Spondilolizis ve Spondilolistezis (Lomber Omurga Kayması) | Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Spondiloliz (ICD kodu: M43.0), omur kemerinde (genellikle pars interartikularis bölgesinde) oluşan küçük bir yarık nedeniyle ortaya çıkar ve çoğu durumda kalıtsal bir nedene bağlıdır. Bu durum omurun dengesizleşmesine yol açar. Bazı durumlarda omur öne doğru kayar; buna spondilolistez veya omur kayması denir. Spondiloliz genellikle çocukluk ve ergenlik döneminde ortaya çıkar. 12 ile 17 yaş arasındaki çocuklar bu durumdan etkilenir.

Başlıca nedenler | Spondilolistez türleri:

• Doğuştan (konjenital): çok nadir görülür, yenidoğanlarda bile mevcuttur.
• İstmik spondilolistez: Genellikle çocuklarda ve gençlerde görülür; sıklıkla spor sırasında aşırı yüklenme (örn. artistik jimnastik, aletli jimnastik veya halter) nedeniyle oluşur.
• Dejeneratif spondilolistez: genellikle ileri yaşlarda, omurlararası diskler ve faset eklemleri aşındığında ortaya çıkar.
• Diğer nedenler: nadiren kemik kırıkları (fraktürler) veya spina bifida.

Özellikle genç yaşta spondiloliz geçiren hastalar, ilerleyen yıllarda bel omurgasında daha şiddetli bir spondilolistez gelişme riski altındadır.

© Alexandr Mitiuc / Fotolia

Bu durum, postür bozukluklarına ve omur eklemlerinde dengesiz aşınmaya yol açar. Böylece omur kayması olasılığı artar. Omur kayması, kazalar veya osteoporoz gibi kemik hastalıkları ya da dejeneratif değişiklikler nedeniyle de ortaya çıkabilir.

Çok nadiren de olsa tümörler veya iltihaplanmalar da neden olarak söz konusu olabilir. 

Bu hastalık genellikle bel omurgasını (LWS), nadiren de boyun omurgasını (HWS) etkiler. Spondiloliz, I ila IV arasında derecelere göre sınıflandırılır. IV. derece, bir omur gövdesinin tamamen öne doğru kaymasını ifade eder; ancak bu durum çok nadirdir. Hastalığın bir varyantı, aralık oluşmadan bir omur gövdesinin yer değiştirmesidir (psödospondilolistezis).

© Henrie / Fotolia

Omur kaymasıyla birlikte aşağıdaki belirtiler ortaya çıkar:

• Yük altında sırt ağrısı, bu ağrı kalçaya ve uyluklara yayılır.
• Sırt gerildiğinde (geriye doğru eğildiğinde) ağrı artar: Bu hareketle omurga kanalı daralır, doku üzerinde baskı oluşur ve kemik çıkıntıları birbirine temas eder.
• Öne eğildiğinde ağrı azalır: Eğilme, omurilik kanalını biraz genişleterek yükü azaltır ve kemik çıkıntıları birbirinden uzaklaşabilir.

Ancak hastalık tamamen ağrısız da olabilir; bu, spondilolizin nadir görülen bir şeklidir. Asemptomatik spondiloliz tanısı genellikle tesadüfi bir bulgudur. Genellikle röntgen incelemesi sırasında tesadüfen keşfedilir. Omurga çevresindeki kaslar ve bağlar dengeleyici bir stabilite sağladığında, spondiloliz mutlaka şikayetlere yol açmaz.

Spondiloliz, semptomları kısmen benzer olsa da, disk hernisi ile karıştırılmamalıdır. Omurganın yandan röntgeni ile tanı konulabilir. MRG'de omurilik ve sinir sistemindeki olası bozukluklar ve dolayısıyla olası bir bel fıtığı da görülebilir; bu nedenle bu tanı yöntemi, basit röntgen çekimine tercih edilmelidir.

I. ve II. derece hastalık tablosunda konservatif tedavi yeterlidir. Tedavi, yalnızca röntgen görüntüsüne değil, öncelikle hastanın fonksiyonel şikayetlerine göre yönlendirilmelidir.

Çoğu durumda, oldukça etkili olan fizyoterapi reçete edilir. Bu tedavi, karın ve sırt kaslarının yanı sıra gövde ve bel kaslarını güçlendirmeyi amaçlar. İdeal olarak, tedavi bütünsel bir yaklaşıma dayalı olmalıdır. Masajlar, kas gevşetici ilaçlar ve elektroterapi ile de iyi sonuçlar elde edilmektedir.

Bacaklarda felç gibi nörolojik bozukluklar zaten mevcutsa, cerrahi tedavi de gündeme gelir. Bu işlemde, öne doğru kaymış kayan omur geri yerleştirilir ve sabitlenir (repozisyonlu spondilodez). Cerrahi tedavinin ardından bir rehabilitasyon kliniğinde birkaç haftalık bir kalış gereklidir.

© gewitterkind / Fotolia

Genetik nedenli spondilolizde önleme mümkün değildir. Ancak aşınma kaynaklı kayma vakalarında bir şeyler yapılabilir. 

Pseudospondilolistez, omurga egzersizleriyle durdurulabileceği veya önlenebileceği için, hedefli kas güçlendirme gereklidir. Bu süreçte iskeleti destekleyen tüm kaslar güçlendirilmelidir.

Ventral (sırta doğru) konumdaki kaslar da çalıştırılır. Pilates ve yoga, MedX gibi cihazlarla yapılan hedefli bir güçlendirme programı ile birleştirildiğinde de faydalıdır. Bu yöntemlerle omurlar orijinal konumlarına geri getirilemez. Ancak durumun daha da kötüleşmesi genellikle önlenir veya en azından geciktirilir.

Güçlü kaslar tüm iskeleti stabilize eder ve genel olarak sırt ağrılarını önler. Güçlü kaslar, yaşa bağlı sırt rahatsızlıklarını da önleyebilir.

Spondiloliz tedavi edilebilir mi?

Spondiloliz her zaman tamamen iyileştirilemez, çünkü omur kemerindeki (Pars interartikularis) yarık genellikle kalır. Ancak spondilolizi olan birçok hasta asemptomatiktir ve herhangi bir şikayetleri yoktur. Semptomatik spondiloliziste, omurgayı stabilize etmek için genellikle fizyoterapi, kas güçlendirme ve dinlenme gibi konservatif tedaviler yardımcı olur. Cerrahi tedavi nadiren gereklidir – örneğin, sinir köklerine baskı uygulayan ileri derecede spondilolisteziste olduğu gibi.

Omurga kaymasında nelerden kaçınılmalıdır?

Omurga kayması (spondilolistezis) durumunda aşırı yüklemelerden kaçınılmalıdır. Buna, artistik jimnastik, halter veya aşırı sırt egzersizleri gibi sırtın sık sık aşırı gerilmesine neden olan sporlar dahildir. Bu hareketler omurga kanalını daha da daraltabilir ve şikayetleri şiddetlendirebilir. Bunun yerine, lomber omurgayı stabilize eden fonksiyonel egzersizler, fizyoterapi veya yüzme, pilates ya da yoga gibi hafif sporlar önerilir.

Spondiloliz ve spondilolistezis arasındaki fark nedir?

Spondiloliz, omur kemerinin pars interartikularis kısmında oluşan bir yarığı tanımlar. Etkilenen omur gövdesi dengesiz hale gelip öne doğru kayarsa, spondilolistezis (omur kayması olarak da bilinir) ortaya çıkar. İstmik spondilolistezis (genellikle gençlerde aşırı yüklenme nedeniyle) ve dejeneratif spondilolistezis (genellikle yaşlılarda omurlararası disklerin ve faset eklemlerinin aşınması nedeniyle) gibi farklı türleri vardır.

Omur kayması ne kadar tehlikelidir?

Spondilolistezis (omur kayması) genellikle hayati tehlike oluşturmaz. Birçok hastada sadece hafif sırt ağrıları görülür veya hatta herhangi bir şikayet olmaksızın asemptomatik spondilolizis görülebilir. Durum, ancak yüksek dereceli bir spondilolisteziste, omur gövdesi öne doğru ciddi şekilde kayarak sinir köklerini sıkıştırdığında tehlikeli hale gelir. Bu durumda uyuşma hissi veya felç ortaya çıkabilir – bu durumda genellikle cerrahi tedavi gerekir.

Spondiloliz nasıl teşhis edilir?

Spondiloliz tanısı röntgen, MRG veya BT ile konur. Röntgende genellikle pars interartikulariste bir boşluk görülür. MRG ile ek olarak omurlararası diskler, sinir kökleri ve omurganın stabilitesi de değerlendirilebilir. Semptom göstermeyen birçok hasta, ancak bu tetkikler sayesinde hastalığından haberdar olur.