Borreliosis: Uzmanlar ve Bilgiler

1970’lerin ortalarında, ABD’nin küçük kasabası Lyme’da çocuklarda eklem iltihabı vakaları artmaya başladı. Kısa bir süre sonra, bu eklem iltihabının, aynı zamanda

• deri,
• sinir sistemini,
• kalp-damar sistemini ve
• gözleri

etkileyebilen karmaşık bir hastalığın sadece bir belirtisi olduğu ortaya çıktı. O zamanlar, Lyme hastalığı olarak adlandırılan bu hastalığın neden kaynaklandığı ve nasıl tedavi edilebileceği henüz bilinmiyordu.

Ancak birkaç yıl sonra bu hastalığın nedenini tespit etmeyi başardılar: Borrelia adı verilen bir bakteri türü. Bu bakteri, keşfeden hekim Willy Burgdorfer’in adını alarak Borrelia burgdorferi olarak adlandırıldı.

Borrelia bakterileri öncelikle keneler yoluyla bulaşır. Sinek ve sivrisinek gibi böceklerin de nadiren taşıyıcı rol oynayıp oynamadığı ise şu anda henüz belirsizdir.

Keneler, keneleme maşası ile kolayca çıkarılabilir © andriano_cz | AdobeStock

Borreliosis, keneler tarafından bulaşan en yaygın hastalıktır. Almanya’da her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 30 ila 50’si (bazı bölgelerde 100’ün üzerinde!) bu hastalığa yakalanmaktadır. Her 100.000 kişiden yaklaşık 50 ila 100'ü Lyme borreliozu hastalığına yakalanmaktadır. Kene ısırıkları ve hastalığın başlangıcı, soğuk mevsimlere kıyasla sıcak mevsimlerde çok daha sık görülür.

Borreliosis patojenini taşıyan kenelerin oranı, coğrafi bölgeye göre değişiklik gösterir. Borreliosis'in sık görüldüğü ormanlık alanlarda, her on ila üç keneden biri borreliosis patojenini taşır. Karşılaştırma amacıyla belirtmek gerekirse: Aynı derecede korkulan ilkbahar-yaz meningoensefaliti (FSME) patojenleri ise her yüz ila on kene arasında sadece birinde bulunur.

Kene tarafından insana bulaşma süreci birkaç saat sürer. Bu nedenle, kene ısırıklarının yalnızca yaklaşık yüzde iki ila dörtünde gerçekten borreliosis enfeksiyonu meydana gelir. Dolayısıyla, kene ısırdıktan hemen sonra fark edilip çıkarılırsa, enfeksiyon riski çok yüksek değildir.

Borreliosis’in erken evresi

Borreliozun tipik bir belirtisi, ısırık bölgesinin çevresinde görülen, dairesel şekilli ve yavaşça genişleyen bir cilt iltihabıdır. Bu “göç eden kızarıklık” (Erythema migrans), kene ısırmasından sonraki bir ila dört hafta içinde ortaya çıkar. Ancak Lyme borreliozunda bu belirti, hastaların yalnızca yaklaşık yüzde otuzunda görülür.

Borreliosis’in bu erken evresindeki diğer belirtiler şunlar olabilir

• ateş,
• kas ve baş ağrısı,
• şişmiş lenf düğümleri ve
• terleme,

bunlar grip belirtilerine oldukça benzeyebilir.

Borreliozda görülen gezen kızarıklık © Ingo Bartussek | AdobeStock

Kene ısırmasından birkaç hafta ila birkaç ay sonra

Birkaç hafta ila birkaç ay sonra ciddi organ hasarları ortaya çıkabilir.

Bu aşamada karakteristik olan, Bannwarth sendromudur (Bannwarth menenjopoliradikuliti). Bu, pürülan olmayan bir menenj ve sinir kökü iltihabıdır. Şu belirtilere neden olur:

• baş ve boyun ağrıları, özellikle geceleri,
• duyu bozuklukları ve
• felç belirtileri.

Kalp kası da etkilenebilir (Lyme karditi); bu durum kalp ritmi bozuklukları ile kendini gösterebilir. Ayrıca bu aşamada kısmen şiddetli eklem ve kas ağrıları ortaya çıkabilir. Bu ağrılar tipik olarak bir eklemden diğerine geçer.

Bu aşamada belirgin ve kalıcı eklem iltihapları nadiren görülür. Lenfositom gibi cilt değişiklikleri de oldukça nadirdir: Bu, örneğin kulak memesinde, meme uçlarında veya burunda ortaya çıkabilen kırmızımsı veya soluk mavimsi bir yumrudur.

Borreliosis'in geç evresi

Lyme borreliosisinin geç evresi, kene ısırmasından aylar hatta yıllar sonra gelişir. Bu evrenin tipik belirtisi Lyme artritidir: Bu, ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ve etkilenen eklemin aşırı ısınması ile tanınan bir eklem iltihabıdır. Çoğunlukla diz eklemi etkilenir.

Bu aşamada da cilt değişiklikleri görülebilir. Bunlara örneğin akrodermatitis chronica atrophica, kırmızımsı-mavimsi renk değişikliği ve sigara kağıdı gibi incelme ve kırışıklıklar dahildir. Bu durum özellikle ellerde ve ayaklarda görülür. Ayrıca göz iltihaplanmaları da görülebilir.

Her hasta borreliozun tüm aşamalarından geçmez. Bazen farklı aşamaların belirtileri aynı anda görülür, bazen de bazı aşamalar atlanır.

Lyme borreliosis tanısı için öncelikle hastanın tıbbi öyküsü alınır. Bu süreçte doktor, hastasına

• kene ısırığı olup olmadığını,
• “göç eden kızarıklık” oluşumu ve
• daha önce açıklanan borreliozun olası belirtileri hakkında sorular sorar.

Ayrıca, etkilenen bölgeyi ayrıntılı bir şekilde muayene eder.

Bazen tanı koymak kolay olmayabilir, çünkü şikayetlerin çoğu başka hastalıklarda da görülebilir. Ayrıca her Lyme borreliozu tipik bir seyir izlemez. Bu durum, bazı durumlarda sadece semptomlara dayanarak borreliozu kesin olarak teşhis etmeyi zorlaştırabilir.

Bu nedenle, Lyme borreliozu şüphesi durumunda doktor ek olarak laboratuvar testleri yaptırır. Borrelia enfeksiyonu durumunda vücut, kanda tespit edilebilen antikorlar üretir.

Ancak, antikor testinin pozitif çıkması, yalnızca hastanın yakın zamanda Borrelia bakterileriyle temas ettiğini gösterir.

Lyme borreliozu bakteriyel bir hastalık olduğu için tedavide antibiyotikler kullanılır. Ancak her hastada ve her durumda etkili olan evrensel bir antibiyotik yoktur. Antibiyotik seçimi ve tedavi süresi, hastalığın evresine ve ciddiyetine bağlıdır.

Bu tür kişiye özel bir tedavi uygulandığında iyileşme şansı oldukça yüksektir. Erken evrede tedavi gören hastaların neredeyse tamamı iyileşir.

Daha ileri evrelerde ise semptomlar genellikle yavaş bir şekilde geriler (tedavinin bitiminden sonra haftalar hatta aylar sürer). Bazen antibiyotik tedavisinin tekrarlanması da gerekebilir. Lyme artriti olan hastaların yaklaşık yüzde 90’u uygun bir tedavi ile iyileştirilebilir.

Kronik hastalığı olan hastaların geri kalan yüzde 10’unda ise, tedaviye rağmen şikayetler bir yıl veya daha uzun süre devam eder.

Ancak çoğu durumda bu hastalarda borrelioz, birkaç yıl içinde kendiliğinden iyileşir.

Bu kronik vakalarda, vücutta hala canlı patojen bulunmasa bile, vücuttaki savunma süreçleri nedeniyle şikayetlerin devam edebileceğini bilmek önemlidir. Bu nedenle, düşüncesizce uygulanan, uzun süreli veya sürekli tekrarlanan antibiyotik tedavisine karşı uyarıda bulunulmalıdır.

Çok nadir durumlarda, Lyme artritinde iltihaplı eklem zarının ameliyatla çıkarılması gerekebilir.

Fizik tedaviler de semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir. Geçici bir ilaç tedavisi de faydalı olabilir. Ağrı kesiciler veya kortizon içermeyen antiromatizmal ilaçlar, örneğin

• Diklofenak,
• indometasin veya
• ibuprofen gibi kortizon içermeyen antiromatizmal ilaçlar

bu ilaçlar ağrı kesici etkilerinin yanı sıra iltihap önleyici etkiye de sahiptir.

Lyme hastalığından korunmanın en iyi yolu, kene ısırıklarından kaçınmaktır. En güvenilir önlem, ilkbaharın başından sonbahara kadar kenelerden uzak durmaktır. Çayır ve ormanlık alanlarda yürüyüş yapmaktan vazgeçmek istemeyenler, koruyucu giysiler giymelidir, yani:

• kapalı ayakkabılar,
• uzun pantolon,
• pantolon paçalarını çorapların içine sokmak.

Keneler yerden en fazla 80 cm yüksekliğe kadar bulunurlar ve otlardan veya alçak çalılardan koparılırlar. Bu nedenle şapka takmanın bir faydası yoktur.

Yine de bir kene size yapışmışsa şunu unutmayın: Kene ne kadar erken çıkarılırsa, enfeksiyon olasılığı o kadar azalır. Bu nedenle yürüyüşten sonra tüm vücudunuzu keneler açısından kontrol etmelisiniz. Çocuklarda kene başın üstüne de yapışabilir.

Zaten ısırmış olan keneleri, bir cımbız veya keneleme maşası (eczaneden temin edilebilir) ile başından tutup deriden yavaşça çekebilirsiniz. Keneyi ezmeyin ve üzerine yağ veya benzeri bir şey damlatmayın! Aksi takdirde, patojen içeren tükürüğünü daha fazla salgılaması söz konusu olabilir.

Ardından, ısırık bölgesine dezenfekte edici bir merhem sürmelisiniz.

Kene başının deride kalması durumunda bu kısım bulaşıcı değildir ve birkaç gün içinde kendiliğinden düşer.