Çoğul gebelikte, rahimde aynı anda iki veya daha fazla çocuk gelişir. En sık görülen durum ikiz gebeliklerdir; üçüz veya daha fazla çocuğun bulunduğu çoğul gebelikler ise çok daha nadir görülür. İkiz gebelik, tek yumurta ikizleri veya çift yumurta ikizleri şeklinde gerçekleşebilir; bu durumlarda yumurtanın döllenmesi ve bölünmesi farklı şekilde gerçekleşir.
Türüne bağlı olarak, bebekler tek bir plasenta ve amniyotik keseyi paylaşabilir veya her birinin kendine ait bir plasenta ve amniyotik kesesi olabilir. Çoğul gebelikler genellikle ultrason ile erken dönemde tespit edilir ve gebeliğin ilerleyen aşamalarında daha sıkı bir şekilde takip edilir. Anne adayı için mide bulantısı gibi hamilelik şikayetleri daha şiddetli olabilir. Erken doğum, erken kasılmalar veya preeklampsi gibi olası komplikasyonlar daha sık görülebileceğinden, özenli bir takip ile doğum planlaması önemli bir rol oynar.
Çoğul gebelik nedir?
Bir kadının rahminde birden fazla embriyo varsa, buna çoğul gebelik denir. Embriyo sayısına göre ikiz, üçüz, dördüz veya altız gebelik olarak adlandırılır.
Bu durumda tek yumurta ikizleri ve çift yumurta ikizleri oluşabilir:
Tek yumurta ikizleri, döllenmiş tek bir yumurta hücresinden (zigot) oluşur. Her iki embriyo da genetik olarak aynıdır. İkizler aynı cinsiyettedir. Tek yumurta ikiz gebeliğine monozigotik gebelik (mono = tek) adı da verilir. İki yumurta kaynaklı ikizler ise iki döllenmiş (farklı) yumurtadan gelişir. Uzmanlar bu türü dizigotik gebelik (di = iki) olarak adlandırır. Her iki yumurta hücresi de yumurtalıklarda aynı anda olgunlaşsa da, iki farklı spermden kaynaklanır. Kardeşler genetik olarak farklıdır.
Çoğul gebelikler genellikle suni döllenme (in vitro fertilizasyon, IVF, ICSI) sonrasında ortaya çıkar. Doktorlar, anne adayının rahmine bir, iki veya en fazla üç döllenmiş yumurta yerleştirir.
Tüp bebek tedavisinin en önemli amacı, gebelik olasılığını artırmaktır. Bu nedenle doktorlar ve anne adayları, çoğul gebelik riskini göze alırlar.
Hormonal destek olmadan çoğul gebelikler çok nadirdir. Doğal faktörler arasında annenin yaşının ilerlemesi veya genetik yatkınlık sayılabilir. Örneğin, annenin kendisinin de çoğul gebelikten doğmuş olması gibi.
Çoğul gebeliğin ilk belirtileri
- Hamilelik hormonu HCG (insan koryonik gonadotropin) seviyesinde artış
- Hamileliğin ilk haftalarında kusma eşliğinde sabah bulantısı
- İlk trimesterde (1. ila 12. gebelik haftası) şiddetli kilo alımı,
- Belirgin şekilde artan karın çevresi ve
- Vücut ağırlığı, karın çevresi ve kan basıncının (RR) düzenli olarak ölçülmesi
- Rahim büyüklüğünün incelenmesi
- Pelvis ve rahim ağzının muayenesi
En sık görülen hamilelik şikayetleri:
Çoğul gebeliklerde, olağan gebelik şikayetleri daha şiddetli bir şekilde ortaya çıkar:
- Şiddetli mide bulantısı ve sık kusma
- 14. gebelik haftasından itibaren vücutta su tutulması (konstipasyon ödemi) ve bacaklarda karıncalanma
- Kilo alımına bağlı sırt ağrıları
- Nefes darlığı (çoğul gebeliğin akciğerlere baskı yapması nedeniyle)
- Karın duvarına yönelik şiddetli tekmeler ve darbeler
- Preeklampsi: İdrarda protein atılımı eşlik eden yüksek tansiyon
- Erken doğum riskinde artış: 37. gebelik haftasından önce gerçekleşen doğumlara doktorlar erken doğum adını verir. Erken doğum belirtileri arasında örneğin erken kasılmalar, erken su gelmesi veya 3 santimetreden daha kısa olan rahim ağzı (Cervix uteri) sayılabilir
- Akut veya kronik plasenta yetmezliği: Madde alışverişi ve kan dolaşımı yetersizdir. Bu durum, fetüsün veya fetüslerin zarar görmesine yol açabilir.
- Fetüsün büyüme geriliği veya küçülmesi (hipotrofi)
- Fetüs veya fetüslerin nörolojik hasarı: Oksijen veya besin tedarikinde azalma durumunda
- Düşük (abort): Hamileliğin 23. veya 24. gebelik haftasından önce sona ermesi. Bu aşamada bebekler henüz yaşayabilir durumda değildir. Çoğul gebelik sonrası fetüslerin gelişim düzeyini belirlemek için çocuk doktorunda yapılacak ilk muayeneler önemlidir.
- Kanamalar: Kanama durumunda lütfen derhal acil yardım çağırın.
- Karın ağrısı: En kısa sürede bir doktora muayene olmalısınız.
- Ateş: Enfeksiyon veya başka bir komplikasyona işaret eder.
- Bir bacakta veya bacaklarda şiddetli ağrı: Bacak ven trombozuna işaret edebilir.
- Bebek hareketlerinde azalma: Acilen bir doktora muayene olmalısınız.
- Amniyotik sıvının akması
- İdrar yaparken yanma hissi: Tedavi gerektiren bir idrar yolu enfeksiyonuna işaret edebilir.
- Preeklampsi nedeniyle genel durumun kötüleşmesi (yüksek tansiyon ve idrarla anormal protein kaybı).
- İlk ikizin doğumundan sonra erken plasenta dekolmanı.
- Göbek kordonu prolapsusu: Bu durumda, göbek kordonundaki hayati önem taşıyan kan damarları sıkışır. Bu da bebekte oksijen yetersizliğine (hipoksi) yol açar.
- Şiddetli doğum sonrası kanamalar: Rahim kaslarının kasılmalarının azalması (uterus atonisi) nedeniyle.
Çoğul gebeliklerde tedavi ve bakım
Çoğul gebeliğiniz varsa, stresten ve fiziksel efordan kaçının. Çoğul gebeliğin öncelikli amacı, gebeliği mümkün olduğunca uzun süre sürdürmektir.
34. gebelik haftasından önce doğum sancıları başlayan veya serviks yetmezliği (rahim ağzının açılması) sorunu yaşayan kadınlara, doğum sancılarını geciktirici ilaçlar veya kortikosteroidler verilir. Kortikosteroidler, doğmamış bebeklerin akciğer olgunlaşmasını hızlandıran ilaçlardır. Genellikle erken doğumlarda kullanılırlar.
Doğum planı
Doğum planı, hamilelik ve doğumla ilgili tüm önemli bilgileri içerir. Ayrıca, doğmamış bebeklerin ve annenin sağlık durumunu da belgeler.
Örneğin:
- Doğal vajinal doğum mümkün mü?
- Ağrı tedavisi uygulandı mı?
- Sezaryen planlanıyor mu?
Çoğul gebeliklerde doğal doğum karmaşık ve riskli olduğundan, doktorlar genellikle sezaryen (Sectio caesarea) yaparlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğul gebelik nasıl oluşur?
Çoğul gebelik çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. İki yumurtalı ikizler, iki farklı yumurtanın her birinin birer sperm tarafından döllenmesiyle gelişir. Tek yumurtalı ikizler ise, döllenmeden sonra bölünerek iki embriyoya dönüşen tek bir yumurtadan oluşur. Bu bölünmenin gerçekleştiği zamana bağlı olarak, tek yumurta ikizleri kendilerine ait bir plasenta ve amniyotik keseye sahip olabilir veya belirli yapıları paylaşabilir. Üçüzler ve daha fazla sayıda çoğul gebelikler, döllenme ve bölünmenin diğer kombinasyonları sonucu ortaya çıkabilir.
Tek yumurta ikizleri ile çift yumurta ikizleri arasındaki fark nedir?
Çift yumurta ikizlerinde, iki yumurta hücresi birbirinden bağımsız olarak döllenir. Her iki çocuk da normalde kendi plasentasına ve kendi amniyotik kesesine sahiptir. Tek yumurta ikizleri ise döllenmiş bir yumurtanın bölünmesiyle oluşur ve büyük ölçüde aynı genetik yapıya sahiptir; bu nedenle genellikle aynı cinsiyettedirler. Tek yumurta ikiz gebelikleri, iki çocuğun plasenta ve/veya amniyotik kesesini paylaşıp paylaşmadıklarına göre de farklılık gösterir.
Çoğul gebeliklerde hangi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?
Çoğul gebelikler, tek fetüslü gebeliklere kıyasla belirli olası komplikasyonlar açısından daha yüksek risk taşır. Bunlar arasında özellikle erken doğum ve erken sancılar yer alır; ayrıca preeklampsi de daha sık görülebilir. Bazı ikiz gebeliklerde, özellikle çocuklar aynı plasentayı paylaşıyorsa, ek riskler ortaya çıkabilir. Bu nedenle gebeliğin seyri, düzenli muayeneler ve ultrason ile özellikle dikkatli bir şekilde izlenir.
Çoğul gebelik tanısı nasıl konur?
Çoğul gebelik tanısı genellikle ultrason ile konur. Bu sayede iki veya daha fazla bebek ya da embriyo olup olmadığı tespit edilebilir. Ayrıca, kaç adet gebelik kesesi ve plasenta olduğu da değerlendirilebilir; bu durum, özellikle tek yumurta ikiz gebeliklerinde ileriki takip için önemlidir. Bu nedenle, ikiz veya üçüz gebeliği olan kadınlar genellikle daha sık ve kapsamlı doğum öncesi muayenelerden geçer.
Çoğul gebeliklerde doğum nasıl gerçekleşir?
Çoğul gebeliklerde doğum, her vaka için ayrı ayrı planlanır ve bu plan, bebeklerin sayısı ve pozisyonu, gebelik haftası ve olası komplikasyonlar gibi faktörlere bağlıdır. Belirli koşullar altında vajinal çoğul doğum mümkün olabilirken, diğer durumlarda sezaryen önerilir. Özellikle ikiz veya üçüz gebeliklerde doğum, gerekli donanıma sahip bir hastanede planlanmalıdır. Çoklu gebeliklerde doğum sonrası annelik izni konusunda da özel düzenlemeler geçerlidir; bunlardan biri de doğum sonrası koruma süresinin uzatılmasıdır.
Yazıyı paylaş