Eklem Yaralanmaları: Uzmanlar ve Bilgiler

Eklemlerin yapısı, hareket aralığına bağlı olarak oldukça karmaşıktır ve bu nedenle çok sayıda yaralanma olasılığı barındırır.

Eklemi oluşturan kemiklerin uçlarında ince eklem kıkırdağı tabakaları bulunur. Bu iki eklem yüzeyi arasında, hareketi mümkün kılan dar bir boşluk vardır; buna eklem boşluğu denir. Eklem kıkırdak yüzeylerinin birbirine kuru bir şekilde sürtünmemesi için eklem aralığı, sinovyal sıvı ile doludur. Bu “eklem sıvısı”, kıkırdağı besler ve aynı zamanda eklemin hareketli kalmasını sağlar. 

Eklemler, eklemi destekleyen ve koruyan bir eklem kapsülü ile çevrilidir. Eklem bağları ve kapsül bağları ile birlikte, ilgili eklemi stabilize eden ve işlevini destekleyen karmaşık bir kapsül-bağ sistemi oluşur.

Ancak bu son derece karmaşık sistemler, çeşitli hasarlara karşı da hassastır.

Yaralanmaların ciddiyetine göre, eklem yaralanmaları alanında aşağıdaki dört ana tür ayırt edilir:

• Eklem zedelenmesi,
• Eklem burkulması,
• Eklem çıkığı ve 
• eklem kırığı.

Eklem yaralanmalarının özel bir türü de eklem kıkırdağı yaralanmasıdır. Bu, ezilme, çıkık veya burkulma durumlarında ortaya çıkabilir. Örneğin, diz eklemi yaralanmalarında genellikle diz kapağında küçük kıkırdak parçalanmaları da gözlemlenir.

Bu tür kıkırdak parçaları, daha sonra bile eklemde kıkırdak yüzeylerinin daha fazla aşınmasına neden olabilir. Bu da örneğin eklem artrozu gibi sorunlara yol açabilir.

Eklem yaralanmaları genellikle dış etkenlerin sonucu olarak ortaya çıkar; örneğin

• bükülme,
• darbe veya
• düşmeler.

Bir kaza gibi çok şiddetli bir etki söz konusu olduğunda, genellikle kemik kırıkları veya kanamalar da eşlik eder.

Eklem yaralanmaları genellikle aniden başlayan şiddetli ağrı nedeniyle hemen fark edilir. Buna ek olarak şişlikler ve giderek artan hareket kısıtlılıkları da görülür. Ağır vakalarda, kazanın ardından eklemde yerinden çıkma da gözlemlenebilir.

Eklem yaralanmalarında ilk yardım için hatırlanması kolay PECH formülü geliştirilmiştir:

• Dinlenme: Yaralanan eklem derhal hareketsiz hale getirilmelidir. Yaralı kişinin tercih ettiği rahat pozisyon desteklenmelidir. Bu pozisyonda yaralılar en az ağrı hissederler.
• Buz (Eis): Yaralanan eklemin soğutulması, yaralanmanın hemen ardından başlamalıdır. Bunun için yaklaşık 30–45 dakika boyunca soğuk bezler veya buz kompresleri uygulayın.
• Sıkıştırma (Compression): Yaralı eklem, bir sıkıştırma bandajı ile ek olarak desteklenebilir. Bu, ağrıyı bir miktar hafifletir. Ayrıca, bandaj yardımıyla bir soğuk kompres veya benzeri bir şey de sabitlenebilir.
• Yüksekte Tutma: Yaralı eklemde olası kanamaları ve hematom oluşumunu azaltmak için, etkilenen uzuv yüksekte tutulmalıdır.

Hafif yaralanmalarda daha sonra bir doktora danışılmalıdır. Kanamaların da eşlik ettiği kazalar veya ağır yaralanmalarda 112 numaralı acil yardım hattını aramalısınız. 

Eklem yaralanmalarında da teşhis süreci, tıbbi öykü ve klinik muayene ile başlar. Muayenenin bir parçası olarak, kaza sonrası nörolojik hasarı dışlamak amacıyla eklem hareketliliği ve reflekslerin işlevsel kontrolü yapılır.

Yaralanmanın ciddiyetini değerlendirmek için görüntüleme yöntemleri kullanılır, örneğin

• ultrason,
• röntgen,
• Manyetik rezonans tomografi (MRG) veya
• bilgisayarlı tomografi (BT).

Ayrıca, minimal invaziv tanı yöntemleri arasında eklem ponksiyonu ve artroskopi de yer alır. Artroskopide, aletler ve bir mini kamera, küçük bir cerrahi kesi yoluyla doğrudan yaralı ekleme sokulur.

İlk yardımın yanı sıra, başlangıçta genellikle ağrı kesici ilaçlar ve etkilenen eklemin dinlendirilmesi önemli bir rol oynar.

Eklemde çıkık varsa – genellikle diz veya omuz eklemlerinde görülür – doktor eklemi tekrar "yerine oturtmaya" (repozisyon) çalışır.

Eklem yaralanması sonucu oluşan sıvı birikimi, genellikle eklem çevresinde ağrılı şişliklere yol açar. Bu durumda, fazla doku sıvısını boşaltmak ve böylece eklem üzerindeki basıncı azaltmak için yaralanma bölgesi ponksiyonla açılır.

Çoğu durumda, eklem yaralanmalarının ardından fizyoterapi de uygulanır. Fizyoterapinin amacı, eklemdeki hareket kabiliyetini iyileştirmektir. Uzun süreli hareketsizlikten sonra kasları ve eklemleri yavaş yavaş yeniden güçlendirmeyi amaçlar.

Ciddi eklem yaralanmalarında, örneğin kaza veya bağ yırtılmaları durumunda, genellikle cerrahi müdahale gerekir:

• Eklemdeki bağ tutma sistemine ait yırtık bağlar dikilir.
• Kemik kırılmalarında kemik ve kıkırdak parçalarının sabitlenmesi ve stabilize edilmesi için bazen plak, vida veya klips kullanılması gerekir. Bu durumlarda, eklem yaralanmalarının iyileşmesinin daha uzun sürmesi ve rehabilitasyon süresinin uzaması beklenir.

Eklem yaralanması ne kadar ciddiyse ve yaşam boyunca bir eklemde ne kadar sık hasar meydana gelmişse, geç dönem komplikasyonlarından birinin gelişme riski de o kadar yüksek olur. Örneğin,

• hastalarda ikincil artroz gelişebilir,
• kemik iyileşmesinde sorunlar ortaya çıkabilir,
• bağ sistemi “gevşediği” veya destekleyici kaslar çok zayıf olduğu için eklem instabil hale gelebilir,
• hasar gören eklem sertleşebilir ve hareket kabiliyetini yitirebilir.