Artroskopi - Eklem Artroskopisi İşlemi Hakkında Bilgiler ve Klinikler

Artroskopiye yönelik ilk denemeler, 20. yüzyılın başlarında gerçekleştirilmiştir. Bu denemelerde başlangıçta mesane endoskopisi için kullanılan cihazlar kullanılmıştır. Ancak teknik nedenlerden dolayı bu denemelerden kayda değer bir başarı elde edilememiştir.

Ancak 60'lı yıllarda diz eklemi üzerinde ilk artroskopik (eklem içi görüntüleme) ameliyatlar gerçekleştirilebildi. Bu yöntem özellikle menisküs ameliyatlarında kullanıldı.

Diz eklemi artroskopisi yöntemi, ancak 80'li yıllarda rutin bir ameliyat olarak yerleşmiştir. Bu dönemde tıp uzmanları, artroskopiyi diğer eklemlerde de kullanmaya başlamışlardır; örneğin

• omuz,
• ayak bileği ve
• dirsek eklemi gibi.

Günümüzde eklem içini görüntüleme ameliyatları, en sık yapılan müdahaleler arasında yer almaktadır. Bu müdahale o kadar yaygın ve sorunsuz bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir ki, giderek daha fazla ayakta tedavi kapsamında yapılmaktadır. Artık çok küçük boyutlara ulaşan aletler sayesinde, el bilekleri, ayak parmakları ve el parmaklarının ilk eklemleri bile artroskopik olarak incelenebilmektedir.

Artroskopi, hem tanı hem de tedavi amacıyla çok sayıda eklem hastalığında kullanılır.

Teşhis açısından artroskopi, röntgen veya MRG gibi görüntüleme yöntemlerinin net sonuçlar vermediği durumlarda, nedeni belirsiz eklem şikayetlerini aydınlatmaya yarar. Doktorlar, eklem artroskopisi yardımıyla eklem içindeki yapıları doğrudan inceleyebilir ve böylece kıkırdak hasarı, bağ yaralanmaları veya iltihaplanma gibi hastalıkları kesin olarak tespit edebilir.

Tedavi açısından artroskopi, özellikle aşağıdaki tedavilerde yaygın olarak kullanılmaktadır:

• Menisküs ameliyatları,
• Çapraz bağ ameliyatları,
• Diz eklemindeki kıkırdak ameliyatları,
• Omuz eklemindeki darlıkların tedavisi ve
• tendon dikişleri ve bağ yaralanmalarında stabilizasyon.

Gelişen teknikler sayesinde, küçük eklemlerdeki ameliyatlar ve büyük eklemlerdeki karmaşık ameliyatlar da giderek artan bir şekilde artroskopik olarak gerçekleştirilebilmektedir. Böylece gelecekte

• kıkırdak nakilleri,
• yapay menisküs replasmanı ve
• diğer birçok eklem ameliyatı

rutin olarak minimal invaziv yöntemlerle gerçekleştirilebilecek.

Dirsek artrozu (kubital artroz), diz veya kalça artrozuna göre daha nadir görülür, ancak şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığına neden olabilir. Tipik belirtiler arasında yükleme sırasında ağrı, eklemde çıtırtı, şişlik ve özellikle dönme ve uzama hareketlerinde artan sertlik sayılabilir.

Nedenleri çoğunlukla yaşa bağlı kıkırdak aşınması, geçmişteki yaralanmalar (örn. kemik kırıkları veya bağ yaralanmaları), spor veya iş kaynaklı aşırı yükleme ve iltihaplı eklem hastalıklarıdır.

Tedavi, artrozun evresine göre belirlenir: şikayetleri hafifletmek için fizyoterapi, ağrı kesiciler ve enjeksiyonlar gibi konservatif yöntemler uygulanabilir; ya da örneğin artroskopik eklem muayenesi gibi cerrahi yöntemlerle serbest eklem parçaları çıkarılır ve hareket kabiliyeti iyileştirilir. İleri evre vakalarda eklem protezi de gerekli olabilir.

Artroskopi, ekleme bağlı olarak

• kısmi anestezi,
• bölgesel anestezi (örn. “bel anestezisi”) veya
• genel anestezi

yapılabilir. Ameliyat için genellikle bacak veya kolun, örneğin bacak tutucu gibi sabitleme sistemlerinde özel pozisyonlarda tutulması gerekir.

Ayrıca diz, ayak bileği, dirsek ve el bileği ameliyatlarında bir kan durdurma manşeti takılır. Bu manşet, tansiyon ölçümünde kullanılan manşete benzer ve ameliyat sırasında kanamayı önlemeye yarar. Bu, ameliyat sırasında eklem içindeki görüşü iyileştirir.

Artroskopun kendisi birkaç parçadan oluşur:

• içinde bir çubuk (trokar) bulunan içi boş bir boru (kanal veya trokar kılıfı),
• yıkama sıvısı için çeşitli bağlantı noktaları ve
• optik sistem için çeşitli bağlantı noktaları.

Optik sistem, bir mercek sistemi, soğuk ışık kablosu bağlantısı ve kamera bağlantısını içerir. Bu sayede eklemden alınan görüntüler doğrudan bir monitöre aktarılabilir. Modern kamera sistemleri, dijital video ve görüntü belgeleme ile bunların işlenmesi ve yazdırılması imkânları sunar. 

Artroskopi adım adım şu şekilde gerçekleştirilir:

• Birçok cerrah, planlanan deri kesiği bölgesine lokal anestezik enjekte eder. Bu sayede, enjeksiyon iğnesi yardımıyla eklem boşluğu daha iyi incelenebilir ve ameliyat sonrası ağrı hafifletilebilir.
• Ardından, 5 ila 7 mm'lik bir deri kesiği yoluyla içi boş boru (trokarlı kılavuz) ve kamera sistemi ekleme içine sokulur.
• Cerrah, büyük bir monitör aracılığıyla eklem yüzeyini birçok bölgede yüksek büyütme oranıyla inceleyebilir.
• Görüşü iyileştirmek, doku kalıntılarını temizlemek ve dar eklem boşluğunu genişletmek amacıyla eklem kapsülü, artroskop aracılığıyla sürekli olarak sıvı ile yıkanır.
• Eklem boşluğunun ilk muayenesi ve olası hastalığın saptanmasının ardından, çalışma erişimi sağlamak üzere deride ikinci bir kesi yapılır. Bu kesi üzerinden küçük bir palpe kancası sokulur. Böylece cerrah, eklem parçalarını elle yoklayarak yüzeylerini ve stabilitelerini kontrol edebilir.
• Patolojik değişiklikler tespit edildikten sonra, görüş altında çok sayıda cerrahi alet sokulabilir. Doktor bu aletlerle iç veya dış menisküsü, kıkırdağı ve diğer birçok yapıyı ameliyat eder.
• Ameliyatın ardından kamera çıkarılır, gerekirse bir dren yerleştirilir ve küçük deri kesikleri dikilir. Hafif bir baskı uygulayan steril bir bandaj sarılır.

Artroskopi sonrası normalde çoğunlukla sadece tromboz önleme amaçlı ilaçlar (örn. heparin enjeksiyonları) kullanılır. Özel bir rutin ilaç tedavisi gerekli değildir.

Ağrı durumunda hastaya elbette ağrı kesici verilir.

Eklem artroskopik cerrahisi genellikle düşük risklidir. Çalışmalara göre ciddi komplikasyonlar 10.000'de 1 ila 25.000'de 1 oranında görülür.

Hastaların önceden var olan hastalıklarının yanı sıra, özellikle ameliyatın boyutu ve ciddiyeti belirleyici faktörlerdir.

Basit menisküs ameliyatlarında özellikle

• şişlik,
• ağrı,
• eklem sıvısı birikimi,
• bağ gerilmeleri ve
• daha nadiren tromboz

görülebilir. Büyük ameliyatlar (çapraz bağ yaralanmaları, tendon yırtıkları vb.) daha yüksek komplikasyon oranlarına sahiptir.

Genel olarak başlıca riskler

• kıkırdak, deri sinirleri veya küçük kan damarlarının yaralanması,
• tromboz ve
• enfeksiyondur.

Daha karmaşık ve uzun süren ameliyatlarda nadiren

• basınç veya yaralanma nedeniyle daha yaygın sinir hasarları,
• akciğer embolisi (kan pıhtılarının akciğer damarlarına taşınması) ve
• şişme eğilimi veya büyük kan damarlarının yaralanması nedeniyle kan dolaşımı bozuklukları görülebilir.

Son zamanlarda artan alerji vakalarıyla birlikte implantlara ve dikiş malzemelerine karşı toleranssızlık vakaları da artmaktadır.

Bazı durumlarda

• elektrikli neşter nedeniyle ciltte yanıklar,
• ameliyat aletlerinin kırılması,
• aşırı basınçtan kaynaklanan pozisyon hasarları veya
• delme aletlerinden kaynaklanan hasarlar

görülebilir. Ameliyat öncesinde hastaya bireysel riskler hakkında ayrıntılı bilgi verilir.

Artroskopi için genel ve evrensel geçerliliği olan bir tedavi planı bulunmamaktadır. Tedavi, her bir vakaya göre değişir.

Basit menisküs veya kıkırdak ameliyatlarında, eklem kıkırdağı ameliyattan birkaç gün sonra serbestçe hareket edebilir ve ağrı daha az hissedilir. Ayrıca, eklem hızlı bir şekilde tekrar yüklenebilir. Buna erken fonksiyonel tedavi de denir.

Bazen şişlik veya hareket bozuklukları durumunda manuel lenf drenajı veya fizyoterapi gerekebilir.

Alt ekstremitelerde yapılan neredeyse tüm ameliyatlarda, yük taşıma kapasitesine ulaşılana kadar düşük moleküler ağırlıklı heparin ile tromboz önleme önerilir. Ameliyattan sonraki ilk birkaç gün için

• soğutma,
• dinlenme ve
• yüksek tutma

önerilir. Bu önlemler aşırı şişkinliği önler.

Çapraz bağ ameliyatlarında

• çapraz bağ ameliyatlarında,
• kıkırdak nakillerinde,
• tendon dikişlerinde ve
• diğer daha karmaşık ameliyatlarda

genellikle 4 haftadan fazla süreyle kısmi yükleme gerekir. Bu konuda tek tip bir kural yoktur.

Artroskopi günümüzde insanlarda en sık yapılan ameliyatlardan biridir. Genellikle ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilebilir. Gelişen teknikler ve engin deneyim sayesinde, artroskopi yardımıyla giderek daha karmaşık ameliyatlar yapılabilmektedir.

Mini aletler sayesinde artık ayak parmak eklemleri gibi küçük eklem yüzeylerinin bile değerlendirilmesi ve ameliyat edilmesi mümkün hale gelmiştir. Artroskopik teknikle yapılan müdahaleler

• daha hızlı bir rehabilitasyona olanak tanır,
• genellikle geleneksel teknikle yapılan açık ameliyatlara göre daha az risklidir ve
• böylece günlük hayata hızlı bir dönüş sağlar.

Eklem kıkırdağındaki küçük girişler

• dokuya zarar vermez,
• enfeksiyonları ve yara iyileşme bozukluklarını azaltır ve
• aynı zamanda estetik açıdan da daha avantajlıdır.

Genel olarak bu teknik hastalar için birçok avantaj sunar. Ancak cerrahlara her geçen gün daha yüksek talepler getirir, bu nedenle bu alanda da uzmanlaşma giderek artmaktadır.