Jinekolojik kanser hastalıkları: Bilgiler ve doktor arama

Jinekolojik kanserler, yalnızca kadınlarda görülebilen tümör hastalıklarıdır, çünkü bu organlara sahip olanlar sadece kadınlardır.

Ancak burada bir istisna vardır: Meme kanseri (mammakarsinom) kadınlarda çok daha sık görülse de, erkekler de meme kanserine yakalanabilir.

Son yıllarda, tümör hastalıkları alanındaki tıbbi araştırmalar daha da ilerlemiştir.

Günümüzde, meme kanseri veya rahim ağzı kanserinin her zaman aynı tümör türü olarak var olmadığı bilinmektedir. Aksine, farklı kadınlar kendilerine özgü tümörlere yakalanmaktadır. Bu durum, diğer faktörlerin yanı sıra genetikle de ilgilidir.

Bazı kadınlar, jinekolojik kanser riskini artıran belirli belirteç genlere sahiptir.

Bunlara, örneğin ailede kanser riskini artıran BRCA-1 ve BRCA-2 genleri dahildir. Genellikle, bu genlere sahip bir ailenin kadınları birkaç nesil boyunca ve bazen de birden fazla jinekolojik kanser türüne yakalanmaktadır.

Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türüdür @ Sebastian Kaulitzki /AdobeStock

Kadınlarda jinekolojik tümörler öncelikle şu bölgelerde görülür:

• Meme
• Yumurtalıklar (Ovarian)
• Rahim (Serviks, Endometrium)
• Vajina (Vulva)

Çoğu durumda jinekolojik kanserler, karsinom olarak adlandırılan türdendir. Bunlar esasen deri ve mukoza hücrelerinden kaynaklanan hücre çoğalmalarıdır.

Yassı epitel ve bez epitel hücreleri, genellikle bu malign (kötü huylu) değişikliklerin kaynağıdır.

Karsinomlar için tipik olan, çoğunlukla lenfogenik yayılımdır. Bu, jinekolojik kanserlerin sıklıkla lenf yolları aracılığıyla metastaz oluşturarak vücutta yayıldığı anlamına gelir.

Çok sayıda kanser türünün kesin nedenleri bilinmemektedir. 

Ancak jinekolojik kanserler için risk faktörleri şunlardır:

• Genetik yatkınlık (BRCA1/2 gibi tümör genleri),
• Ergenlik, hamilelik, emzirme dönemi veya menopozun başlamasıyla birlikte ortaya çıkan hormonal değişiklikler
• Yanlış beslenme ve egzersiz eksikliğinden kaynaklanan sağlıksız yaşam tarzı
• Obezite
• Çevresel toksinler ve
• nikotin ve alkol

Alkol ve nikotin tüketimi, jinekolojik kanser riskini artırır @ doucefleur/AdobeStock

Ayrıca, özellikle rahim ağzı kanseri (serviks kanseri) için virüs enfeksiyonları da son derece önemli bir risk faktörü oluşturmaktadır. Bu bağlamda, özellikle 16 ve 18 tipi insan papilloma virüsleri (HPV) ile bulaşma söz konusudur.

Bu virüsler, diğer yolların yanı sıra cinsel yolla da bulaşır ve cilt ile mukoza hücrelerini enfekte eder. Virüsler bu hücrelerde kalıcı olarak yerleşebilir.

Bu virüsler, hücre değişikliklerine ve kanser oluşumuna (kanserojenez) yol açma riski yüksektir. Serviks kanserlerinin %90’undan fazlasında HPV 16/18 pozitifliği saptanmaktadır.

Bir tümör hastalığının belirtileri aşağıdaki faktörlere bağlıdır:

• Tümörün türü
• Etkilenen organ
• Hastalığın evresi

Başlangıçta jinekolojik kanser hastalıklarının çoğu tamamen asemptomatiktir. Yani kadınlar hastalıklarından haberdar olmazlar.

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte, genel olarak tümör hastalıklarına özgü çeşitli belirtiler ortaya çıkabilir:

• Ağrı ve baskı hissi
• Örneğin göğüste sertleşmeler
• İşlev kısıtlılıkları
• Ülserasyonlar (yaralar)

Aynı şekilde, çok kısa bir süre içinde açıklanamayan ancak belirgin bir kilo kaybı da ortaya çıkabilir. Bu durum her zaman bir uyarı işareti olarak değerlendirilmeli ve bir doktora başvurulmalıdır.

Erkeklerden farklı olarak, kadınlar genellikle ergenliğin başlamasıyla birlikte jinekolog tarafından takip edilmeye başlar. Burada, örneğin meme kanseri (mamografi) veya rahim ağzı kanseri (PAP testi) için yıllık erken teşhis muayeneleri yaptırırlar. 

Ayrıca, göğüslerin düzenli olarak kendi kendine muayenesi de özellikle önemlidir.

Tümörün olası belirtileri şunlardır:

• Sertleşmeler
• Meme başının içe çekilmesi veya
• Sıvı akıntısı olan meme uçları

Mamografi, göğüslere yönelik özel bir röntgen muayenesidir @ Gorodenkoff /AdobeStock

Hem kendi kendine muayene hem de erken teşhis muayeneleri, jinekolojik kanser hastalıklarının erken teşhisi için önemlidir. 

Doktorlar bunları ne kadar erken teşhis edip tedavi ederse, hastalığın prognozu o kadar iyi olur. Uzmanlar bu konuda 5 yıllık sağkalım oranından da bahseder.

Özellikle çocuk sahibi olmak isteyen genç kadınlar için, kanser teşhisi konulduğunda doğurganlığın korunması konusunu düşünmek önemlidir. İlk anda tek önemli konu hayatta kalmak gibi görünür – kendi çocuğuna sahip olma konusu akla gelmez.

Ancak kemoterapi ve radyoterapi, hücrelerin genetik yapısına zarar verir. Ayrıca, radyoterapi uygulanan organa bağlı olarak uzun vadede kısırlığa da yol açabilir. 

Sonuç olarak, çocuk sahibi olma isteği genellikle yerine getirilemez hale gelir. Çoğu durumda, tedaviye başlamadan önce yumurta hücrelerinin alınarak dondurulması mümkündür. Böylece kadınlar, ilerleyen yıllarda çocuk sahibi olma isteklerini gerçekleştirebilirler.

Araştırmalar, hastaların %76’sına kadarının ilerleyen yıllarda çocuk sahibi olmak istediğini göstermektedir. Bu durum, iyileşme sürecinden sonra hastalar için doğurganlığın korunmasının ne kadar önemli olduğunu çok net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Kanser önleme çeşitli yollarla gerçekleştirilebilir. Özellikle jinekolojik kanserler söz konusu olduğunda, kanser riskini azaltmanın etkili yolları bulunmaktadır.

Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Dengeli ve sağlıklı beslenme
• Yeterli fiziksel aktivite ve egzersiz
• Normal kiloyu korumak (BMI < 25 kg/m²) ve obeziteyi önlemek 
• HPV aşısı

Sağlıklı beslenme ve bol hareket içeren bir yaşam tarzı, önlemeye yardımcı olur @ M.studio /AdobeStock

HPV aşısı, vakaların %90'ından fazlasında HPV 16 ve 18 enfeksiyonuna karşı koruma sağlar.

Ayrıca, araştırmalar, kız çocuklarında HPV aşısının rahim ağzı kanserinin ön aşamalarına yakalanma riskini kanıtlanabilir şekilde azalttığını göstermektedir. 

En iyi koruma etkisini sağlamak için kız çocukları ilk enfeksiyon riskiyle karşılaşmadan önce aşılanmalıdır. Bu nedenle Aşı Komisyonu (STIKO), önleyici bir tedbir olarak 9 yaş ve üzeri her iki cinsiyete de HPV aşısı yapılmasını önermektedir.