Üretra darlığı, üretrada sık görülen bir rahatsızlıktır ve bu rahatsızlıkta daralma, normal idrar akışını engeller. Üretra darlığı genellikle dokudaki skarlaşmaya bağlı olarak ortaya çıkar ve idrar yapmayı önemli ölçüde zorlaştırabilir. Hastalar sıklıkla idrar akışında zayıflama, tekrarlayan şikayetler veya mesanede idrar kalıntısı oluşumu fark ederler.
Üretra darlığı, iltihaplanma, enfeksiyon, küçük yaralanmalar veya doğuştan kaynaklanan nedenlerle ortaya çıkabilir. Ürolojide, üretra darlığının tanı ve tedavisi için çeşitli yöntemler mevcuttur. Daralmanın derecesine bağlı olarak endoskopik müdahaleler veya üretra rekonstrüksiyonu düşünülebilir.
Erken tedavi, yaşam kalitesini artırır ve idrar retansiyonu gibi komplikasyonları önleyebilir. Modern ürolojik yöntemler, genellikle hastaya zarar vermeyecek şekilde uygulanan bir tedaviye olanak tanır.
Üretra darlığının belirtileri
Üretra darlığının en önemli belirtisi, idrar akışında meydana gelen değişikliktir. Akış, örneğin normalden daha zayıf olabilir; ancak yönünü veya şeklini de değiştirebilir. Ayrıca, hastalar idrar yaparken genellikle bilinçli olarak ıkınmak zorunda kalır; bu durum normal şartlarda gerekli değildir.
Çoğu zaman idrarın daralmış bölümü geçmesi gerektiğinden idrara çıkmada gecikme de yaşanır. Bunun ardından mesanede bir miktar idrar kalabilir; buna rezidüel idrar denir. Bu durum, zayıflamış idrar akışıyla birlikte idrar yolu enfeksiyonu riskini artırır.
Bunun yanı sıra, idrar yolu daralması aşağıdaki semptomlara yol açabilir:
- İdrar yaparken kesintiler
- Kontrolsüz idrar kaçırma
- Az miktarda idrarla sık idrara çıkma
- İdrarda kan
- İdrar taşları (mesanede kalıntı idrar olması nedeniyle)
Ağır vakalarda daralma o kadar ciddi olabilir ki, idrar kanalı tamamen tıkanır ve idrar retansiyonu ortaya çıkar. Bu durum şiddetli ağrıya neden olur ve idrar böbreğe kadar geriye doğru birikir. Bu birikme, hayati tehlike arz eden böbrek yetmezliğine yol açabileceğinden, acil tedavi gereklidir.
Özetle, en sık görülen belirtiler şunlardır:
- Zayıf idrar akışı
- Çatallı veya bükülmüş idrar akışı
- İdrar yapma süresinin uzaması
- Artan idrara çıkma dürtüsü ve sıklığı
- İdrar yaparken ağrı
- Mesanenin tam olarak boşalmaması (rezidüel idrar oluşumu riski)
Hastalığın nedenleri
Üretra darlığının çeşitli nedenleri vardır:
- Vakaların yaklaşık %40 ila %50'sinde ana neden, idrar yolundaki yaralanmalar (mesane endoskopisi veya kateter takılması) sonucu oluşan skar dokusudur
- Vakaların yaklaşık %20'sinde, çoğunlukla bakteriyel, nadiren de viral nedenli üretrit (idrar yolunun iltihabı)
- Kazalar (örneğin, pelvis kırıkları veya kasık bölgesinde künt travmalar)
- Hipospadi (doğuştan idrar yolunda görülen bozukluk)
- Meatus stenozu (idrar yolunun ağzında daralma)
- Doğuştan idrar yolu kapakçıkları (yelken benzeri zarla idrar yolunun daralması)
- Liken sklerozus (penis başı ve sünnet derisinde bağ dokusu sertleşmeleriyle seyreden iltihaplı bir cilt hastalığı)
- Mekanik nedenler (örneğin kanserli ülserler veya polipler)
Vakaların yaklaşık yüzde 30'unda idrar yolunun daralmasının nedeni tespit edilemez. Tıp uzmanları bu duruma idiyopatik idrar yolu daralması adını verir.
Doktor nezdinde teşhis
Üretra daralığı şüphesi varsa, idrar yolları hastalıkları uzmanı olan bir ürolog doğru başvuru noktasıdır.
Öncelikle hastanın tıbbi öyküsünü alır ve ardından bazı muayeneler yapar. Fizik muayenede doktor, daralmanın dışsal nedenlerini belirlemeye çalışır. İdrar retansiyonunu dışlamak için idrar tahlili de önerilir.
Doktor, üroflovmetre ile idrar akışını kontrol eder. Bu test sırasında hasta, idrar kesesi dolu haldeyken idrar akışını ölçen bir tuvalete idrarını yapar. Üretrada daralma varsa, idrar yapma süresi uzar ve idrar akışı normalden daha zayıf olur. Bu muayenede idrar akışında tipik değişiklikler görülür. Ardından doktor, ultrason yardımıyla mesanede idrar olup olmadığını kontrol eder. Ayrıca, mesane ve böbreklerin durumunu da değerlendirir. Muayeneler idrar yolunda daralma şüphesini doğrularsa, daralmanın türü, uzunluğu ve yeri belirlenir.
Bunun için doktor aşağıdaki işlemleri gerçekleştirir:
- Retrograd üretrografi
- Anterograd üretrografi
Retrograd üretrografide, doktor idrar yollarına bir kontrast madde enjekte eder. Anterograd üretrografide ise kontrast maddesini bir üretra kateteri aracılığıyla veya karın duvarından mesaneye verir. Doktor, çekilen röntgen görüntüsü yardımıyla daralmayı kontrol eder.
Alternatif olarak, doktorun bir kamera yardımıyla idrar yolunu incelediği idrar yolu endoskopisi de yapılabilir. Bu kamera bir endoskopa takılıdır.
Ancak stetoskopun daralma bölgesinden geçemediği durumlar da olabilir. Bu durumda doktor, daralmanın uzunluğu hakkında bir değerlendirme yapamaz.
Üretra darlığı durumunda, ürolog doğru başvuru kişisidir @ Pixel-Shot /AdobeStock
Üretra darlığının tedavisi
Üretra darlığının tedavisi, darlığın uzunluğuna ve konumuna göre farklı şekillerde gerçekleştirilebilir. Tedavi, konservatif veya cerrahi yöntemlerle yapılabilir.
Hangi tedavi seçeneğinin uygun olduğu, darlığın konumuna ve büyüklüğüne bağlıdır. Ayrıca, daha önce herhangi bir tedavi uygulanıp uygulanmadığına da bağlıdır.
- Bougierleme
Bougierleme veya genişletme, üretra darlığı tedavisinde en eski yöntemdir. Bu yöntemde doktorlar, üretrayı genişletmek için özel bir kateteri üretraya yerleştirir.
Ancak bu tedavinin etkisi uzun sürmez. Bu nedenle genişletme işlemi tekrar tekrar yapılmalıdır. Tedavi sonrasında yeniden ortaya çıkan üretra darlıkları (nüksler) genellikle önceki darlığa göre daha uzundur.
Bu yöntem, ameliyat olmak istemeyen veya anestezi riski çok yüksek olan kişiler için uygundur. Geleneksel dilatasyon yöntemlerinde vakaların %80’inde zamanla uzayan yeni strikturlar ortaya çıkar.
- Stent
Bu işlemde doktorlar, bir endoskop yardımıyla daralma bölgesine bir stent yerleştirir. Stent, idrar yolunu açık tutan küçük bir tüptür.
Üriner kanalda kalıcı olan stentler olduğu gibi, birkaç ay sonra değiştirilmesi gereken stentler de vardır. Bu durum daha fazla yara izi oluşumuna yol açarak durumu daha da kötüleştirebilir. Bu nedenle bu yöntem yalnızca istisnai durumlarda uygulanır.
Endoskop yardımıyla idrar yolundaki daralma bölgesine bir stent yerleştirilebilir @ Özgür Güvenç /AdobeStock
- İlaç kaplı balon dilatasyonu (Optilume Yöntemi®)
Bu yöntemde, doktorlar ilaç kaplı bir balon kateteri idrar yoluna yerleştirir. Etkilenen bölgede balonu nazikçe şişirerek, ilacı (paklitaksel) çevre dokuya salarlar.
Bu yöntem, darlığı nazikçe genişletir. Kemoterapi ilacı olan paklitaksel, yeni hücre oluşumunu engeller. Bu sayede darlıkların tekrar ortaya çıkma sıklığı azalır.
Güncel çalışmalara göre, bu dilatasyon yöntemi geleneksel dilatasyon yöntemlerinden daha üstündür. Bu, tedavi için minimal invaziv bir yöntemdir.
- İnsizyon
Bu yöntemde doktorlar, daralmayı genişletmek için endoskopik olarak bir bıçak veya lazerle striktürü keserler. Geleneksel dilatasyon yöntemlerinde olduğu gibi, burada da nüks oluşma riski vardır.
Darlık bölgesindeki sağlıklı dokuya zarar verebileceğinden, insizyon işlemi sık sık uygulanmamalıdır. Aksi takdirde darlık daha da büyür.
- Cerrahi Üretra Plastikleri
Kısa bir üretra darlığı durumunda, cerrah daralmış bölümü üretradan kesip çıkarır. Ardından iki ucu doğrudan birbirine diker. Tıp uzmanları bu işlemi uç-uç anastomoz olarak adlandırır.
Daralma uzun bir bölgeyi kapsıyorsa, ameliyatın ardından üretra replasmanı yapılan bir işlem, yani greft üretroplastisi söz konusu olabilir. Bunun için doktorlar, kesilip çıkarılan bölümü yeniden oluşturmak amacıyla sıklıkla sünnet derisini veya ağız mukozasını kullanır. Bu tedavi, yeni darlıklar ve fistül oluşumu gibi komplikasyonları önlemek için bu alanda yeterli deneyim gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Üretra darlığı nedir?
Üretra darlığı, idrar akışını engelleyen, üretrada oluşan skar kaynaklı bir darlığı ifade eder. Bu hastalık, üretra striktürü veya üretra darlığı olarak da adlandırılır. Nedenleri arasında iltihaplanma, enfeksiyon, küçük yaralanmalar veya daha önce geçirilmiş ameliyatlar sayılabilir.
Üretra darlığı hangi semptomlara neden olur?
Tipik şikayetler arasında idrar yapma zorluğu, zayıf idrar akışı, mesanede idrar kalması ve tekrarlayan iltihaplanmalar sayılabilir. Ağır vakalarda idrar retansiyonu ortaya çıkabilir. Belirtiler genellikle yavaş yavaş gelişir ve darlık arttıkça kötüleşir.
Üretra darlığı nasıl teşhis edilir?
Teşhis için fizik muayene, üretroskopi (idrar yolu endoskopisi), ultrason ve kontrast madde kullanılarak yapılan röntgen muayenesi yapılır. Bir ürolog veya üroloji uzmanı, darlığın konumunu, uzunluğunu ve şiddetini değerlendirir. Üretra ve mesane de incelenir.
Hangi tedavi seçenekleri vardır?
Üretra darlığının tedavisi, darlığın yaygınlığına bağlıdır. Olası tedavi yöntemleri arasında bougie uygulaması, üretra darlığının genişletilmesi, üretrotomi yoluyla üretra kesilmesi veya üretra plastisi sayılabilir. Uzun mesafeli veya tekrarlayan üretra darlıkları durumunda, genellikle ağız mukozası ile üretra rekonstrüksiyonu veya uç-uç anastomoz önerilir.
Üretra darlığı tekrar ortaya çıkabilir mi?
Evet, özellikle bir kesme veya bougierleme işleminden sonra tekrarlayan üretra darlığı ortaya çıkabilir. Yara dokusu yeniden oluşabilir ve üretra tekrar daralabilir. Uzun vadeli sonuçlar, rekonstrüktif yöntemlerin birçok hastada en kalıcı sonuçları sağladığını göstermektedir.
Yazıyı paylaş