Rahim ağzı kanseri ve vajinal karsinom: Belirtiler ve tanı

Vajinal karsinomun, etkilenen hücre tipine bağlı olarak üç türü vardır:

• yassı hücreli karsinom,
• agenokarsinom ve
• rabdomiyosarkom (özellikle çocukluk çağında görülür).

Skuamöz karsinom, kötü huylu tümörlerin yaklaşık %95'ini oluşturarak en sık görülen türdür. Tümörler, vajinal derinin en üst hücre tabakasında oluşur. Ayrıca, vajinal kanser primer ve sekonder olarak ikiye ayrılır.

Birincil vajina kanseri, kanserin doğrudan vajina hücrelerinden oluştuğu durumlarda söz konusudur. Ancak çoğu durumda vajinadaki kötü huylu tümörler ikincil olarak ortaya çıkar. Bu, tümörün başka organlarda oluştuğu ve oradan vajinaya metastaz yaptığı anlamına gelir.

Özellikle rahim ağzı kanseri (serviks karsinomu) ve labia tümörleri sıklıkla vajinaya yayılır. Vajinal karsinom vakalarının yaklaşık %30’u rahim ağzı kanseriyle ilişkilidir. Vajina kanseri erken teşhis edildiğinde, tam iyileşme şansı yüksektir.

Ne yazık ki vajina kanserinde, diğer birçok kanser türünde olduğu gibi, belirtiler nispeten geç ortaya çıkar. İlk belirtiler, özellikle cinsel ilişkiden sonra görülen vajinal kanamalar olabilir. Kanlı akıntı da vajinal kansere işaret edebilir.

Tümör daha fazla yayılmışsa, karın bölgesinde ağrı ortaya çıkar. Bağırsak fonksiyonlarında veya idrar kesesinde görülen bozukluklar da belirtiler arasında yer alabilir.

Vajina kanseri genellikle jinekolog tarafından yapılan rutin bir muayene sırasında tesadüfen keşfedilir. Çoğu zaman, etkilenen kadınlar tanı konulduğu anda henüz herhangi bir şikayet hissetmemektedir.

Muayene sırasında doktor, hücre sürüntüsü (Pap testi) kapsamında mukoza zarından tek tek hücreler alır. Bu hücreler daha sonra mikroskop altında incelenir. Hücrelerde dikkat çekici bir değişiklik görülürse, tanı bir doku örneği (biyopsi) ile desteklenir.

Ayrıca doktor, kolposkop (özel bir mikroskop) yardımıyla mukoza zarını daha ayrıntılı bir şekilde inceleyebilir.

Vajina kanseri şüphesi varsa, doktor tümörün ne kadar ilerlemiş olduğunu değerlendirmelidir. Bu değerlendirme önemlidir, çünkü tümörün kesin evresi tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde belirleyicidir.

Görüntüleme yöntemleri yardımıyla doktor, komşu organları inceleyebilir. Böylece tümörün başka vücut bölgelerine yayılıp yayılmadığını ve metastaz olup olmadığını tespit edebilir. Yararlı görüntüleme yöntemleri şunlardır:

• Pelvik organların, vajinanın ve karaciğerin ultrasonografisi (ultrason),
• Pelvik organların bilgisayarlı tomografisi (BT) veya manyetik rezonans tomografisi (MRG),
• Lenf düğümleri, akciğer ve karaciğeri değerlendirmek için tüm vücut BT.

Çoğu durumda ayrıca rektoskopi (rektum muayenesi) ve üretrosistoskopi (idrar yolları muayenesi) de yapılır.

Tedavi, tümörün evresine göre belirlenir ve genellikle jinekolojik onkoloji uzmanı tarafından uygulanır. Erken evrede, tıbbi ekip genellikle daha ileri evrelerdekinden farklı tedavi yöntemleri seçer.

Tümör cerrahi olarak çıkarılabilir, ancak sadece radyoterapi uygulanabilir. Bazı durumlarda, vajinal kanseri cerrahi olarak çıkarmak ve ek olarak radyoterapi uygulamak uygun olabilir. Kemoterapi, vajinal kanserde daha çok ikincil bir rol oynar.

Ameliyatın kapsamı, tümörün büyüklüğüne bağlıdır. Küçük bir tümör erken aşamada tespit edilirse, tamamen çıkarılabilir ve vajina korunabilir.

Vajina kanseri çok yaygınsa, bazı durumlarda vajinanın tamamen çıkarılması gerekebilir.

Nadir durumlarda bağırsağın veya mesanenin bir kısmının çıkarılması gerekebilir. Bölgesel lenf düğümleri de etkilenmiş olabilir ve bu durumda bunların da ameliyatla alınması gerekir.

Radyoterapinin amacı, radyoaktif ışınlar yardımıyla kötü huylu hücreleri yok etmektir. Doktorların ışınları etkilenen bölgeye yönlendirmeleri için iki farklı yöntem vardır.

• Deriden geçen perkütan ışınlama: Bu yöntemde, ışınları dışarıdan hastalıklı vücut bölgesine yönlendirmek için özel hızlandırıcılar kullanılır.
• Brakiterapi kapsamında yapılan anterload: Bu yöntemde, radyasyon kaynağı vücut içine, doğrudan tümöre yerleştirilir. Böylece radyasyon neredeyse yalnızca kötü huylu kanser hücrelerine zarar verir. Sağlıklı doku büyük ölçüde korunur.

Vajina kanseri, hastalığın seyri sırasında komplikasyonlara yol açabilir. Örneğin, kanserin komşu organlara yayılması bir komplikasyondur. Özellikle aşağıdaki organlar etkilenebilir:

• dış cinsel organlar (vulva),
• rahim ağzı (serviks),
• makat (rektum),
• idrar kesesi.

Bazı durumlarda vajinal karsinom lenf yolları yoluyla da yayılır ve metastazlar oluşur. Çoğunlukla pelvik lenf düğümleri metastazlardan etkilenir. Akciğer, karaciğer veya kemikler gibi organlarda ise metastazlara nadiren rastlanır.

Kanser pelvik bölgede büyürse, diğer organları sıkıştırabilir. Vajina kanseri idrar yollarına baskı yaparsa, idrarın akışı zorlaşır. Bu durumda idrar böbreklere kadar birikebilir ve böbreklere zarar verebilir.

Vajina kanserinde prognoz, hastalığın evresine bağlıdır. Vajinal karsinom erken teşhis edilirse, prognoz çok iyidir. Bu durumda tam bir iyileşme kesinlikle mümkündür.

Ancak vajinal karsinomun erken evrelerinde belirgin semptomlar görülmediğinden, hastalık genellikle nispeten geç bir aşamada fark edilir. Bu nedenle de jinekolog tarafından yapılan düzenli kanser taramaları son derece önemlidir.

Vajina kanseri şüphesi ortaya çıkarsa, derhal bir uzman hekime başvurmak zorunludur.

Vajinada bulunan kötü huylu bir tümör başarıyla tedavi edildiyse, düzenli takip yapılmalıdır. İlk üç yıl boyunca takip her üç ayda bir yapılır. Sonraki iki yıl boyunca ise altı ayda bir yapılır ve beş yıl sonra yıllık bir takip yeterlidir.

Jinekolog, muayene sırasında hastaya herhangi bir şikayeti olup olmadığını ayrıntılı olarak sorar. Vajinal kanserle ilgili olmayan bulgular da tartışılmalıdır. Muayene sırasında doktor vajinayı elle muayene eder, ultrason ve kolposkop yardımıyla inceler. Vajinadan hücre örneği alır ve bu örnek laboratuvarda incelenir. Böylece hücrelerin tekrar kötü huylu hale gelip gelmediği kesin olarak tespit edilebilir.

Takip randevuları arasında şüpheli belirtiler ortaya çıkarsa, lütfen bir sonraki takip randevusunu beklemeyin. Derhal tedavinizi yürüten jinekoloğunuza başvurun.

Vajina kanseri, nadir görülen bir jinekolojik kanser türüdür; vajina kanseri risk faktörleri, nedenleri ve risk unsurları kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Vajina kanseri tanısı, özellikle vajina kanseri şüphesi varsa, genellikle jinekolojik muayene ile konur. İnsan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonu, vajina kanseri riskini artırabilir; zira HPV enfeksiyonu bu hastalığın başlıca nedeni olarak kabul edilir.

Tipik belirtiler arasında cinsel ilişki sonrası kanama gibi bulgular yer alır; ancak bu durumda zararsız nedenlerin de dışlanması gerekir. Vajina kanseri tedavi edilmezse, tümör çevredeki dokulara yayılabilir ve hastalık ilerledikçe yayılma alanı genişler. Vajina kanserinin gelişimi, hastalığın nasıl ortaya çıktığına ve hangi nedenlerin mevcut olduğuna bağlıdır; risk faktörlerinin uzun süre devam etmesi, vajina kanserini tetikleyebilir.

Vajinal karsinomda, vajina kanserinin çeşitli türleri ayırt edilir; bunların arasında, vajina kanseri ancak ilerlemiş evrede teşhis edilen birincil vajina kanseri de yer alır. Tedavi, evreye göre belirlenir; çünkü vajina kanseri tedavisi evreye bağlıdır ve sıklıkla tümörün cerrahi olarak çıkarılması gerekir. İleri evre vakalarda, kötü huylu tümörler komşu organları etkileyebilir; bu nedenle idrar yollarının endoskopik muayenesi de yapılabilir. Genel olarak, vajina kanserinin tedavisi erken teşhise büyük ölçüde bağlıdır; bu nedenle vajina kanserinin önlenmesi ve düzenli kontroller hayati önem taşır.