Kısırlık Teşhisi: Uzmanlar ve Bilgiler

Kısırlık ve doğurganlık sorunları eşanlamlı değildir, ancak her iki terim de sıklıkla eşanlamlı olarak kullanılır.

Bir çiftin düzenli cinsel ilişkiye rağmen 1-2 yıl içinde gebelik gerçekleşmemesi durumunda kısırlıktan söz edilir. Dolayısıyla kısırlık, hamile kalamama veya gebeliği sağlayamama durumunu ifade eder. Burada ayrıca

• birincil kısırlık: Daha önce hiç gebelik yaşanmamıştır ve
• ikincil kısırlık: Daha önce en az bir hamilelik yaşanmış, ancak bu hamileliğin sonuna kadar devam edip etmediği önemli değildir.

Almanya’daki çiftlerin
yaklaşık %15’i istemeden çocuksuzdur. Nedenlerin dağılımı dengelidir:

• %30’u erkeğe,
• %30’u kadına,
• %30'u her iki eşte;
• vakaların yaklaşık %10'unda ise herhangi bir neden tespit edilememektedir.

Doğurganlık sorunlarının çoğu geçicidir ve temel olarak tedavi edilebilir. Tam kısırlık istisnai bir durumdur. Bu durum, örneğin erkeğin vücudunda sperm üretilmediğinde veya kadının rahmi alınmış olduğunda ortaya çıkar.

İnfertilite (kısırlık), hamileliği sürdürememe durumudur.

Kısırlık teşhisi, gebeliğin gerçekleşmemesinin nedenini belirler. Ardından, gerekirse üreme tıbbı yardımıyla çocuk sahibi olma tedavisi başlatılabilir.

Doğum kontrolü uygulanmadığında, düzenli cinsel ilişki durumunda hamile kalma olasılığı istatistiksel olarak ayda yaklaşık %25’tir.

Çocuk sahibi olmak isteyenlerin bilmesi gereken önemli bir faktör, yumurtlamanın zamanıdır.

Yumurtalar yaklaşık 24-48 saat boyunca döllenmeye elverişli kalır ve spermler kadının vücudunda 2-5 gün hayatta kalır. Dolayısıyla, cinsel ilişkinin ideal zamanı yumurtlamadan iki gün önce ile yumurtlamadan bir, en fazla iki gün sonrasına kadardır. Çocuk sahibi olmak isteniyorsa bu zaman aralığı en iyi şekilde değerlendirildiğinde, hamile kalma şansı artar.

Kadınlar için hamile kalmak için en uygun yaş 20 ile 30 arasındadır. 30 yaşından sonra doğurganlık azalmaya başlar. 35 yaşından sonra bu olasılık hızla azalmaya devam eder. 45 yaşından sonra, yardımcı üreme yöntemleri olmadan hamile kalma olasılığı neredeyse sıfıra düşer.

Erkeklerde üreme yeteneği yaşa o kadar bağlı değildir. Ancak 40 yaşından sonra erkeklerde de sperm kalitesi belirgin şekilde düşer.

Stres – ve özellikle de “çocuk sahibi olma stresi” – kadının adet döngüsünü etkileyebilir. Aşırı durumlarda, bu durum yumurtlamanın gerçekleşmemesine yol açabilir. Erkeklerde stres, sperm üretimini etkileyebilir; ancak bu durum, kadınlardaki adet döngüsü bozuklukları kadar kolay kanıtlanamaz.

Aşırı kilolu olmak ve aşırı zayıf olmak, kadının hormon dengesini kalıcı olarak bozar. Bu nedenle, yanlış bir vücut ağırlığı da çocuk sahibi olamamanın nedeni olabilir.

Sağlıksız alkol tüketimi hem kadınlarda hem de erkeklerde doğurganlığı kısıtlar. Erkeklerde bu durum özellikle sperm üretiminde bozukluklara yol açarken, kadınlarda ise adet döngüsünü etkiler.

Sigara içmek, erkeklerde sperm üretimini bozar. Kadınlarda ise sadece hamile kalma şansını azaltmakla kalmaz, aynı zamanda düşük yapma oranını da artırır.

Dolayısıyla bu faktörler sayesinde hamilelik olasılığını kendiniz de etkileyebilirsiniz. Genel olarak sağlıklı bir yaşam tarzına özen gösterin:

• Örneğin, dinlenme ve egzersiz yoluyla stresi azaltın,
• alkol ve nikotin tüketimini azaltın ve
• kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutmaya çalışın.

Kapsamlı aletli kısırlık teşhisi başlamadan önce, öncelikle doktorla bir görüşme yapılır. Çocuk isteği konsültasyonunda doktor, kişisel yaşam koşullarınızla ilgili bazı sorular sorar:

• Ne zamandır çocuk sahibi olmak istiyorsunuz?
• Çocuk sahibi olamama durumundan hanginiz daha fazla muzdarip?
• Ne sıklıkla cinsel ilişkiye giriyorsunuz?
• Cinsel yaşamınızdan memnun musunuz?
• Kısırlığınızın nedenleri hakkında bir fikriniz var mı?
• Tüp bebek tedavisinin sınırlarını görüyor musunuz?
• Tedavi başarılı olmazsa ne olur?

Kısırlık teşhis süreci, çiftin doktorla yapacağı ortak görüşmeyle başlar © Chinnapong | AdobeStock

Bu görüşmelerin ardından, kısırlık teşhisi kapsamında fiziksel nedenlerin araştırılmasına geçilir.

Çocuk sahibi olamamanın fiziksel nedenleri, her iki cinsiyette de yaklaşık olarak eşit orandadır. Ancak burada, kadında yapılan muayene sürecine odaklanacağız.

Kadın kısırlığının fiziksel nedenleri, sıklık sırasına göre şunlardır:

• Yumurtalık fonksiyon bozuklukları,
• tıkalı fallop tüpleri,
• rahimdeki bozukluklar veya hastalıklar,
• rahim ağzı mukusundaki değişiklikler,
• erkek spermlerine karşı immünolojik reaksiyonlar.

Yumurtalık fonksiyon bozukluğunun nedenleri arasında şunlar sayılabilir:

• korpus luteum yetmezliği (örneğin, polikistik over sendromunda (PCOS) erkeklik hormonlarının fazlalığı nedeniyle),
• tiroid fonksiyon bozukluğu,
• erken menopoz,
• hormon salgılayan bir tümör,
• uzun süreli kortizon tedavisi.

Tıkanmış fallop tüpleri, aşağıdakiler gibi çeşitli önceki rahatsızlıkların sonucu olabilir:

• geçmişte yaşanan iltihaplanmalar,
• tüp gebelikleri,
• karın bölgesinde yapılan ameliyatlar.

Ayrıca, rahim iç zarının vücudun diğer bölgelerine yayılması, yani endometriozis de bir neden olarak düşünülebilir.

Kısırlığa neden olabilecek rahim hastalıkları arasında şunlar sayılabilir:

• miyomlar,
• ameliyat veya iltihaplanma sonrası oluşan yapışıklıklar ya da
• konjenital anomaliler.

Rahim ağzı mukusundaki değişiklikler,

• hormon eksikliği nedeniyle salgı miktarının azalması veya
• konizasyon gibi geçmiş ameliyatlar nedeniyle

neden olabilir.

Kısırlığın immünolojik nedeni de esas olarak rahim ağzı mukozasında ortaya çıkar. Bu durumda mukozada erkeğin spermlerine karşı antikorlar bulunabilir.

Kısırlık teşhisinin ilk aşaması, adet döngüsü öyküsünün alınması ve bazal vücut ısısı grafiğinin tutulmasıdır. Bunlar genellikle ilk önemli ipuçlarını sağlayabilir.

Postkoital test de uygulanmasının kolaylığı nedeniyle genellikle başlangıçta yapılır; ancak immünolojik nedenler oldukça nadirdir. Test, korunmasız cinsel ilişkiden on iki saat sonra gerçekleştirilir: Bu testte rahim ağzı mukusu, içindeki spermlerin sayısı ve hareketliliği açısından mikroskop altında incelenir. Erkeğin spermogramı normalse, spermlerin bulunmaması veya sadece hareketsiz olması durumunda bu test, antikor oluşumu olduğuna dair ipuçları sağlar.

Hormon tanı yöntemleri de nispeten basittir; bu yöntemlerde, yukarıda bahsedilen hormonal nedenler kan alınarak incelenebilir.

Fallop tüplerinin açıklığını kontrol etmenin bir yolu da kontrast madde ultrasonografisidir. Rahim içine ultrason kontrast maddesi verildikten sonra, kontrast maddesinin yolu ultrasonla izlenebilir. Böylece fallop tüplerinin açıklığı veya tıkanıklığı tespit edilebilir. Ancak bu yöntem, fallop tüplerinin işlevselliği veya durumu hakkında bilgi vermez. 

Bu, kadın kısırlığının fiziksel nedenlerinin araştırılmasında altın standart olan laparoskopi ile mümkündür. Bu işlemde

• rahim ve fallop tüpleri ayrıntılı olarak incelenebilir,
• tüp geçişliliği kontrol edilebilir ve
• gerekirse aynı işlem sırasında yapışıklıklar veya endometriozis odakları tedavi edilebilir

. Genellikle karın laparoskopisi, rahim laparoskopisiyle birleştirilerek rahimin bir neden olup olmadığına dair şüpheler ortadan kaldırılır. Rahim laparoskopisi sırasında doktor, yapışıklıklar gibi olası nedenleri ortadan kaldırabilir.

Bu işlemler genellikle ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilebilir.