Kornea, göze giren ışığı odakladığı için görme yetisinde merkezi bir rol oynar. Korneada ciddi bir hastalık olması durumunda kornea nakli gerekebilir. Bu ameliyat, keratoplasti olarak da adlandırılır ve oftalmolojide en sık yapılan müdahalelerden biridir. Bu işlemde, hastalıklı kornea, sağlıklı bir donör dokusuyla değiştirilir.
Tanı sonuçlarına göre, perforatif keratoplasti veya lameller keratoplasti gibi çeşitli yöntemler uygulanır. Bu tür bir kornea nakli, uzman bir göz kliniğinde cerrahi olarak gerçekleştirilir. İşlemin amacı, görme yeteneğini iyileştirmek ve uzun vadede stabilize etmektir.
Ameliyat sonrası göz damlaları ve düzenli takip özellikle önemlidir.
Korneanın anatomik yapısı
Gözün korneası çeşitli tabakalardan oluşur ve hassas göz içini korur. Şeffaftır ve nemlendirilmesi için düzenli olarak gözyaşı sıvısına ihtiyaç duyar. Korneanın kavisli yapısı sayesinde gelen ışık kırılır ve bu sayede keskin görmeye de katkıda bulunur.
Kornea ve Katman Yapısı
Bazı hastalıklar korneanın bulanıklaşmasına neden olabilir ve bu da gözün yeterli ışığı alamamasına yol açar. Bu durum görme yeteneğinin bozulmasına ve hatta körlüğe bile yol açabilir.
Kornea nakli veya yapay kornea implantasyonu ile bu süreci önleyebilirsiniz.
Kornea ameliyatı endikasyonları
Görme yeteneğini bozan veya körlük tehlikesi yaratan bir hastalık varsa, kornea ameliyatı uygun bir seçenektir.
Bu hastalıklar arasında şunlar yer alır:
- Fuchs endotel distrofisi (kalıtsal): Yaş ilerledikçe, korneadan gözün ön kamarasına gözyaşı sıvısı pompalanamaz ve bu da korneanın şişmesine neden olur
- Sjögren Sendromu: Gözün kurumasına yol açan, gözyaşı bezlerini etkileyen bir otoimmün hastalıktır
- Kornea dejenerasyonu: Aşınma, gerileme, bozulma ve atrofiye yol açan durum
- Bakteriler, virüsler veya mantarlar nedeniyle korneada iltihaplanma
- Ülserler
- Yara izleri
- Kornea eğriliği, özellikle keratokonus
Ön muayeneler, kornea ameliyatının gerekli olup olmadığını netleştirir
Kornea cerrahisi yöntemleri
Aşağıda, kornea ameliyatlarında yaygın olarak kullanılan bazı yöntemleri kısaca tanıtıyoruz.
- Kornea nakli (keratoplasti)
Kornea nakli, vefat etmiş bir kişiden alınan doku naklidir. Hasta bir bekleme listesine alınır. Uygun bir kornea bulunur bulunmaz, doktorlar bunu alır ve 72 saat içinde alıcıya nakleder.
Bunun için doktorlar, sağlıklı ve hastalıklı korneayı tam olarak uyacak şekilde dairesel bir kesikle çıkarırlar. Bu işlem lazer veya neşter kullanılarak gerçekleştirilir.
Ardından, donörün korneasını alıcının gözüne yerleştirir ve dikerler. Kesim ne kadar hassas olursa, iyileşme süreci o kadar iyi ilerler.
Kornea nakillerinin %20'sinde, beş yıl içinde bir reddedilme reaksiyonu görülür. 15-20 yıl sonra, nakledilen korneanın yoğunluğu kendi korneasına göre daha hızlı azaldığı için genellikle yeni bir nakil gerekir.
Kornea nakli sonrası göz
Bazen ameliyat sonrası özel bir kontakt lens takılması gerekebilir.
Lameller keratoplastide doktorlar, korneanın sadece hastalıklı tabakasını (lamel) değiştirir. Bu yöntem, tam nakilden daha az invazivdir ve uzun vadede daha iyi sonuçlar verir. Kornea nakli, genel anestezi altında yaklaşık 60 dakika süren bir ameliyatla gerçekleştirilir. Ameliyatın ardından hasta yaklaşık bir hafta boyunca hastanede yatarak tedavi görür.
- Yapay kornea (keratoprotez) kullanımı
Donör kornea sayısı sınırlı olduğundan, yapay bir kornea büyük bir avantaj sağlayacaktır. Ancak sorun, vücudun kendi dokusunun yapay dokuyla birleşmemesidir. Bu nedenle şeffaf, yapay malzeme kullanılması mümkün değildir. Araştırmacılar bu alanda yoğun bir şekilde çalışmaktadır. Bu sorunu çözmeye yönelik bazı girişimler halihazırda mevcuttur.
Bu yöntemler şu ana kadar ya kozmetik açıdan elverişsiz (Osteo-Odonto-Keratoprotez) ya da çok pahalıdır. Bu nedenle yapay kornea kullanımı hâlâ geliştirme aşamasındadır.
- Korneanın çapraz bağlanması
Kornea çapraz bağlama, keratokonus hastalarında uygulanır. Buradaki amaç, çapraz bağlama yoluyla korneayı stabilize etmek ve keratokonusun ilerleyen çıkıntısını durdurmaktır.
Bu işlemde uzman hekim, fotokimyasal bir sürece başvurur. Korneaya UV ışığıyla ışınlama yapılması, B2 vitamini olan riboflavini aktive eder ve oksijen radikalleri serbest bırakır. Bu radikaller, kollajen liflerindeki karbon ve azot gruplarını birbirine bağlar. Böylece birbirleriyle çapraz bağ oluştururlar ve bu sayede korneanın stabilitesini artırırlar. Bu yöntemin avantajı, yabancı bir malzemeye ve kesi yapılmasına gerek olmamasıdır. Bu nedenle prognoz çok daha iyidir.
Ayrıca, çapraz bağlanma sayesinde bazı vakalarda korneanın çıkıntısı düzleştiği için görme yetisinde de bir iyileşme sağlanabilir.
- Fototerapötik keratektomi (kornea lazeri)
Kornea lazeri, sadece dış katmanları etkileyen kornea hastalıklarını ve kusurlarını giderir.
Kornea lazeri için uygun durumlar:
- Yaralanmalar
- Kimyasal yanıklar
- Sıyrıklar
- İltihaplanmalar
Bunun için, hasarların korneanın çok derinlerine inmemesi gerekir. Hastalıklı tabakaların çıkarılmasıyla da korneanın stabilitesi korunmalıdır. Kornea ameliyatından sonra, korneayı korumak için hasta ilk birkaç gün kontakt lens takmalıdır.
Kornea ameliyatının avantajları ve riskleri
Kornea hastalıklarında körlük tehlikesi vardır. Kornea değişimi, göz merceğinin değiştirilmesinden farklı olarak, önemli zorluklar içerir.
Kornea ameliyatının amacı, körlüğü önlemek veya görme yetisini yeniden sağlamaktır. Göz tıbbındaki gelişmeler, çapraz bağlama (crosslinking) veya kornea lazeri ile kornea değişimini önlemeyi mümkün kılmaktadır.
Ancak kornea ameliyatı, aşağıdakiler gibi riskler de barındırır:
- Gözün aydınlık-karanlık kontrastlarını daha kötü algılaması nedeniyle gece görüşünde bozulma
- Ameliyatın ardından ortaya çıkabilecek enfeksiyonlar
- İşlem sırasında doku alınmasıyla korneanın bozulması
- Göz tansiyonundaki artış, korneada eğriliğe yol açabilir ve görme keskinliğini olumsuz etkileyebilir
- Görme yeteneğinin bozulması ve hatta körlüğe kadar varan çok düşük bir risk
Kornea naklinde buna ek olarak, reddi ve bağışıklık reaksiyonu riski de bulunmaktadır.
İlk belirtiler şunlardır:
- Sürekli göz yaşarması
- Kızarıklık
- Görme yetisinde sürekli bozulma
Donör materyalindeki belirli hücrelerin kaybı da meydana gelebilir, bu durumda zamanında yeni bir nakil yapılması gerekir. Ayrıca, her tıbbi müdahale gibi kornea ameliyatı da riskler taşır. Bu riskler genel anesteziyle başlar ve kornea cerrahisi kapsamında ortaya çıkabilecek komplikasyonları içerir.
Sonuç
Sonuç olarak, kornea nakli, ameliyatın gerekli olduğu durumlarda karmaşık ancak çok etkili bir müdahaledir. Özellikle ciddi kornea hastalıkları veya diğer kornea rahatsızlıklarında, hastanın kendi korneası artık işlevini yerine getiremediğinde kornea nakli gerekli olabilir.
Kornea nakli, uzman bir göz kliniğinde gerçekleştirilir; bu işlemde hastalıklı korneadan küçük bir dilim çıkarılır ve sağlıklı donör dokusu ile değiştirilir. Tanı sonuçlarına göre, ya tüm kornea ya da sadece tek tek tabakalar değiştirilir; bu işlem, örneğin derin anterior lameller keratoplasti veya membran endotel keratoplasti gibi modern yöntemlerle gerçekleştirilir. Perfore edici keratoplastide korneanın tamamı değiştirilirken, lameller yöntemlerde ise sadece etkilenen bölgeler hedef alınarak tedavi edilir. Bu işlemde alıcının korneası hassas bir şekilde hazırlanır ve yeni kornea özenle yerleştirilip dikilir.
Ameliyattan sonraki ilk gün ve ertesi gün, iyileşme sürecini izlemek için kontroller önemlidir. Ameliyattan sonraki haftalarda ve özellikle ilk haftalar içinde görme yetisi kademeli olarak düzelebilir. Bununla birlikte, tam iyileşme sürecinin birkaç ay sürebileceği unutulmamalıdır. Bu süre zarfında ameliyat edilen göz iyi korunmalıdır; çünkü kornea dış etkenlere karşı hassastır ve örneğin kimyasal yanıklar veya enfeksiyonlar nedeniyle tehlikeye girebilir.
Modern teknikler, korneanın değiştirilmesini ve genellikle doğal kavisinin yanı sıra ışık ışınlarının iletiminin yeniden sağlanmasını garanti eder. Bazı durumlarda, mevcut bir kornea eğriliği veya astigmatizma da ek olarak düzeltilebilir; böylece hastalar gözlük veya kontakt lenslere daha az bağımlı hale gelir. Yine de her ameliyatta olduğu gibi, olası bir reddi tepkisi veya enfeksiyon riski gibi belirli riskler ve komplikasyonlar mevcuttur. Tedavinin amacı, görme yeteneğini iyileştirmek ve olası bir görme kaybını önlemektir.
Dokunun alınması, uygun doku sağlayan özel bir kornea bankası aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu süreçte, sağlıklı donör korneasının değiştirilmesi ve kornea dokusuna en iyi şekilde entegre edilmesi sağlanır. İşlem genellikle kontrollü koşullar altında gerçekleştirilir; böylece kornea nakledilebilir ve sağlam bir şekilde sabitlenebilir. Modern yöntemlerde, daha hassas kesimler yapılabilmesi için kısmen lazer de kullanılmaktadır.
Genel olarak, gözün işlevini korumak, tedavi etmek veya yerine koymak için konservatif yöntemler artık yeterli olmadığında kornea nakli gereklidir. Tüm ilerlemelere rağmen, bu işlem teknik açıdan zorlu olmaya devam etmektedir; çünkü teknik olarak karmaşıktır ve deneyimli uzmanlar gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kornea nakli nedir?
Kornea nakli, hastalıklı korneanın sağlıklı donör dokusuyla değiştirildiği bir cerrahi işlemdir. Bu tür keratoplasti, genellikle keratokonus veya diğer kornea hastalıklarında uygulanır.
Kornea ameliyatı ne zaman gereklidir?
Kornea ciddi şekilde hasar görmüşse ve görme yetisi önemli ölçüde bozulmuşsa ameliyat gereklidir. Bunun nedenleri enfeksiyon, yaralanma veya dejeneratif hastalıklar olabilir.
Keratoplastide hangi yöntemler vardır?
Korneanın tamamının değiştirildiği perforatif keratoplasti gibi çeşitli yöntemlerin yanı sıra, sadece tek tek kornea tabakalarının nakledildiği DMEK veya DALK gibi lameller teknikler de mevcuttur.
Ameliyat sonrası iyileşme süreci ne kadar sürer?
İyileşme süreci birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir. Ameliyattan sonraki ilk haftalarda göz doktoru tarafından sıkı bir takip gereklidir.
Kornea naklinde ne gibi riskler vardır?
Olası riskler arasında enfeksiyon, nakledilen dokunun reddedilmesi veya görme yetisinde geçici bir bozulma sayılabilir. İyi bir takip, bu riskleri en aza indirir.
Tıp yazarı hakkında
Sabine Schneider
Baş editör