Jinekolojide ve diğer alanlarda, şüpheli bulguların saptanması durumunda yapılan smear ve servikal smear

Sürtü, sitodiagnostik inceleme amacıyla birkaç hücre örneğinin alınması anlamına gelir. Bunun için doktor küçük spatüller, fırçalar veya swablar kullanır. Sürtü işlemi hızlı bir şekilde gerçekleştirilir ve hasta için nispeten ağrısızdır. Ayrıca, uygulaması nispeten basittir ve yüksek maliyet gerektirmez. Sitolojik smear testleri, örneğin jinekolojide kanserin erken teşhisi için rutin bir önlem olarak kullanılır.

Örneğin “Pap smear” sağlık sigortası kapsamındaki bilinen bir işlem ve rutin bir uygulamadır. Bu işlemde jinekolog, rahim ağzından ve rahim ağzı kanalından hücre örneği alır. Daha sonra bu materyal mikroskop altında incelenerek değişiklikler aranır. Bu sayede, normal gelişmemiş hücrelerin veya enfeksiyonların teşhisi konulabilir.

Bir başka sitolojik sürüntü ise “bronkoskopik sürüntü” olarak adlandırılan yöntemdir. Bu işlemde doktor, bir endoskop yardımıyla bronşlardan hücre materyali alır. İnceleme, değişime uğramış hücreler temelinde örneğin bir bronş karsinomunun varlığı hakkında bilgi verir.

DNA analizi için ağız mukozasından alınan sürüntü, kriminolojide de kullanılmaktadır. Bu işlemde, steril bir çubukla ağız boşluğunun iç yüzeyinden hücreler alınır. Bu hücrelerden genetik bilgi (DNA) izole edilir. Bu bilgi daha sonra örneğin

• soyağacı raporları,
• genetik parmak izi oluşturulması veya
• tipleme

için kullanılabilir.

Mikrobiyolojik sürüntü, enfeksiyon odaklarından alınan materyali içerir. Sıklıkla, örneğin

• boğazda (boğaz veya bademciklerdeki iltihaplı enfeksiyonlarda),
• iyileşmesi zor yaralarda,
• gözde,
• idrar yolunda ve
• vajinada sıklıkla kullanılır.

Sürüntü yardımıyla ilgili bakteri veya mantar türünün teşhisi konulabilir. Sürüntü ve inceleme, hastalığın kesin etkeninin belirlenmesi amacıyla yapılır. Bu etken belirleme, hastanın hızlı ve etkili bir şekilde tedaviye başlanabilmesi için temel oluşturur.

Teşhis koymak için çeşitli yöntemler kullanılır. Bakteri veya mantar enfeksiyonu şüphesi durumunda, sürüntüden alınan numune bir besiyerine ekilir. Enfeksiyon tespit edildikten sonra, bu hücreler laboratuvarda mantar veya bakteri kültürü oluşturmak için kullanılır. Bu sayede patojenin tam olarak tanımlanması sağlanır. Patojenin teşhisi, enfeksiyonun tedavisi için uygun ilacın seçilmesini mümkün kılar.

Sitolojik smear testinde ise öncelikle değişime uğramış hücrelerin teşhisi amaçlanır. Bunun için smear, alındıktan hemen sonra bir cam plaka (objektif camı) üzerine yayılır. Kimyasal bir çözelti numuneyi sabitler. Ardından preparat kimyasal olarak boyanır. Böylece hücreler ve olası hücre değişiklikleri mikroskop altında ilk tanı için görünür hale gelir.

Belirli amaçlar için, daha fazla işleme tabi tutulmadan doğrudan taze olarak incelenen sürüntüler de alınır. Bu sürüntülere “natif preparatlar” da denir. Doktor, tanı koymak için bunları doğrudan mikroskop altında inceler. Bu tür doğal preparatlar, örneğin vücut sıvılarından veya salgılardan alınan smear örnekleri olabilir.

Sürüntü alınırken genellikle kayda değer bir komplikasyon görülmez. Yalnızca rahim ağzından alınan jinekolojik sürüntülerde hafif kanamalar görülebilir. Ancak bunlar genellikle tehlikesizdir. Sürüntü alındıktan kısa bir süre sonra bu kanamalar da durmalıdır. Ayrıca, alınan hücrelerin tanı koymak için yetersiz kalması da mümkündür. Nadir durumlarda, laboratuvarda numunenin işlenmesi de başarısız olabilir. Böyle bir durumda, yeni bir sürüntü alınması gerekebilir.

Sürtüntü örnekleri

• inceleme veya teşhis nesnesine (hücreler, DNA veya patojenler) göre ya da
• örnek alınma yerine göre

kategorize edilir.

Jinekolojide smear testi, tanı koymak için özellikle sıkça kullanılan bir yöntemdir. 20 yaş ve üzeri kadınlar için kanser taraması amacıyla yılda bir kez Pap smear testi yapılması önerilir. Rahim ağzından ve rahim ağzı kanalından alınan hücre materyali, anormal hücrelerin teşhisinde kullanılır. Bu hücreler, rahim ağzı kanseri gibi kanser öncülleri olduğunu gösterebilir.

Pap smear testinde bu anormal hücre tanısı doğrulanırsa, kolposkopi yapılabilir. Bu işlemde özel bir mikroskop (kolposkop adı verilen) kullanılır. Bu sayede, rahim ağzında veya rahim boynunda bulunan anormal hücreler doğrudan görüntülenebilir ve incelenebilir. Ayrıca bir sürüntü alınması da mümkündür. Kolposkopik sürüntü, mukoza yüzeyinin silinmesiyle alınır. Jinekolog bunun için bir spatula veya pamuklu çubuk kullanır.

Yanak sürüntüsü (yanak sürüntüsü), yanakların iç kısmındaki ağız mukozasından alınan vücut hücrelerinden oluşur. Bu sürüntü, steril bir çubuk veya fırça ile alınır. Hücrelerden ilgili kişinin DNA’sı izole edilebilir. Bu DNA, uygun bir tanı koymak veya ileri tetkik yöntemleri için kullanılır.

Üretradan alınan sürüntü (üretral sürüntü) genellikle iltihap tanısı koymak amacıyla alınır. Bunun için steril, ince bir pamuklu çubuk üretraya sokulur, döndürülür ve tekrar çekilir. Erkeklerde prostat kaynaklı patojenlerin teşhisi yapılacaksa, öncelikle prostat masajı yapılır. Bu işlem, bu bezden salgı elde edilmesini sağlar.

Genel olarak, idrar yolundan sürüntü alınması, en erken son idrara çıkma işleminden üç saat sonra yapılmalıdır. İdrar yolu ağzının çevresi önceden dikkatlice temizlenmelidir. Bu, idrardaki diğer patojenlerin numuneye bulaşmasını önler.

Boğaz sürüntüsü, çeşitli hastalık şüphesi durumunda kesin tanı koymak için kullanılır. Bunlara örneğin şunlar dahildir:

• bademcik iltihabı,
• kızıl,
• boğmaca,
• difteri,
• gonore veya
• mantar enfeksiyonu.

İşlem sırasında doktor, ağız açıkken bir spatula ile dili aşağı doğru bastırır. Ardından, hafif bir baskı uygulayarak pamuklu çubuğu ilgili bölgelerin üzerinde gezdirir. Plak varsa, tanı için numune mümkün olduğunca bu plakların altından alınmalıdır. Tamponu çıkarırken ağız mukozasına temas etmekten kaçınılmalıdır.

Sürüntü materyali içeren çubuk daha sonra bir taşıma ortamına konur. Bu genellikle bir sıvıdır. Anlamlı bir tanı konulabilmesi için numune, sonraki 24 saat içinde laboratuvarda incelenmelidir. Yaralardan alınan sürüntü veya yara sürüntüsü, yaralarda yüzeysel olarak bulunan patojenlerin teşhisi için kullanılır. Bu işlemde, çok fazla baskı uygulamadan bir swab, etkilenen yaranın üzerinde gezdirilir. Bu sırada genellikle yara salgısı dışarı çıkar. Yara salgısı laboratuvarda incelenir ve patojenler tanımlanır.

Yaralardan alınan yüzeysel sürüntülerin yanı sıra, “intraoperatif yara sürüntüsü” olarak adlandırılan bir yöntem de bulunmaktadır. Bu yöntemde, cerrahi müdahale sırasında etkilenen dokunun derinliklerinden sürüntü alınır.

Bronkoskopik sürüntü, birçok durumda aşağıdakilerin teşhisinde kullanılır:

• tümör hastalıklarının (örn. akciğer kanseri) veya
• akciğer bölgesindeki iltihapların teşhisinde kullanılır.

Sürüntü alınması için hastaya anestezi uygulanır. Bronkoskop, yani endoskopun özel bir türü kullanılır. Bu alet ağız veya burun yoluyla büyük veya orta bronşlara kadar ilerletilir. Ardından, sürüntü ve ileri tanı için gerekli numune alınabilir.

Genel olarak, smear testi ilk tanı için hızlı, basit ve nispeten güvenilir bir yöntemdir. Bununla birlikte, smear testlerinin çeşitli türleri ve kullanım alanları konusunda bazı belirsizlikler de mevcuttur. Bu nedenle smear alınırken büyük bir titizlik gereklidir. Özellikle numunenin kontamine olmaması ve yeterli miktarda materyal alınması önemlidir.

Çoğu zaman, kesin bir tanı koymak için tek bir sürüntü bile yeterli olmaz. Bu, diğer faktörlerin yanı sıra hastalığa ve etkilenen organa bağlıdır. Bu durumda, daha ileri tanısal tetkikler gereklidir.

Mikrobiyolojik sürüntülerde karşılaşılan sorunlar

Mikrobiyolojik sürüntüde en büyük sorun, sürüntü numunesinin kirlenmesidir (kontaminasyon). Aslında enfeksiyona dahil olmayan bakteri veya mantarlar numuneye karışmış olabilir. Bunlar, örneğin sürüntü alınırken yapılan hatalı işlemler sonucu numuneye karışabilir. Bu durum, yanlış bir tanıya yol açabilir. Bu durumda, etkili ve amaca yönelik bir tedavi uygulanamaz.

Yanlış tanı, örneğin yara sürüntüsünde,

• örnek yaranın ortasından alınmazsa
• veya yeterince yara salgısı içermiyorsa.

Üretre sürüntüsünde de numune alınırken hijyen kurallarına uyulmaması nedeniyle yanlış tanı konulabilir. Sürüntü alınmadan önce üretra girişi çevresindeki bölgenin iyice temizlenmesi gerekir. Hasta, sürüntü alınmadan önceki 3 saat boyunca idrara çıkmamalıdır.

Çok sık yapılan boğaz sürüntüsünde de yanlış veya belirsiz bir tanı konulabilir. Örneğin, doktor boğazda bulunan plakların altından numune alamayabilir. Bu durumda, asıl patojenler yerine, plakların bileşenleri, örneğin beyaz kan hücreleri veya enfeksiyöz bakterilerin ya da mantarların metabolizmasından kaynaklanan atık maddeler numuneye karışabilir.

Sitolojik sürüntülerde karşılaşılan sorunlar

Sitolojik sürüntülerde, sürüntüde çok az hücre materyali bulunması durumunda sorunlar ortaya çıkabilir. Bu durum, örneğin doktorun hücre materyalini yanlış veya hatalı bir şekilde almasına bağlı olabilir.

Ayrıca, alınan hücrelerin sabitlenmesi veya boyanması da bazı durumlarda düzgün bir şekilde gerçekleşmeyebilir. Bu durumlarda, incelenecek hücreler mikroskop altında net bir şekilde görülemeyebilir. Bu da kesin bir tanı koymayı zorlaştırır. Bu durumlarda, yeni bir sürüntü alınması gerekir.

Sürtüntü nedir?

Smear testi, steril bir çubuk yardımıyla bir yüzeyden hücrelerin veya başka materyallerin alındığı tıbbi bir muayenedir. Numune daha sonra bir taşıma ortamında laboratuvara gönderilir ve orada incelenir. Uygulamaya bağlı olarak mikroplar, bakteriler, mantarlar, virüsler veya diğer patojenler tespit edilebilir. Bu tanı yöntemi, hekimin değerlendirme ve tedavi sürecine yardımcı olur.

Servikal smear ne zaman yapılır?

Servikal smear testi, jinekolojik kanser taraması kapsamında yapılır. Bu testte, hücre değişikliklerini erken aşamada tespit etmek amacıyla rahim ağzından hücreler alınır. Pap smear, rahim ağzı kanserinin erken teşhisine yarar ve HPV, CIN veya hafif hücre değişikliklerine dair ipuçları sağlayabilir. Özellikle genç kadınlarda bu tür değişiklikler sıklıkla kendiliğinden düzelebilir.

Sürtüntü alımı nasıl yapılır?

Örnek alma işlemi steril bir ortamda gerçekleştirilir ve sadece birkaç dakika sürer. Duruma göre, vajina, idrar yolu, ağız, anüs, cilt veya yaralardan örnek almak için bir swab kullanılır. Alınan hücreler ya doğrudan bir lam üzerine yayılır ya da bir taşıma ortamına aktarılır. Ardından laboratuvarda mikrobiyolojik veya sitolojik inceleme yapılır.

Anormal bir smear sonucu ne anlama gelir?

Anormal bir smear sonucu, otomatik olarak kanser anlamına gelmez. Sıklıkla, daha ayrıntılı olarak araştırılması gereken hücre değişiklikleri, mikroorganizmalar, bakteriler veya bir enfeksiyon tespit edilir. Bazı durumlarda, nedeni daha kesin olarak belirlemek için ek olarak bir DNA analizi veya başka bir inceleme yapılır. Sonuç, ileri tanı ve tedavinin temelini oluşturur.

Smear testi ile hangi hastalıklar tespit edilebilir?

Smear testi, enfeksiyonların, HPV'nin, bakterilerin, mantarların ve diğer mikropların saptanması için uygundur. Ayrıca sitolojik değişiklikler, mukoza hücreleri veya kansere işaret eden bulgular da tespit edilebilir. Bu inceleme, antibiyotik tedavilerinin hedef odaklı bir şekilde planlanması ve hastalıkların erken teşhis edilmesi için de uygundur. Bulgulara bağlı olarak ek tetkikler yapılabilir.