getirir:

• Eklem yüzeyinin (kıkırdak) korunması
• Eklem sıvısının üretimi ve yenilenmesi ve dolayısıyla
• hareket kabiliyetinin sağlanması
• Patojenlere karşı koruma

Dirsekte bursitin neden olduğu ağrının sebepleri arasında eklem sıvısının artışı da yer alır. Vücut, eklemin aşırı yüklenmesine veya iltihaplanmaya kan akışını artırarak karşı koyar. Bölge ısınır ve kızarır. İltihabın nedeni bakteriler ise, irin de oluşabilir.

Genellikle bursit, vücudun uzun süreli aşırı yüklenmeye, bir yaralanmaya veya bakteriyel bir enfeksiyona tepki olarak gelişir. Daha nadir durumlarda, altta yatan hastalıklar da iltihabı tetikleyebilir.

Bursitin tipik tetikleyicileri nelerdir?

• Bursun aşırı baskıya maruz kalması: Bu durum genellikle dirseğin sürekli bir yere dayandırılmasına bağlanabilir. Bu duruş, eklemi iltihaplanacak kadar tahriş edebilir. Bunun sonucunda, travmatik iltihaplanmaya kıyasla darbe ve yaralanmalardan değil, uzun süreli ve düzenli bir yükten kaynaklanan, sözde atraumatik iltihaplanma ortaya çıkar.

• Burs üzerine uygulanan şiddet: Burs üzerine darbe, çürük veya spor yaralanmaları şeklinde şiddet uygulanması, bu durumun hastalıklarla sonuçlanmasına neden olabilir. Tek bir güçlü darbe bile bursite yol açmak için yeterli olabilir.

• Patojenlerin girmesi: Mikroplar (bakteriler, virüsler) burs içine girerse, iltihaplanmaya neden olabilirler. Çoğu zaman bu durumda irin de oluşur. Ancak bu tür enfeksiyonlar genellikle sadece açık yaralar olduğunda veya sinüs kesesi ya da altındaki ekleme iğne yapıldığında ortaya çıkar. Bu durum, bir ekleme ağrı kesici enjeksiyonu yapılırken de ciddi bir komplikasyon oluşturabilir.

• Mikrop içermeyen iltihaplanmalar: Abakteriyel, yani mikropsuz olarak adlandırılan eklem iltihaplanmaları da dirsekte sinüs iltihabına neden olabilir. Bu tür eklem iltihapları patojen olmadan ortaya çıkar ve sıklıkla romatizma veya gut gibi daha derin bir hastalıkla bağlantılıdır.

Sinüs kesesi şiddetli bir şekilde şişer ve dokunulduğunda kalın, gergin ve elastik bir his verir. Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet ve gerginlik hissi ile birlikte belirgin şikayetler ortaya çıkar. Sinüs kesesi bölgesi baskıya son derece rahatsız edici bir şekilde tepki verir. Ağrılar ani ve şiddetli bir şekilde ortaya çıkar. Etkilenen bölge genellikle aşırı ısınır ve kızarır; eklemin hareketleri kısıtlanır. Nadir durumlarda iltihap dirseğin ötesine de yayılır ve koltuk altındaki lenf düğümlerinin şişmesine veya ellerde kızarıklığa neden olabilir. Ayrıca ateş ve titreme gibi genel iltihap belirtileri de görülebilir.

Dirsekte bursa iltihabı genellikle görsel tanı ile teşhis edilir. Bu, sadece hastalıklı bursa bölgesinde gözle görülebilen kızarıklık, şişlik, hareket kısıtlılığı ve ağrı kombinasyonuna dayanarak tanının konulabileceği anlamına gelir.

Ancak dikkatli bir teşhis için anamnez, yani hastanın hareket alışkanlıkları, önceki hastalıkları ve tam olarak hangi şikayetleri olduğu konusunda sorgulanması da gereklidir. Anamnez yoluyla, doğru tedavi yaklaşımına karar verebilmek için diğer hastalıklar da tespit edilir veya dışlanır.

Fizik muayenede dirsekteki ağrılı bölge elle muayene edilir ve eklemin hareket kabiliyeti ile hareket aralığı kontrol edilir. Çoğu durumda, klasik semptomların ve tipik muayene bulgularının varlığı sayesinde bursit tanısı doğrulanabilir.

Bazı durumlarda, örneğin ultrason veya röntgen gibi ek tetkikler gerekli olabilir. Ultrason muayenesinde burs, sıvı dolu bir kese olarak görülür. Bursun kenarlarında kalınlaşma varsa, bu durum uzun süredir devam eden bir bursitin belirtisi olabilir.

Pürülan iltihap belirtileri varsa, bakteriyel enfeksiyon şüphesini doğrulamak veya ekarte etmek için genellikle ponksiyon yapılır. Her ponksiyonda dışarıdan bakteriler bursaya bulaşabileceğinden, bu işlem için endikasyon son derece titiz bir şekilde değerlendirilmelidir.

Tedavi, hastalığın nedenine göre belirlenir. Tedavi, ağrı kesiciler ve antienflamatuar ilaçların verilmesi, soğutucu kompresler ve gerekirse antibiyotiklerle yapılır. Eklemin atel veya bant yardımıyla kısa süreli olarak sabitlenmesi çoğu durumda endikedir. Eklemi zorlamamak ve soğutmak önemlidir.

Bazı durumlarda bursun cerrahi olarak çıkarılması da gerekebilir. Ancak bu durum son derece nadirdir. Bursun çıkarılması için endikasyonlar arasında örneğin açık yaralar veya burs içeriğinin dışarıya sızması sayılabilir.

Akut sinüs iltihabı kronik bir forma da dönüşebilir, ancak genel olarak iyi bir şekilde tedavi edilebilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, çoğu durumda semptomlar o kadar hızlı bir şekilde geriler. Özellikle şiddetli hastalık belirtileri varsa bir doktora başvurmak tavsiye edilir.

Hangi ilaçlar faydalıdır?

Akut iltihaplanmaya karşı öncelikle ağrı kesici ve iltihap önleyici ilaçlar reçete edilir. Çoğu zaman ibuprofen veya diklofenak (Voltaren®) gibi hafif ağrı kesiciler yeterlidir. Ağrının şiddetine bağlı olarak, ekleme lokal anestezik enjeksiyonu yapılması gerekebilir. Kortizon preparatları da şiddetli ağrılara karşı kullanılabilir. Enfeksiyonun nedeni bakteriyel ise, kan zehirlenmesini önlemek amacıyla antibiyotikler kullanılır.

Merhemli sargılar faydalı mıdır?

Soğutucu ve ağrı kesici merhem veya tentür içeren bir kompres veya bandaj, neredeyse her zaman ağrının hafiflemesine, iltihaplanmanın önlenmesine ve sinüsün şişkinliğinin azalmasına katkıda bulunur. Ayrıca, etkilenen eklemin geçici olarak hareketsiz hale getirilmesi, şişliği azaltmaya ve ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabilir. Bu nedenle, neredeyse istisnasız olarak dirsek eklemi, atel veya bant yardımıyla kısa süreli olarak hareketsiz hale getirilir.

Kol mümkün olduğunca yüklenmemelidir. Bantlama uygulamasında, özel fonksiyonel bandaj sayesinde eklem ve kaslar tamamen hareketsiz hale getirilmez, sadece istenmeyen hareketler engellenir. Bu nedenle eklemin hareketsiz tutulması, gerekli olduğu sürece ama mümkün olduğunca kısa süreli olmalıdır.

Önemli olan, hareketsiz tutma süresinin sonunda şişlik ve ağrının belirgin şekilde azalmasıdır. Ardından, harekete ve yüklemeye hızlı bir şekilde yeniden başlanması önerilir. Aksi takdirde, hem bursa hem de eklem kapsülünün küçülmesi söz konusu olabilir ve bu da nihayetinde eklemin hareket kabiliyetinde azalmaya yol açabilir.

Ne zaman ek önlemler alınması gerekir?

İlaçlar ve bandajlar gibi konservatif tedaviler sonuç vermezse, bazı durumlarda invaziv müdahaleler gerekli olabilir. Bu terim, iğneler, kateterler veya ameliyat yoluyla vücuda “girilen” tüm işlemleri kapsar.

İlk olarak, şişliği azaltmak için bir ponksiyon yapılabilir. Bu yeterli olmazsa veya açık bir yara varsa, bursun çıkarılması için ameliyat gerekebilir. Ancak bu, nadir durumlarda endikedir.

Hastalık iyileşmezse, kronik bursit gelişir. Bu durum, bursitin üç ila altı haftadan uzun sürmesi halinde ortaya çıkar. Bu durumlarda genellikle bursanın cerrahi olarak çıkarılması (ekstirpasyon) önerilir; bu, küçük bir cerrahi müdahaledir. Ardından eklemin hareketsiz tutulması gerekir. Gerekirse lenf drenajı uygulanabilir.

Dirsekteki akut bursit zamanında tedavi edilirse, genellikle hızlı bir şekilde iyileşir. Şikayetler genellikle birkaç hafta sürer, ardından semptomlar genellikle ortadan kalkar. Ancak etkilenen vücut bölgesi aşırı yüke maruz kalmaya devam ederse, bursit tekrar oluşabilir. Uzun vadede dirsekteki bursit kronik bir seyir izleyebilir.

Bursiti nasıl tanırız ve belirtileri nelerdir?

Dirsekte bursitin belirtileri genellikle belirgindir. Dirsek ucunda, genellikle tavuk yumurtası büyüklüğünde şişlik oluşur. Bursitin diğer belirtileri arasında kızarıklık, ısı artışı ve baskıya bağlı ağrı yer alır. Bursitin bakteriyel bir form olup olmadığı, ateş ve şiddetli zonklama gibi ek belirtilerden anlaşılabilir. Bursit genellikle hızlı bir şekilde ortaya çıkar, ancak kronik seyrettiğinde ağrı daha hafif olabilir.

Bursitin en sık görülen nedenleri nelerdir?

Bursitin nedenleri çeşitlidir, ancak mekanik tahriş en önemli nedenidir. Sık sık dirseğe dayanma veya darbelere maruz kalma, dokuyu tahriş eder. Romatizma veya gut da, vücutta kristal birikimi veya iltihaplanma süreçleri meydana geldiği için bursitin nedenleri arasında yer alabilir. Ayrıca, dirseğe mikrop bulaşmasına yol açabilecek bir yaralanma da pürülan bursiti tetikleyebilir.

Bursit nasıl tedavi edilir?

Bursitin tedavisi genellikle konservatif yöntemlerle yapılır. Doktor, kolu dinlendirmeyi, soğutmayı ve antienflamatuar ilaçlar almayı tavsiye edecektir. Erken tedavi, iltihabın kronikleşmesini çoğu zaman önler. Bazen bursadan ponksiyon yoluyla sıvı alınır; bu işlem, nedenin (bakteriyel olup olmadığı) belirlenmesi açısından da yararlıdır. Bursitin her zaman antibiyotikle tedavi edilmesi gerekip gerekmediği, enfeksiyon olup olmadığına bağlıdır.

Bursun cerrahi olarak çıkarılması ne zaman gereklidir?

Konservatif yöntemler başarısız olduğunda veya şiddetli, pürülan olekranon bursiti söz konusu olduğunda, bursanın cerrahi olarak çıkarılması (bursektomi) gerekli hale gelir. Tekrar tekrar nükseden ve şikayetlere neden olan inatçı kronik olekranon bursiti durumunda da burs, cerrahi olarak çıkarılır. Bursun çıkarılması, ortopedi ve travma cerrahisinde rutin bir işlemdir.

Diz ve dirsekte görülen bursitler arasında ne fark vardır?

Hem dizlerde hem de dirseklerde bursalar, derinin hemen altında, oldukça açıkta bulunur. Uluslararası tıp literatüründe, prepatellar ve olekranon bursiti (diz ve dirsek bursiti), benzer oluşum mekanizmalarına sahip oldukları için (diz çökme ve dirseğe dayanma) sıklıkla birlikte ele alınır. Etkilenen bölgenin dirsek mi yoksa diz mi olduğu, tedaviyi pek etkilemez: Yükü azaltmak belirleyicidir.

Dirsekte bursit nasıl teşhis edilir?

Çoğu zaman dirsekteki bursit, basit bir klinik muayene ile teşhis edilir. Doktor şişliği elle muayene eder ve hareket kabiliyetini kontrol eder. Ultrason, dirsekteki bursanın duvarlarının kalınlaşmış olup olmadığını veya irinle dolu olup olmadığını görmek için yardımcı olur. Dirsekteki bursitin sistemik bir hastalıkla ilişkili olup olmadığı, kan tahliliyle belirlenir.

Akut bursit kronikleşebilir mi?

Evet, tam olarak iyileşmemiş bir akut iltihaplanma, kronik bursite dönüşebilir. Bu kronik bursitte ağrılar genellikle daha az şiddetlidir, ancak şişlik devam eder veya yükleme durumunda hemen geri döner. Bu durumda genellikle kalınlaşmış bursit duvarları elle hissedilebilir. Dirsekteki bursitler, mekanik neden ortadan kaldırılmadıkça tekrarlama eğilimindedir.

Dirsekte şişlik olduğunda neden hemen doktora gitmek gerekir?

Olası bir enfeksiyonun yayılmasını önlemek için erken tedavi önemlidir. Bakteriler söz konusuysa sepsis riski ortaya çıkabilir. Ayrıca, akut bursit, sertleşmiş kronik olekraniyal bursite göre daha kolay tedavi edilebilir. Dirsekteki bursitler ihmal edilirse, sonuçta genellikle ameliyat düşünülmek zorunda kalınır.