İris hastalıkları - Üveit: Göz zarının iltihabı, iris iltihabı ve iritis

Gözün orta tabakası uvea olarak da adlandırılır. İris, siliyer cisim (corpus ciliare) ve koroid (choroidea) tabakalarından oluşur. Uveit, bu bölgedeki koroid zarının iltihaplanmasıdır. Etkilenen göz bölümüne göre farklı türleri ayırt edilir.

Orta göz tabakası şunlardan oluşur:

• Gözün irisinden (Iris)
• Gözün siliyer cisimciği (Corpus ciliare)
• Gözün koroid tabakası (Choroidea)

Temel olarak, orta göz tabakası retinaya besin sağlamaktan sorumludur. Bu nedenle damarlı tabaka olarak da adlandırılır. Retina, merkezi sinir sisteminin bir parçasını oluşturur. Bu doku, içteki sinir hücresi tabakasını besler.

Ayrıca, gözlerin farklı mesafelere uyum sağlamasını (akomodasyon) da sağlar. Göz bebeğinin genişletilmesi veya daraltılmasıyla farklı ışık koşullarına uyum (adaptasyon) sağlanabilir.

Orta göz tabakasındaki iltihaplanmalara uveit denir. Uveitin sınıflandırılması şunlara göre yapılır:

• Orta göz zarının etkilenen bölümlerine (iris iltihabı, koroid iltihabı)
• Gözün bulunduğu bölgeye (ön, orta, arka göz bölgesi)
• Nedenine (birincil veya ikincil, eşlik eden bir hastalık olarak)

Uveit, görme yeteneğini kalıcı olarak bozabileceğinden, mutlaka bir uzman tarafından tedavi ettirilmelidir.

İnsan gözünün yapısı @ bilderzwerg /AdobeStock

Göz merceğinin önünde, renk pigmentleri (melanin) ile dolu gökkuşağı zarı görülür. Bu zarın rengi, her insanın göz rengini belirler.

İrisin pigmentasyonu doğumda henüz sabit değildir, ancak ilk yaşam yılında veya daha sonra gelişir. Bir bebeğin gözleri başlangıçta neredeyse her zaman mavi veya gridir.

Gökkuşağı zarının ortasında göz bebeği bulunur. Göz bebeği, gökkuşağı zarının kasları tarafından değiştirilebilen yuvarlak bir deliktir.

Bu sayede göz, farklı ışık koşullarına tepki verebilir. Yani iris, fotoğraf makinesindeki diyaframın işlevini görür.

Göz bebeği refleksi

Göz bebeğinin büyüklüğünü bilinçli olarak kontrol edemeyiz. Bunun yerine, kontrolü otonom sinir sistemi üstlenir.

Stresli durumlarda, karanlık ortamlarda veya uzağa bakıldığında göz bebeği genişler.

Tersine, parlak ışıkta, yorgunluk durumunda veya yakına odaklanıldığında göz bebeğinin çapı küçülür.

İris, göz merceği ile kornea arasındaki alanı arka ve ön kamara olarak ikiye ayırır.

Gözün orta tabakası hassastır ve bağışıklık sistemi zayıf olduğunda hızla iltihaplanabilir.

İris iltihabı (irit) belirtileri şunlardır:

• Işık girişinden kaynaklanan ağrı
• Aşırı gözyaşı akması
• Görme bozukluğuna eşlik eden göz kapağı spazmı

İris iltihabı akut veya kronik olabilir. Genellikle iritis, romatolojik bir hastalığın eşlik eden bir belirtisidir. Gözün irisi iltihaplandığında, çoğu zaman siliyer cisim de iltihaplanır (siklit).

İritisin çeşitli nedenleri olabilir, örneğin:

• Çeşitli patojenler (Borreliosis - kenelerden bulaşan enfeksiyon) 
• Grip virüslerinin neden olduğu viral enfeksiyon

İltihaplı bölgelerde iris kan damarlarında değişiklikler meydana gelir. Bu nedenle, ön göz odasından proteinler veya beyaz kan hücreleri sızabilir.

Bu durum görme yeteneğinde bozulmaya yol açar. Aynı şekilde, iris iltihabında fibrin ve hücreler salgılanabilir ve bunlar göz içi sıvısının akış yollarını tıkayabilir. Bu durum kornea, iris ve göz bebeğinin yapışmasına neden olabilir.

İris iltihabı, göz içi sıvısının dolaşımını bozar. Bu nedenle göz içi basıncı yükselir (ikincil glokom veya yeşil göz hastalığı). Aşırı durumlarda bu, körlüğe yol açabilir.

Albinizmde iris pigmenti bulunmadığından gözün arka kısmı görünür hale gelir. Bu da göz renginin kırmızımsı olmasına neden olur. İrisin göz kamaştırma işlevi vardır, ancak albinizmde bu işlevi yerine getiremez. Hasta göz kamaşması hisseder.

Albinizmli kişilerin çoğunun göz ve saç rengi daha açıktır @ AnnaStills /AdobeStock

Doğumda iris bulunmuyorsa, uzmanlar buna aniridi adını verir. Gözün irisinde görülen kusurlara kolobom denir.

Siliyer cisim (Corpus ciliare, ışın cisimi), gözün orta tabakasının bir parçasıdır. Gözün iris ile koroid tabakası arasında yer alır. Siliyer epitel (zarf) ve siliyer kastan oluşur ve göz merceğini halka şeklinde çevreler. Böylece merceğe destek sağlar.

Ayrıca, göz odacıkları için kamara sıvısının üretilmesinde rol oynar. Kamara sıvısı, göz içi basıncının sabit kalmasını sağlar.

Kamer su üretimi sırasında epitel, sıvıyı önce arka göz odacığına aktarır. Oradan sıvı ön odacığa akarak kornea ve merceği “yıkar”.

Gözün ön ve arka odacıkları yaklaşık 125 mikrolitre göz odası sıvısı içerir. Üretim süreci yaklaşık bir saat sürer.

Siliyer cisim ve mercek, zonula lifleri (askı bağları) aracılığıyla birbirine bağlıdır. Liflere uygulanan gerilim sayesinde mercek kasılabilir veya gevşeyebilir. Mercek, esnek kırma gücü sayesinde uzak ve yakın mesafeleri net bir şekilde odaklayabilir.

Siliyer cisim, anatomik açıdan iris ile yakından bağlantılıdır. Bu nedenle, bu iki bölgedeki hastalıklar sıklıkla birlikte görülür. Her iki bölgedeki iltihaplanmaya tıp uzmanları “iridosiklit” adını verir. Tedavi edilmezse, bu durum glokom veya katarakt hastalığına yol açabilir.

Göz ağrısı ve ışığa duyarlılık, siliyer cismin iltihaplandığını gösterebilir.

Diğer tipik belirtiler şunlardır:

• Görme bozuklukları
• Göz bebeğinde renk değişiklikleri
• Pupil ile kornea arasında yapışıklıklar

Siliyer cisim iltihabının genellikle iç hastalıkları kaynaklı nedenleri vardır, örneğin:

• Herpes virüsleri (insan papilloma virüsleri)
• Çeşitli bakteriler
• Aşındırıcı kimyasallar
• Otoimmün hastalıklar (romatizmal hastalıklar)
• Kronik bağırsak iltihabına eşlik eden hastalık
• Bağ dokusu hastalıkları

Siliyer cisim de tümörlerden etkilenebilir. Bu durumda en sık görülen, siliyer cisim malign melanomudur. Bu, acil oftalmolojik bakım gerektiren, yaşamı tehdit eden bir hastalıktır. İdeal olarak bir oftalmo-onkoloji merkezinde tedavi edilmelidir.

Üveitin nedenleri çok çeşitlidir. Virüs veya bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlar olasıdır; daha nadiren mantar veya parazitler de neden olabilir. Üveit ayrıca romatizma, Bechterew hastalığı, artrit, juvenil idiyopatik artrit, Crohn hastalığı, sarkoidoz veya Reiter hastalığında da ortaya çıkabilir.  Toksoplazmoz da bilinen tetikleyiciler arasında yer alır. Ancak birçok vakada neden belirsiz kalır, yani nedeni bilinmez. Sonuç olarak, çok farklı hastalıklar üveiti tetikleyebilir.

Tedavi edilmezse uveit, glokom, katarakt, retina dekolmanı, görme sinirinde hasar ve dolayısıyla kalıcı görme bozukluğu gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Üveit tanısı göz doktoru tarafından konur. Ön ve arka göz bölümlerinin muayenesi, kornea, ön kamara, vitreus ve retinanın kontrolü ile göz içi basıncının ölçülmesi belirleyicidir. Bulgulara bağlı olarak, romatoloji alanındaki bir alt yatan hastalık gibi olası dahili nedenler de araştırılır. Vitrüs ve retina veya gözün arka kısmının etkilenmesi durumunda ek muayeneler özellikle önemlidir.

En önemli amaç, iltihabı hızlı bir şekilde kontrol altına almaktır. Sıklıkla kortizonlu göz damlaları kullanılır. Daha şiddetli seyrinde ise tablet şeklinde kortizon da gerekli olabilir. Buna ek olarak, ağrının hafifletilmesi ve göz bebeğinde yapışıklıkların önlenmesi amaçlanır. İltihap virüs, bakteri veya diğer patojenler tarafından tetiklenmişse, hedefe yönelik bir tedavi uygulanmalıdır. Nadiren de olsa hastalık mantar veya parazitler tarafından da tetiklenebilir. Tedavi uygulanmazsa, hasarlar, kalıcı görme sorunları, vitreus ve retinada değişiklikler, artmış göz içi basıncı, glokom, katarakt veya hatta retina dekolmanı gibi riskler ortaya çıkabilir. Bu nedenle, orta göz zarı bölgesindeki her türlü iltihap, özenle tedavi edilmeli ve kontrol altına alınmalıdır.