Urologia dziecięca – informacje i wyspecjalizowani urolodzy dziecięcy

Jakie schorzenia leczy urolog dziecięcy?

Dziedzina urologii dziecięcej zajmuje się diagnostyką, leczeniem i opieką nad

• chorob,
• urazów,
• zaburzeń czynnościowych oraz
• wrodzonych wad rozwojowych

układu moczowo-płciowego. Do układu moczowo-płciowego należy

• cewka moczowa,
• pęcherz moczowy,
• moczowody oraz
• miedniczki nerkowe, a także
• narządy płciowe zewnętrzne i wewnętrzne.

Położenie nerek i pęcherza moczowego u dziecka © SciePro | AdobeStock

Najczęściej urologowie dziecięcy leczą u dzieci zwężenie napletka prącia (fimosis) oraz problemy z kontrolą pęcherza (zaburzenia oddawania moczu).

Do często leczonych schorzeń należą również wrodzone wady cewki moczowej lub moczowodów. Obecnie takie wady często można wykryć już podczas rutynowych badań ultrasonograficznych w czasie ciąży.

Ponadto urologia dziecięca zajmuje się wieloma innymi, zazwyczaj rzadszymi schorzeniami urologicznymi i wadami rozwojowymi, a także urazami dróg moczowych oraz narządów płciowych wewnętrznych i zewnętrznych. Najczęściej przyczyną urazów są wypadki drogowe, sportowe i rekreacyjne.

Poniższa lista zawiera ogólny przegląd zakresu usług świadczonych przez urologa dziecięcego. W zakresie dróg moczowych obejmuje to na przykład diagnostykę i leczenie następujących schorzeń:

• enureza (przewlekłe moczenie nocne i/lub dzienne)
• ciężkie lub przewlekłe infekcje dróg moczowych
• zaburzenia transportu moczu i opróżniania pęcherza
• kamica dróg moczowych (kamienie moczowe)
• rzadkie wady rozwojowe pęcherza moczowego, na przykład ekstroficja pęcherza (pęcherz otwarty na zewnątrz)
• nowotwory układu moczowo-płciowego, na przykład guz Wilmsa (rzadki nowotwór nerki występujący u małych dzieci)
• choroby nerek, takie jak wodonercze

Do zaburzeń transportu moczu i opróżniania pęcherza zalicza się na przykład

• rozszerzenia lub zwężenia (stenozy) cewki moczowej i moczowodów (takie jak megaureter, zwężenie ujścia moczowodu),
• choroba zastawki cewki moczowej,
• przesunięcie ujścia cewki moczowej w dół (hipospadia) lub w górę (epispadia),
• refluks pęcherzowo-moczowodowy (cofanie się moczu do moczowodów i/lub moczu oraz
• pęcherz neurogenny

W zakresie narządów płciowych dotyczy to na przykład diagnostyki i leczenia

• zwężenia napletka (fimosis)
• w przypadku niedorozwoju jąder (kryptorchizm) oraz przepuklin pachwinowych
• wodniaka (nagromadzenie płynu w mosznie) i żylaków powrózka nasiennego (żylaki powrózka nasiennego, przepuklina żylakowa)
• ostrego bólu moszny (bólu w worku mosznowym)
• zrośniętych warg sromowych (synechia warg sromowych)
• chorób zewnętrznych narządów płciowych
• niejasności co do płci fizycznej (tzw. zaburzenia rozwoju płciowego (DSD), dawniej nazywane interseksualnością)

Diagnostyka w urologii dziecięcej

Ze względu na młody wiek dziecka lekarz zazwyczaj przeprowadza wywiad z rodzicami. Pyta o objawy, takie jak ból, gorączka lub dolegliwości podczas oddawania moczu.

Następnie przeprowadza się szczegółowe badanie fizykalne. Urolog dziecięcy przeprowadzi badanie delikatnie i w atmosferze zaufania, uwzględniając ewentualne poczucie wstydu. Małe dzieci mogą być w razie potrzeby trzymane na rękach lub na kolanach rodziców.

Urolodzy dziecięcy delikatnie podchodzą do obaw i wstydu swoich małych pacjentów © gpointstudio | AdobeStock

Badanie fizykalne obejmuje

• badanie palpacyjne jamy brzusznej,
• ocenę narządów płciowych oraz
• pomiar tętna i ciśnienia krwi.

W ramach diagnostyki laboratoryjnej sporadycznie bada się mocz, zwłaszcza w przypadku podejrzenia infekcji dróg moczowych, oraz krew.

USG jako najważniejsza metoda diagnostyczna

Dzięki technikom obrazowania urolog dziecięcy może ocenić choroby urologiczne i wady rozwojowe.

Na pierwszym miejscu znajduje się tutaj diagnostyka ultrasonograficzna (sonografia), która pozwala w prosty sposób zbadać narządy wewnętrzne i drogi moczowe. Badanie ultrasonograficzne nie powoduje narażenia na promieniowanie. Wykorzystuje się przy tym najnowocześniejszą technikę, na przykład

• USG o wysokiej rozdzielczości,
• kolorowa sonografia duplex (do określenia kierunku przepływu krwi) lub
• sonografii trójwymiarowej

Pozwala to wykryć nie tylko zmiany anatomiczne, ale także zaburzenia czynnościowe. Większość obrazów klinicznych z zakresu urologii dziecięcej można zdiagnozować za pomocą badania ultrasonograficznego.

Inne metody obrazowania

W przeciwieństwie do dorosłych dzieci są dziesięciokrotnie bardziej wrażliwe na promieniowanie. W związku z tym istnieje również znacznie większe ryzyko wystąpienia tzw. nowotworu popromiennego. Dlatego tomografia komputerowa (CT), wiążąca się z wysokim narażeniem na promieniowanie, odgrywa jedynie drugorzędną rolę w urologii dziecięcej.

Natomiast urografia rezonansu magnetycznego (MRU), specjalna metoda tomografii rezonansu magnetycznego (MRT, rezonans magnetyczny), stała się uznaną metodą bezpromieniową. Za pomocą silnego pola magnetycznego generowane są również obrazy przekrojowe o wysokiej rozdzielczości, na podstawie których można ocenić zarówno anatomię całego układu moczowo-płciowego, jak i czynność nerek.

Pomimo pewnego narażenia na promieniowanie, cystouretrografia mikcyjna (MCU) nadal zaliczana jest do najważniejszych badań w urologii dziecięcej ze względu na swoją wysoką wartość diagnostyczną w zakresie anatomii i funkcji.

W badaniu tym pęcherz moczowy jest wypełniany środkiem kontrastowym albo za pomocą cewnika pęcherzowego wprowadzonego przez cewkę moczową, albo poprzez nakłucie pęcherza przez skórę, a następnie wykonuje się zdjęcia rentgenowskie.

Ponadto istnieją inne metody obrazowania, które mogą być stosowane w przypadku szczególnych zagadnień, takich jak na przykład

• pyelografia (obrazowanie określonych obszarów miedniczki nerkowej),
• laparoskopia (badanie jamy brzusznej) lub 
• metody scyntygraficzne (wykorzystanie substancji znakowanych radioaktywnie do obrazowania czynności nerek).

Cystoskopia

Kolejnym, stosunkowo często wykonywanym badaniem urologicznym jest cystoskopia. Za pomocą niewielkiej kamery wprowadzanej przez cewkę moczową urolog dziecięcy może ocenić wnętrze cewki moczowej i pęcherza moczowego. W ramach pomiaru ciśnienia w pęcherzu (urodynamika) można zbadać funkcjonowanie pęcherza moczowego za pomocą sond ciśnieniowych i elektrod.

Badania, które są nieprzyjemne dla pacjenta lub wymagają od małych pacjentów stosunkowo długiego leżenia w bezruchu, są zazwyczaj wykonywane w krótkim znieczuleniu.

Metody leczenia

Urolodzy dziecięcy często stosują leczenie zachowawcze. Wykorzystuje się w nim leki stosowane wewnętrznie lub zewnętrznie. 

W urologii dziecięcej często stosuje się również zabiegi chirurgiczne w celu leczenia chorób lub wad rozwojowych. Zakres zabiegów obejmuje zarówno rutynowe, jak i bardzo precyzyjne lub wysoce specjalistyczne zabiegi chirurgiczne.

• Zwężenie napletka,
• wewnętrzne położenie jąder,
• zablokowanie przepływu moczu oraz
• inne wrodzone wady wymagające korekty

są zazwyczaj operowane w pierwszych latach życia. Wiele zabiegów urolog dziecięcy wykonuje standardowo metodą minimalnie inwazyjną (tzw. chirurgią przez otwór klucza) poprzez laparoskopię lub cystoskopię. Dzięki temu nie powstają żadne lub powstają jedynie bardzo małe widoczne blizny.

Większość chorób urologicznych i wad rozwojowych występujących w dzieciństwie można leczyć za pomocą rutynowych zabiegów lub sprawdzonych metod leczenia zachowawczego. Często stulejka, zaburzenia przepływu moczu i inne schorzenia „wyleczają się” same, bez żadnego leczenia. Jednak tylko urolog dziecięcy może zdecydować, czy obserwacja i wyczekiwanie jest sensowną strategią.

Urolodzy dziecięcy leczą między innymi zaburzenia opróżniania pęcherza © Tomsickova | AdobeStock

Dzieci z rzadkimi i bardziej skomplikowanymi zaburzeniami układu moczowo-płciowego najlepiej trafiają do ośrodków urologii dziecięcej w dużych szpitalach.

Specjaliści pracujący w tych ośrodkach ściśle współpracują w razie potrzeby z

• nefrologami dziecięcymi (w przypadku problemów z nerkami),
• neurologami dziecięcymi (na przykład w przypadku zaburzeń czynności pęcherza o podłożu neurologicznym),
• pediatrami onkologami (w przypadku nowotworów) oraz
• endokrynologami dziecięcymi (na przykład w przypadku zaburzeń rozwoju płciowego (DSD))

.

Jakie wykształcenie posiada urolog dziecięcy?

Urolog dziecięcy posiada specjalizację z chirurgii dziecięcej lub urologii. Zazwyczaj ukończył on dodatkowo odpowiednie szkolenie. Na poziomie europejskim istnieje oficjalny tytuł uzupełniający tę specjalistyczną edukację (Fellow of the European Academy of Paediatric Urology (FEAPU)).

W Niemczech wyspecjalizowani urolodzy dziecięcy pracują w centrach urologii dziecięcej dużych szpitali. Ponadto wiele gabinetów urologicznych oferuje konsultacje z zakresu urologii dziecięcej. Również prywatni chirurdzy dziecięcy wykonują czasami operacje układu moczowo-płciowego.