Το 2008, ο ηθοποιός Μελ Γκίμπσον μίλησε για τη διάγνωσή του στο ντοκιμαντέρ «Acting Class of 1977». Αποτελεί ένα καλό παράδειγμα του ότι ακόμη και τα άτομα με ψυχική ασθένεια είναι ικανά για μεγάλες επιδόσεις. Ταυτόχρονα, μια τέτοια διαταραχή ενέχει ιδιαίτερο κίνδυνο. Η διπολική διαταραχή, infatti, παρουσιάζει αυξημένο ποσοστό αυτοκτονιών κατά 15 τοις εκατό (υψηλό ποσοστό συννοσηρότητας). (Πηγή: Deutsches Ärzteblatt; DOI: 10.3238)
Η διπολική διαταραχή εκδηλώνεται πολύ διαφορετικά από άτομο σε άτομο. Για τον λόγο αυτό, η κλινική εικόνα δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί.
- Τα άτομα που πάσχουν από σοβαρή μανία μπορεί να αναπτύξουν ψυχώσεις, οι οποίες συνοδεύονται, για παράδειγμα, από παρανοϊκές ιδέες δίωξης ή μεγαλομανία.
- Τα άτομα με διαταραχή τύπου Ι παρουσιάζουν έντονη κατάθλιψη και μανία.
- Τα άτομα με διαταραχή τύπου ΒΙ παρουσιάζουν επίσης εναλλαγή μεταξύ κατάθλιψης και μανίας. Ωστόσο, σε αυτή την περίπτωση οι μανιακές φάσεις είναι λιγότερο έντονες (υπομανία).
- Μια ήπια μορφή της διπολικής διαταραχής είναι η κυκλοθυμία. Στην κυκλοθυμία, ο πάσχων παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις της διάθεσης για τουλάχιστον δύο χρόνια. Ωστόσο, αυτές είναι λιγότερο έντονες σε σύγκριση με τις καταθλιπτικές-μανιακές φάσεις.
- Στις περιπτώσεις ταχείας εναλλαγής (rapid cycling), οι μανιακές και οι καταθλιπτικές φάσεις εναλλάσσονται συχνά. Σε ελαφρύτερες περιπτώσεις, οι ασθενείς βιώνουν τέσσερις καταθλιπτικές ή μανιακές φάσεις μέσα σε ένα έτος. Σε ακραίες περιπτώσεις παρατηρούνται καθημερινές εναλλαγές μεταξύ κατάθλιψης και μανίας τουλάχιστον τέσσερις ημέρες την εβδομάδα.
Συμπτώματα ενός καταθλιπτικού επεισοδίου
Όπως προαναφέρθηκε, κατά τη διάρκεια μιας καταθλιπτικής φάσης, τα άτομα υποφέρουν από καταθλιπτική διάθεση και μειωμένη ενεργητικότητα. Επιπλέον, χάνουν το ενδιαφέρον τους για πράγματα που μέχρι τότε ήταν σημαντικά για αυτούς. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την κλινική εικόνα της κατάθλιψης μπορείτε να βρείτε στις σελίδες μας.
Εάν εμφανιστεί ένα καταθλιπτικό επεισόδιο σε περίπτωση διπολικής διαταραχής, η διάγνωση σύμφωνα με την ICD-10 (Κατάλογος Διαγνώσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας) είναι: F31.3. Διπολική συναισθηματική διαταραχή, επί του παρόντος ελαφρύ ή μέτριο καταθλιπτικό επεισόδιο χωρίς ψυχωτικά συμπτώματα.
Τα σοβαρά καταθλιπτικά επεισόδια φέρουν σε αυτό το πλαίσιο τον κωδικό F31.4.
Κατά τη διάρκεια μιας καταθλιπτικής φάσης, η διάθεση είναι καταθλιπτική @ MP Studio /AdobeStock
Συμπτώματα της μανίας
Τα ακόλουθα κύρια συμπτώματα χαρακτηρίζουν τις μανιακές φάσεις:
- Ευφορία
- Ευερεθιστότητα
- Αυξημένη ενεργητικότητα
- Αυξημένη δραστηριότητα
Ένα παράδειγμα του πώς συνδυάζονται η ευφορία και η ευερεθιστότητα: Ένας ασθενής που βρίσκεται σε οξεία μανιακή φάση μιλάει ασταμάτητα στη σύντροφό του. Της λέει ότι θέλει να παρατήσει οριστικά τη δουλειά του και να ακολουθήσει το Μονοπάτι του Ιακώβ. Ενώ μιλάει, ψάχνει στο διαδίκτυο για την κατάλληλη πτήση. Είναι ενθουσιασμένος με αυτή την ιδέα. Η σύντροφός του εξηγεί ότι δεν καταλαβαίνει το σχέδιό του. Δεν της έχει ξαναμιλήσει ποτέ για τέτοιες επιθυμίες. Την ενοχλεί το πόσο επιπόλαια διακινδυνεύει τη δουλειά του. Στις αντιρρήσεις της αντιδρά οξυθυμικά και θέτει υπό αμφισβήτηση τη σχέση τους.
Αν ένας πάσχων παρουσιάζει μόνο ήπια συμπτώματα, οι γιατροί μιλούν για υπομανιακή φάση.
Σε ακραίες φάσεις ευφορίας (μανία), τα άτομα με διπολική διαταραχή είναι υπερβολικά ενθουσιώδη, δραστήρια, ευερέθιστα, ασταθή και ανήσυχα @ LunaLu /AdobeStock
Συμπτώματα υπομανιακών φάσεων
Μια υπομανιακή φάση υφίσταται όταν ο πάσχων παρουσιάζει ασυνήθιστα ευερέθιστη ή ευφορική διάθεση για τουλάχιστον τέσσερις συνεχόμενες ημέρες.
Ταυτόχρονα, εμφανίζονται τουλάχιστον τρία από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
- Μειωμένη ανάγκη για ύπνο
- Απρόσεκτη ή επικίνδυνη συμπεριφορά
- Αυξημένη κοινωνικότητα
- Ομιλητικότητα
- Προβλήματα συγκέντρωσης
- Εσωτερική ανησυχία
- Παρόρμηση για δραστηριότητα
- Αυξημένη σεξουαλική επιθυμία
Κατά τη διάρκεια τέτοιων φάσεων, η απόδοση και η δημιουργικότητα των ατόμων που πάσχουν από τη διαταραχή αυτή υπερβαίνουν σημαντικά τα φυσιολογικά επίπεδα. Τα συμπτώματα δεν είναι απαραίτητα τόσο έντονα ώστε το άτομο να βιώνει κοινωνικό αποκλεισμό ή απώλεια της εργασίας του.
Δεδομένου ότι η μανιοκαταθλιπτική διαταραχή παρουσιάζει διάφορες μορφές εξέλιξης, η διάγνωση είναι δύσκολη. Μια συνολική μελέτη από τον Καναδά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι περνούν κατά μέσο όρο έξι χρόνια μέχρι ένας ασθενής να λάβει τη διάγνωσή του.
Γιατί διαρκεί τόσο πολύ; Οι ψυχικές διαταραχές, όπως και η μανιοκαταθλιπτική διαταραχή, δεν μπορούν μέχρι στιγμής να μετρηθούν εύκολα μέσω εργαστηριακών εξετάσεων.
Πολλοί ασθενείς επισκέπτονται γιατρό κατά τη διάρκεια μιας καταθλιπτικής φάσης. Όταν αισθάνονται καλύτερα, επειδή εισέρχονται σε κατάσταση υπομανίας, διακόπτουν τη θεραπεία. Αισθάνονται καλά και η συνειδητοποίηση της ασθένειας είναι σχεδόν ανύπαρκτη.
Η άλλη σημαντική πτυχή: μεταξύ 70 και 80 τοις εκατό των διπολικών διαταραχών ξεκινούν με κατάθλιψη. Ενδείξεις για μανιοκαταθλιπτική διαταραχή παρέχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Ο ασθενής:
- Πολύ ευμετάβλητος στη διάθεση
- Ψυχοκινητικά κατασταλμένος (π.χ. μιμική έκφραση)
- Εμφανίζει ψυχωτικά συμπτώματα (παραληρητικές ιδέες)
- Αναφέρει μέλη της οικογένειας που έχουν διαγνωστεί με διπολική διαταραχή
Επιπλέον, η νόσος ξεκινά σε νεαρή ηλικία και η πορεία της παρουσιάζει απότομες μεταβολές.
Περίπου 1 έως 3 τοις εκατό των ανθρώπων πάσχουν από διπολική διαταραχή κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Άνδρες και γυναίκες επηρεάζονται με την ίδια συχνότητα. Η μονοπολική κατάθλιψη, για παράδειγμα, εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες.
Η Γερμανική Εταιρεία για τις Διπολικές Διαταραχές αναφέρει στον ιστότοπό της ότι τα άτομα με μανιοκαταθλιπτική διαταραχή συχνά πάσχουν και από άλλες ψυχικές διαταραχές.
Σε αυτές περιλαμβάνονται:
Η διπολική διαταραχή μπορεί να προσβάλει οποιονδήποτε. Ο κίνδυνος εμφάνισης της νόσου είναι ατομικός και ποικίλλει από άτομο σε άτομο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η νόσος εκδηλώνεται στην πρώιμη ενήλικη ηλικία.
Μέχρι σήμερα, η ιατρική δεν έχει καταφέρει να εντοπίσει μια σαφή αιτία για την εμφάνιση της διπολικής διαταραχής. Ως εκ τούτου, οι ειδικοί θεωρούν ότι πρόκειται για μια πολυπαραγοντική διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι διάφοροι παράγοντες, σε διαφορετικούς συνδυασμούς, μπορούν να προκαλέσουν τη διπολική διαταραχή. Ο ειδικός όρος για αυτό είναι το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο.
Παραδείγματα τέτοιων παραγόντων είναι:
- Αλλαγές στον μεταβολισμό του εγκεφάλου: Οι νευροδιαβιβαστές, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη, χάνουν την ισορροπία τους
- Γενετικοί παράγοντες: Σύμφωνα με τα τρέχοντα ερευνητικά δεδομένα, η διπολική διαταραχή δεν κληρονομείται άμεσα, η προδιάθεση όμως ναι.
- Κρίσιμα γεγονότα της ζωής
- Ορμονικές αλλαγές (εφηβεία, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση)
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Το χρόνιο άγχος, τα τραυματικά γεγονότα (ξαφνικός θάνατος συγγενή, ατύχημα) ή άλλες δραματικές εμπειρίες μπορούν να λειτουργήσουν ως εναύσματα.
Τα άτομα με διπολική διαταραχή λαμβάνουν συνήθως ψυχοθεραπεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να είναι σκόπιμη και η συμπληρωματική φαρμακευτική αγωγή. Η θεραπεία έχει ως στόχο τη μείωση των τρεχόντων συμπτωμάτων και την πρόληψη των υποτροπών.
Στη θεραπεία της μανιοκαταθλιπτικής διαταραχής, οι ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι, όπως η συμπεριφορική θεραπεία, αποτελούν τον κεντρικό πυλώνα. Μαζί με τον ψυχοθεραπευτή λαμβάνονται υπόψη τα ατομικά προβλήματα, αλλά και τα δυνατά σημεία του ασθενούς.
Ο πάσχων εξασκείται σε στρατηγικές που τον βοηθούν να διαχειριστεί την ασθένειά του. Αυτό είναι πολύ σημαντικό και επειδή του δίνει αυτοπεποίθηση και τον βοηθά να εργάζεται ενεργά για την ανάρρωσή του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γιατροί εμπλέκουν τους συγγενείς. Εάν είναι δυνατόν, αυτό θα πρέπει να γίνεται ήδη από την αρχή της θεραπείας, υπό την προϋπόθεση ότι ο ασθενής συμφωνεί.
Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται συχνά σε περιπτώσεις μανίας. Αυτά τα λεγόμενα σταθεροποιητικά φάσεων (για παράδειγμα το λίθιο) δεν μπορούν να αποτρέψουν εκατό τοις εκατό την επανεμφάνιση ενός επεισοδίου. Ωστόσο, μειώνουν τον κίνδυνο υποτροπής και μετριάζουν πιθανές νέες εξάρσεις της νόσου. Σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία, η αγωγή μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής.
Οι ακραίες διακυμάνσεις της διάθεσης είναι πολύ επιβαρυντικές για τους συγγενείς και τα κοντινά πρόσωπα. Μπορεί να είναι χρήσιμο οι συγγενείς να ενημερωθούν διεξοδικά για τις επιπτώσεις και τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής. Έτσι, μπορούν να αξιολογήσουν σωστά τη συμπεριφορά του πάσχοντος και να αναπτύξουν καλύτερη κατανόηση για τον ασθενή.
Μια συνεχής ισορροπία
Αν οι συγγενείς θέλουν να στηρίξουν τον ασθενή κατά τη διάρκεια μιας οξείας φάσης της νόσου, χρειάζονται προσοχή και ψυχραιμία. Βρίσκονται σε μια συνεχή ισορροπία μεταξύ αποστασιοποίησης και φροντίδας. Από τη μία πλευρά, πρέπει να δείξουν συμπόνια προς τον πάσχοντα. Ταυτόχρονα, τα μέλη της οικογένειας πρέπει να προσέχουν να μην εξαντλούνται ή να παραμελούν τη δική τους ζωή. Μια μεγάλη πρόκληση!
Ομάδα αλληλοβοήθειας για συγγενείς
Για τους συγγενείς μπορεί να είναι χρήσιμο να ενταχθούν σε μια ομάδα αυτοβοήθειας για συγγενείς. Εκεί μπορούν να ανταλλάξουν απόψεις με άλλους και να λάβουν υποστήριξη. Έτσι αισθάνονται ότι τους καταλαβαίνουν και ότι δεν είναι τόσο μόνοι.
Όπως συμβαίνει με όλες τις σοβαρές ασθένειες, υπάρχουν για τους πάσχοντες τοπικές ομάδες αυτοβοήθειας και διαδικτυακά φόρουμ. Η Γερμανική Εταιρεία για τις Διπολικές Διαταραχές υποστηρίζει επίσης τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας που πάσχουν από διπολική διαταραχή με ειδικές υπηρεσίες. Ειδικά για αυτές τις επαγγελματικές ομάδες (κυρίως γιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό και ψυχοθεραπευτές), η διάγνωση αποτελεί μεγάλη πρόκληση.
Η διπολική διαταραχή αποτελεί τεράστια πρόκληση για τους πάσχοντες και το περιβάλλον τους. Η θετική πλευρά: Υπάρχουν διάφορες θεραπευτικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής όλων.
