Gebelik diyabeti – Anne ve bebek için riskler, belirtiler ve tedavi

Gebelik diyabeti, en sık görülen gebelik komplikasyonlarından biridir. Son yıllarda, tüm yaş gruplarında bu hastalıktan etkilenen hamile kadınların sayısı sürekli artmaktadır. Bu gelişme, diğer faktörlerin yanı sıra anne adaylarının artan ortalama BMI (Vücut Kitle İndeksi) değerleriyle ilişkilendirilmektedir.

Ayrıca, gebelik diyabeti hamile kadının yaşı ilerledikçe daha sık görülmektedir. Bu nedenle Almanya’da 24. ile 28. gebelik haftaları arasında yapılan gebelik diyabeti taraması, 2012 yılından beri anne sağlığı önleyici bakım programının bir parçasıdır. 2014 ve 2015 yıllarına ait bu taramaların değerlendirilmesi sonucunda, Almanya’da gebelik diyabetinin ortalama görülme sıklığının yüzde 13,2 olduğu ortaya çıktı. 45 yaş ve üzeri kadınlarda ise bu glikoz metabolizması bozukluğu, tüm gebeliklerin yüzde 26’sında görülmektedir.

İnsülin hormonu, kan glikoz seviyesi (kan şekeri) yükseldiğinde pankreas tarafından salgılanır ve glikozun vücut hücrelerine alınmasını sağlar. Hamilelik sırasında daha fazla üretilen hormonlar, özellikle kortizol ve progesteron, insülinin karşıt etki gösterir; yani insülinin etkinliğini azaltırlar. Bu bağlamda insülin direncinden söz edilir. Çoğu hamilelikte ikinci trimesterde insülin direncine yönelik belirli bir eğilim gelişir. Bu durumun kendisi henüz bir hastalık değeri taşımaz, ancak muhtemelen fetüse glikoz tedarikini öncelikli hale getirmek için gereklidir.

Ancak insülin direnci, artan insülin salgısı ile dengelenemez hale gelirse, gebelik diyabeti ortaya çıkar. Bu durum, örneğin hamilelik öncesinde zaten fark edilmeyen, tipik olarak beslenme kaynaklı glikoz metabolizması bozukluklarının mevcut olması, insülin salgısının zaten yüksek olması ve pankreasın kapasite sınırına yakın çalışması durumunda ortaya çıkabilir.

Gebelik diyabetinin en büyük risk faktörleri aşırı kilo, ileri yaş ve polikistik over sendromu (PCOS) gibi metabolik bozukluklardır. Ancak insülin üretiminin sınırlanması, bu risk faktörleriyle ilişkili olmayan genetik nedenlere de bağlı olabilir.

Gebelik diyabeti, glikoz toleransının azalmasına, yani karbonhidrat alımından sonra kan şekeri seviyesinin yükselmesine neden olur. Bu durum, genellikle hastalarda belirgin bir rahatsızlık yaratmaz.

Aşırı susama hissi, hızlı kilo alımı ve yüksek tansiyon, bu metabolik bozukluğun belirtileri olabilir. Ayrıca, idrarda şeker görülmesi ve buna bağlı idrar yolu ve böbrek enfeksiyonları da sıklıkla ortaya çıkar. Fetüste, ultrason muayenesinde fark edilebilen büyüme bozuklukları görülebilir.

Gebelik diyabeti, sözde oral glikoz tolerans testi (oGTT) ile teşhis edilir. Bu testte, sabahları aç karnına 300 mililitre suda çözülmüş 75 gram glikoz beş dakika içinde içilir. Ardından, farklı zamanlarda alınan kan örnekleri (glikoz alımından önce, bir saat sonra ve iki saat sonra) temel alınarak, kan şekerindeki artışın zaman içindeki seyri ölçülür.

© Kwangmoo / Fotolia

Kan şekeri değerlerinin belirli bir eşik değerin üzerinde olması, gebelik diyabetinin varlığını ortaya koyar. Uluslararası Diyabet ve Gebelik Çalışma Grupları Birliği’nin (IADPSG) tavsiyesine göre, güncel eşik değerler glikoz alımından önce 92, bir saat sonra 180 ve iki saat sonra 153 mg/dl’dir. Bu arada, gebelik diyabeti taraması, sağlık sigortası tarafından karşılanan gebelik önleyici hizmetler arasında yer almaktadır.

Herhangi bir risk faktörü yoksa, burada oGTT’nin kısa versiyonu kullanılır. Bunun için muayenehanede 200 mililitre suya karıştırılmış 50 gram glikozu içersiniz ve bir saat sonra kanınız alınır. Tarama sonucunda kan şekeri değerinde bir anormallik saptanırsa, yukarıda açıklanan glikoz tolerans testi ile bir inceleme yapılır.

Çoğu kadın, beslenme düzenini değiştirerek (şeker ve beyaz un gibi basit karbonhidratları büyük ölçüde tam tahıl unu gibi kompleks karbonhidratlarla değiştirerek ve daha sık, küçük öğünler yiyerek) ve daha fazla egzersiz yaparak kan şekeri düzeylerini normale döndürebilir. Yaklaşık her on kadından birinde ek olarak insülin tedavisi gerekli olur. Bu tedavi, genellikle sık kan şekeri izlemi ile birlikte insülin kalemi ile yapılan enjeksiyonları içerir.

Ayrıca, oral diyabet ilacı Metformin ile tek başına veya ek tedavi olarak kullanılması da tartışılmaktadır. Ancak tedavinin güvenliği ve etkinliği henüz yeterince kanıtlanmamıştır. Bu nedenle Metformin, Almanya’da hamile kadınlar için onaylanmamıştır ve sadece istisnai durumlarda reçete edilebilir.

Gebelik diyabeti zamanında teşhis edilirse ve yaşam tarzı değişiklikleri veya insülin tedavisi yoluyla kan şekeri düzeyinin kontrol altına alınması başarılırsa, anne ve bebek için prognoz iyidir: Etkilenen kadınların çoğu tamamen normal bir hamilelik ve doğum süreci geçirir. Buna rağmen, komplikasyon oranı hafifçe artmaktadır. Bu nedenle gebelik diyabeti ile birlikte aşağıdakiler için risk artar:

• Preeklampsi (yüksek tansiyonlu gebelik hastalığı)
• Ortalamanın oldukça üzerinde doğum ağırlığı (sözde “sumo bebekler”) ve bununla birlikte vajinal doğumda ortaya çıkabilecek olası komplikasyonlar
• Erken doğumlar
• Sezaryen doğumlar
• şiddetli yenidoğan sarılığı

Doğumdan sonra kan şekeri metabolizması büyük ölçüde normale döner ve gebelik diyabeti genellikle ortadan kalkar. Ancak yakın gelecekte Tip 2 diyabet geliştirme riski belirgin şekilde (yedi katına kadar) artar: Sonuç olarak, gebelik diyabeti, kan şekeri metabolizmasında halihazırda var olan ancak henüz belirginleşmemiş bir bozukluğun göstergesi olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle, bu durumdan etkilenen kadınlar doğumdan sonra da kan şekeri düzeylerini düzenli olarak kontrol ettirmelidir.