Rahim kanseri ve endometriyal karsinom – sık görülen belirtiler, risk faktörleri, tanı ve prognoz

Rahim (uterus), içi boş bir organdır ve korpus ile rahim ağzından oluşur. Rahim kanseri, rahimin üst kısmında, yani korpusta gelişir.

Tüp şeklindeki korpus uzantısının aşağı ucunda rahim ağzı bulunur; bu, vajinaya geçişi sağlar. Endometrium olarak adlandırılan rahim iç zarı, rahmin içini tamamen kaplar ve her adet kanamasıyla yenilenir.

Diğer birçok kanser türünden farklı olarak, rahim kanseri kas dokusundan değil, mukoza hücrelerinden gelişir. Bu nedenle tıp uzmanları bu hastalığa endometriyum karsinomu adını da verir. Rahim kanserinin diğer isimleri arasında rahim zarında görülen kanser, endometriyal karsinom veya korpus karsinomu bulunur.

Rahim ve çevresindeki yapıların anatomisi © SHOTPRIME STUDIO | AdobeStock

Endometriyal karsinom, meme, kolon ve akciğer kanserinden sonra kadınlarda en sık görülen dördüncü tümör hastalığıdır. Kadın üreme sisteminde en sık görülen kötü huylu hastalıktır. İstatistiklere göre her yıl yaklaşık 11.000 yeni hasta eklenmektedir.

Rahim gövdesinde (uterus) görülen bu kötü huylu tümör hastalığı, ağırlıklı olarak menopoz sonrası kadınlarda ortaya çıkar. Hastalığın en sık görüldüğü yaş aralığı 75 ile 79 arasındadır. 40 yaşından önce rahim kanseri son derece nadir görülür.

Uterus karsinomu, rahim ağzı kanseri (serviks karsinomu) ile karıştırılmamalıdır. Her iki kanser türü de erken teşhis ve tedavi açısından önemli farklılıklar gösterir.

Rahim kanserinin nedenleri nelerdir?

Hastalığın oluşumunda, henüz tam olarak açıklığa kavuşturulamamış çeşitli faktörler birbiriyle etkileşim halindedir. Açık olan şey, hastalığın öncelikle kadınlık hormonu östrojen ve bunun rahim zarına etkisi ile ilişkili olduğudur. Bu hormon, yumurtalıklarda ve aynı zamanda yağ dokusunda üretilir.

Kadın döngüsünde hem östrojen hem de gestagenler grubuna ait olan sarı cisim hormonu progesteron belirleyici bir rol oynar. Her iki hormon da birbiriyle etkileşim halindedir:

• Progesteron, adet kanaması sırasında mukoza zarının üst katmanlarının dökülmesinden sorumludur.

• Östrojen ise adet kanamasından sonra rahim zarının yeniden oluşmasını sağlar.

Rahim kanseri çoğunlukla menopoz dönemindeki hormonal değişikliklerin ardından ortaya çıkar © SHOTPRIME STUDIO | AdobeStock

Menopoza girildiğinde kadın vücudunda temel hormonal değişiklikler meydana gelir. Yumurtalıklar hormon üretimini durdurur; adet kanaması kesilir ve rahim zarının yenilenmesi durur. Bu durum, rahim zarının aşırı kalınlaşmasına yol açabilir ve bazı durumlarda östrojen bağımlı bir karsinom (Tip I) gelişebilir.

Bunun yanı sıra östrojen bağımsız tümörler de (Tip II) mevcuttur. Bu tip endometrium karsinomunun nedenleri büyük ölçüde bilinmemektedir.

Rahim kanserini tetikleyen risk faktörleri nelerdir?

Yağ dokusu da östrojen ürettiği için, menopoz sonrası aşırı kilolu kadınlar özellikle risk altında kabul edilir. Vücutta hâlâ mevcut olan östrojen, rahim zarında ek bir büyüme uyarısı oluşturur.

Ailesel sıklık nedeniyle bilim insanları ve tıp uzmanları, yatkınlığın da rol oynadığını, yani genetik bir bileşenin mevcut olduğunu varsaymaktadır.

Bu durum, örneğin genetik kökenli bir hastalık olan Lynch sendromunda önemlidir. Bu genetik değişiklikte hastalar, endometrium ve/veya kalın bağırsak kanserine yakalanma riskinde artış gösterir.

Vücutları çok uzun bir süre boyunca östrojen üretmiş olan kadınlar da risk altındadır. Buna, adetlerinin çok erken başladığı ve menopozun geç başladığı kadınlar dahildir.

Buna karşılık, uzun süre doğum kontrol hapı kullanmış veya birden fazla kez hamile kalmış kadınlar daha az risk altındadır.

Doğum kontrol hapının uzun süreli kullanımı, hastalığa yakalanma riskini azaltır © rosifan19 | AdobeStock

Özet: Güncel araştırma bulgularına göre, birçok faktör tümörün, özellikle de östrojen bağımlı karsinomun gelişmesini kolaylaştırmaktadır. Bunlar arasında şunlar yer almaktadır:

• menopoz döneminde eşzamanlı progestin tedavisi olmaksızın uzun süreli östrojen tedavisi
• Aşırı kilo, çünkü yağ hücreleri östrojen üretir
• PCO sendromu (polikistik overler, hormon dengesizliğine neden olur)
• menstrüasyonun erken başlaması ve geç sona ermesi
• diyabet
• Yüksek tansiyon
• Gebeliklerin olmaması
• Meme kanseri
• Tamoksifen tedavisi (meme kanseri sonrası ilaç tedavisi)
• Ailede artmış kolorektal kanser riski (Lynch sendromu)
• Başka bir kanser hastalığı nedeniyle pelvik ve/veya karın bölgesine uygulanan radyoterapi
• Rahim zarında değişiklikler (atipik hiperplazi)

Rahim kanseri gelişme olasılığını azaltan faktörler şunlardır:

• Birden fazla hamilelik (multiparite)
• Fiziksel aktivite
• Doğum kontrol hapı kullanımı
• Ömür boyu soya açısından zengin beslenme (muhtemelen)

Rahim kanseri hangi belirtilere neden olur?

Erken evrede belirgin bir belirti görülmez. Bu nedenle rahim kanseri erken evrede sıklıkla fark edilmez. Ancak hastalık ilerledikçe, kansere işaret edebilecek ilk belirtiler ortaya çıkar.

Başlıca belirti, özellikle olağandışı kanamalardır. Bunlar, adet dönemi dışında veya menopozdan sonra meydana gelen kanamalar olabilir. Ancak, olağandışı derecede uzun veya şiddetli kanamalar, lekelenme veya irinli akıntı durumlarında da dikkatli olmak gerekir.

Her ne kadar bunların arkasında her zaman bir kanser hastalığı yatmasa da, belirtilerin bir jinekolog tarafından değerlendirilmesi tavsiye edilir

Olağandışı kanamalar görülürse, bu bir rahim tümörünün belirtisi olabilir © Мария Кокулина | AdobeStock

Daha nadiren, alt karın veya sırtta ve pelvik bölgede ağrılar da eşlik edebilir. İleri evrelerde genellikle vajina, rektum veya mesane de etkilenir. Bu durumda bağırsaktan veya mesaneden kanama gibi şikayetler görülür ve idrar yolu enfeksiyonları sıklıkla ortaya çıkar.

Rahim kanserinin teşhisi ve erken teşhisi

Rahim kanseri riski yüksek olan kadınlar, yılda bir kez vajinal ultrason muayenesi yaptırmalıdır. Bu muayenede mukoza kalınlığı ölçülür. Menopozdan sonra mukoza kalınlığı 4 mm'den ince ise, kanama veya listelenen şikayetlerden herhangi biri görülmediği sürece endometrium karsinomu neredeyse tamamen dışlanabilir.

Ancak kanser şüphesi varsa, rahim mukozasının daha ayrıntılı bir muayenesi yapılmalıdır. Bu, en güvenilir şekilde rahim içini görüntüleme (histeroskopi) ile gerçekleştirilir; bu işlemde şüpheli bölgelerden hedefli olarak doku örnekleri alınır. Ardından doktor, rahim mukozasının tamamını kazıyarak çıkarır (küretaj veya abrazyon). Bu iki yöntemin birleştirilmesi sayesinde, kötü huylu tümörler büyük bir kesinlikte teşhis edilebilir veya dışlanabilir.

Rahim kanseri şüphesi doğrulanırsa, ileri tetkikler gereklidir. Bu tetkikler, tümörün rahim duvarı içindeki yayılımını ve lenf düğümleri ile komşu organlara yayılma olasılığını değerlendirmek amacıyla yapılır. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Laboratuvar testleri
• Tüm karın ve pelvik organların ultrasonu
• Kontrast madde kullanılarak böbrekler ve idrar yollarının röntgeni
• Gerekirse mesane ve bağırsak endoskopisi

Durumu daha iyi değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans tomografi (MRG) de kullanılabilir.

Hangi tedavi seçenekleri mevcuttur?

Modern kanser tıbbı (onkoloji), özellikle de jinekolojik onkoloji, rahim kanserinin tedavisi için çeşitli tedavi yaklaşımları sunmaktadır. Bu yaklaşımların uygulanması, hastalığın evresine bağlıdır.

Rahim kanserinde cerrahi müdahale

Şu anda, onkolojik cerrahi kapsamında yapılan ameliyat, en iyi iyileşme şansını vaat ettiği için tercih edilen tedavi yöntemidir.

Tümör çok erken bir aşamada tespit edilirse, genellikle cerrahi tedavi tek başına yeterlidir. Patolog daha sonra tümörün rahim duvarını ne ölçüde etkilediğini (derinlik infiltrasyonu) ve lenf düğümlerinin tümörden etkilenip etkilenmediğini değerlendirir. Bu değerlendirmeye ve bulgulara bağlı olarak, daha sonra radyoterapi veya kemoterapi (oldukça nadir) gerekip gerekmediği belirlenir.

Sözde radikal histerektomi sırasında cerrah, rahim, yumurtalıklar ve fallop tüplerini çıkarır.

Histerektominin (rahim alınma) çeşitli türleri © fancytapis | AdobeStock

Yayılma riski yüksekse veya tümörün rahim gövdesinin sınırlarını aştığı tespit edilirse, organın çevresindeki (küçük pelvis) lenf düğümleri ve kısmen karın boşluğunun arkasındaki lenf düğümleri de çıkarılır.

Mesane ve rektum gibi komşu organlar da etkilenmişse, bu organların kısmen veya tamamen çıkarılması gerekebilir.

Ameliyatın genç hastaları etkileyen bir yan etkisi, yumurtalıkların alınmasından sonra menopozun ani olarak başlamasıdır. Tümör erken evrede teşhis edilmişse, tipik şikayetleri hafifletmek için östrojen-progestin kombinasyonlu hormon preparatlarının kullanılması mümkündür.

Rahim Kanseri Tedavisinde Radyoterapi

Radyoterapi öncelikle ameliyat sonrası bir önlemdir, yani ameliyatın tamamlanmasından sonra uygulanır. Erken evrede radyoterapi başarılı sonuçlar verebilse de, ameliyat daha iyi bir prognoz sunar. Bu nedenle, cerrahi tedavi mümkün olmadığı durumlar hariç, radyoterapi genellikle ameliyatla birlikte uygulanması daha mantıklıdır.

Radyoterapinin temel amacı, tümörün yeniden oluşumunu engellemektir. Ancak, tümörün tamamen çıkarılamadığı veya vajinal kubbe zaten hasar görmüş olduğu durumlarda da uygulanır. Bu durumlarda, hedefe yönelik, lokal olarak sınırlı radyoterapi iyileşme şansını artırır. Rahim kanserinde, genellikle birlikte uygulanan iki radyasyon tekniği yaygın olarak kullanılmaktadır.

Sözde kısa mesafeli ışınlama (brakiterapi) yönteminde, bir ışın kaynağı vajinal kubbeye birkaç kez kısa süreliğine yerleştirilir. Kaynak, burada “yerinde” yüksek enerjili ışın yayar. Bu yöntemle vajinal bölgede nüksetmeyi önlemek amaçlanır.

Buna karşılık, dışarıdan ışınlama (dış veya perkütan ışınlama) yönteminde tüm pelvik bölge ışınlanır. Bu, söz konusu bölgede nüksetmeyi önlemeyi amaçlar.

Ameliyatın mümkün olmadığı durumlarda, tek başına tedavi yöntemi olarak ışın tedavisi düşünülebilir. Bunun nedenleri arasında örneğin eşlik eden hastalıklar veya hastanın sağlık durumunun kötü olması sayılabilir.

Radyoterapinin yan etkileri arasında mesane ve bağırsak iltihapları görülebilir; bunlar genellikle birkaç hafta sonra kendiliğinden geçer. Ancak bazen bu yan etkiler kronik şikayetlere de yol açabilir. Ayrıca, radyasyon tedavisinden sonra vajinal doku daha hassas hale gelir ve enfeksiyonlara karşı daha duyarlı olur. Bununla birlikte, bu yan etkiler ilaçlarla hafifletilebilir.

Rahim Kanseri Tedavisinde Kemoterapi

Hücre büyümesini engelleyen ilaçlar (kemoterapi) ve kadınlık hormonu östrojenin inhibitörleri (antihormon tedavisi) ile tedavi yaklaşımları, esas olarak ileri evrelerde ve başka şekilde tedavi edilemeyen nükslerde kullanılır.

Bu tedavilerde, histolojik olarak iyi farklılaşmış (olgun) olarak sınıflandırılan tümörler hormonlara daha iyi yanıt verir. Kötü farklılaşmış tümörler ise kemoterapi ile daha iyi tedavi edilebilir.

İleri evrelerde kemoterapi, metastazlarla (yayılmış tümörler) mücadelede de yararlı olabilir.

Kemoterapi esas olarak ileri evrelerde uygulanır © Monkey Business | AdobeStock

Kemoterapinin olası yan etkileri şunlardır

• mide bulantısı,
• kusma,
• ishal,
• saç dökülmesi

ve enfeksiyonlara karşı artan yatkınlıktır; bunlardan bazıları, örneğin kusma, ilaçlarla etkili bir şekilde hafifletilebilir.

Rahim Kanseri Tedavisinde Hormon Tedavisi

Kadın cinsiyet hormonu olan progesterin verilmesi ile tümörün büyümesi bir miktar yavaşlatılabilir, ancak hormon tedavisi bir iyileşme vaat etmez. Bu nedenle, sadece diğer tedavi yöntemlerine eşlik eden bir önlem olarak değerlendirilebilir.

Bazı durumlarda, hormon tedavisi, çocuk sahibi olmak isteyen erken evredeki genç kadınlar için bir seçenek olabilir. Çoğu durumda, doğumdan sonra rahim alınır.

Endometriyal karsinom tedavisinden sonra takip

Rahim kanseri tedavisinden sonra, olası lokal nüksleri tespit etmek için düzenli jinekolojik muayene yaptırmak önemlidir. Bu muayene, nüks riskine bağlı olarak ameliyattan sonraki ilk üç yıl boyunca her üç ila altı ayda bir yapılmalıdır. Nükslerin ve tedaviye bağlı komplikasyonların çoğu bu dönemde ortaya çıkar.

Erken evre rahim kanseri olan kadınların yaklaşık yüzde 11’inde lokal nüksler gelişir. Erken teşhis durumunda, gerekirse ameliyat ve dolayısıyla iyileşme mümkündür. Bu nedenle, tüm etkilenen kadınlar için şunu unutmamak gerekir: Dikkat çeken değişiklikler, bir sonraki takip randevusunu beklemeksizin derhal doktorunuza başvurmanız için bir nedendir.

Rahim kanserine rağmen çocuk sahibi olma isteği gerçekleştirilebilir mi?

Bazı durumlarda, rahim kanseri olan kadınlar çocuk sahibi olma isteklerini gerçekleştirebilirler. Bunun ön koşulu, çok erken evrede ve daha az agresif bir rahim tümörünün olmasıdır.

Bu durumda doktorlar, geçici olarak sentetik progestinlerle hormon tedavisi uygular. Bu ilaçlar, tümörün büyümesini çoğu zaman kalıcı olarak durdurmaz. Yine de bu süre zarfında çocuk sahibi olma isteği sıklıkla gerçekleştirilebilir. Bunun için, progestin tedavisi (yani hormon tedavisi) sonrasında tedavi kontrolü amacıyla rahim boşluğunun yeniden incelenmesi (histeroskopi) ve rahim boşluğunun kazınması gerekir. Bu işlem sırasında tümörün büyük ölçüde saptanmaması gerekir.

Bazı durumlarda, hastalar çocuk sahibi olma isteklerini gerçekleştirebilirler © Dimid | AdobeStock

Bu tür bir doğurganlığı koruyucu tedavinin ardından, tümörün evresine uygun cerrahi tedavi gereklidir.

Önleme imkanı var mı?

Ne yazık ki rahim kanserine karşı koruma sağlayan bir önleyici tedavi yoktur. Rahim ağzı kanserine karşı koruma sağlayan insan papilloma virüsüne karşı önleyici aşı, rahim kanseri konusunda etkisizdir.

Rahim kanserine karşı en önemli önlem erken teşhistir. Bu nedenle uzman doktorlar, jinekolog tarafından düzenli olarak önleyici muayeneler yaptırılmasını önermektedir.

Rahim kanserinde iyileşme şansı nedir?

Hastalık erken teşhis edilip tedavi edilirse, iyileşme şansı oldukça yüksektir. İstatistikler beş yıllık bir dönemi kapsar ve "beş yıllık sağkalım oranı" olarak adlandırılan oranı belirler. Rahim kanserinde prognoz son derece olumludur. Etkilenen kadınların yaklaşık yüzde 80'i beş yıl sonra kanseri yenmiştir.

Metastazlar (yayılmalar) oluşmuşsa prognoz önemli ölçüde kötüleşir. Metastazlar sıklıkla akciğer ve karaciğere, nadiren de kemiklere yerleşir ve sadece ilaçla tedavi edilebilir.

Rahim kanseri nedir?

Rahim kanseri, genellikle rahim zarından kaynaklanan endometriyal karsinom olarak adlandırılan, rahimde görülen kötü huylu bir kanser türüdür. Kadınlarda en sık görülen kanser türleri arasında yer alır.

Rahim kanserinin tipik belirtileri nelerdir?

Sık görülen bir belirti, özellikle menopozdan sonra ortaya çıkan olağandışı kanamalardır. Adet kanaması dışında kanamalar veya ağrılar da görülebilir.

Rahim kanseri nasıl teşhis edilir?

Teşhis, jinekolojik muayene, ultrason, histeroskopi ve doku örneği alınmasıyla konur. Görüntüleme yöntemleri, hastalığın evresini ve olası yayılımını değerlendirmede yardımcı olur.

Rahim kanserinde hangi tedavi seçenekleri vardır?

Rahim kanseri tedavisi genellikle rahmin ameliyatla alınmasıyla yapılır ve sıklıkla radyoterapi, kemoterapi veya hormon tedavisiyle desteklenir. Tedavi, hastalığın evresine göre belirlenir.

Rahim kanserinde iyileşme şansı nedir?

Rahim kanseri erken bir aşamada teşhis edilirse, iyileşme şansı çok yüksektir. Prognoz, tümörün evresine, yayılma derecesine ve kişiye özgü risk faktörlerine bağlıdır.