Nöropati, çeşitli nedenlerle bir veya birden fazla sinirin hasar gördüğü bir hastalıktır. Genellikle periferik sinirler etkilenir; bu nedenle bu durumdan “periferik sinir sistemi hastalıkları” olarak bahsedilir. Çok sayıda sinir aynı anda hasar görürse, polinöropati söz konusudur. Tipik semptomlar arasında karıncalanma, uyuşma, duyu bozuklukları veya nöropatik ağrılar yer alır.
Sık görülen bir neden, uzun vadede diyabetik nöropatiye yol açabilen diabetes mellitustur. Nöropatiler, duyusal, motor veya otonom fonksiyonları etkileyebilir ve hem akut hem de kronik seyredebilir. Sinir hasarının nedenini belirlemek ve uygun tedaviyi başlatmak için hedefli bir teşhis önemlidir.
Nöropati nedir?
Kollarınızda, ellerinizde, bacaklarınızda veya ayaklarınızda hissedilen rahatsız edici karıncalanma hissini mutlaka biliyorsunuzdur. Çoğu zaman bu karıncalanma, örneğin ayağınızın uyuşması veya aşırı yük gibi zararsız nedenlerden kaynaklanır.
Ancak bu tür bir karıncalanmayı sık sık hisseden kişiler, muhtemelen bir nöropatiden muzdariptir. Bu, periferik sinir sisteminde görülen bir bozukluktur. Periferik sinir sistemi, omurilik ve beyindeki sinir hücrelerine ait olmayan tüm sinirleri içerir. Hasar görmüş sinirler, omurilikten oldukça uzak bölgelerde bile karıncalanma veya yanma hissine neden olabilir.
Nöropatinin belirtileri ve riskleri
Nöropatinin başlıca belirtileri şunlardır
- yanma hissi,
- karıncalanma ve
- uyuşma hissidir.
Çoğunlukla bacaklar veya ayaklar etkilenir. Ancak kollar ve ellerde de bu belirtiler görülebilir.
Diyabet hastaları için nöropati özellikle büyük bir tehlike oluşturur. Örneğin, bu hastalık nedeniyle ayaklarda uyuşma meydana geldiğinde, hastalar ayaklarında yara oluştuğunu fark etmeyebilirler. Bu durum, korkulan diyabetik ayak sendromuna dönüşebilecek yaralanmalara yol açabilir. En kötü durumda ayağın kesilmesi gerekebilir.
Bu nedenle kan şekeri düzeyinin en uygun şekilde ayarlanması son derece önemlidir. Yeterli egzersizle birleştirildiğinde, birçok durumda ampütasyon etkili bir şekilde önlenebilir.
Ancak nöropatide başka semptomlar ve riskler de ortaya çıkabilir. Bu durum, örneğin iç organların etkilenmesi halinde görülür. Buna otonom nöropati denir. Otonom nöropati, otonom sinir sistemini de etkiler ve kalp ritmi bozukluklarına veya ereksiyon sorunlarına yol açabilir.
Nöropatinin nedenleri
Nöropatinin çeşitli nedenleri olabilir. Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir
- HIV veya borreliosis (kene ısırığı sonrası) gibi geçmişte geçirilmiş belirli enfeksiyon hastalıkları,
- alkol kötüye kullanımı, sinirlere o kadar ciddi zarar verebilir ki bunun sonucu olarak nöropati ortaya çıkabilir,
- geçmişteki bir kanser tedavisi: Bazı kemoterapi ilaçları uyuşukluğa neden olabilir; ancak radyoterapi veya tümörün kendisi de neden olabilir.
Nöropatinin çok yaygın bir nedeni diyabet (diabetes mellitus)dır. Diyabet hastalarının yaklaşık üçte biri nöropatiden muzdariptir. Bunun nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, bir varsayım bulunmaktadır. Diyabette kan şekeri düzeyleri sürekli yüksektir. Bu durum, sinirlerde kan dolaşımı bozukluklarına yol açabilir. Bu hasarlar sonucunda nöropati gelişebilir.
Nöropati nasıl teşhis edilir ve tedavi edilir?
Tedaviye başlamadan önce tanı konulmalıdır. Doktor, çeşitli muayenelerle hangi hastalığın mevcut olduğunu ve bunun nedenini belirlemelidir.
Örneğin, refleks testleri yapabilir veya cildin belirli bölgelerindeki duyarlılığı kontrol edebilir. Sinir iletim hızlarının incelenmesi veya kan testleri de tanı yelpazesine dahildir.
Neden tespit edildiğinde, buna göre kişiye özel tedavi uygulanır. Örneğin, bu hastalığın arkasında alkol kötüye kullanımı varsa, alkol tüketimini azaltmak veya tamamen bırakmak faydalı olur. Enfeksiyon hastalıklarında ise enfeksiyonun kendisi de tedavi edilir. Nöropati kapsamında şiddetli ağrılar da ortaya çıkarsa, ağrı kesiciler yardımcı olabilir.
Diyabet hastalarının kan şekeri düzeylerini özellikle titizlikle kontrol etmeleri ve düzenlemeleri gerekir. Ayrıca, egzersiz ve sağlıklı beslenme de fayda sağlar.
Nöropatinin prognozu
Diyabette nöropati genellikle sadece kontrol altına alınabilir, tamamen iyileştirilemez. Diğer nedenlerde ise uygun tedavi yardımıyla sinirler en azından kısmen yenilenebilir. Buna sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmek de dahildir. Her halükarda, doğru tedavi ile daha fazla hasarın önlenmesi mümkündür.
Şikayetlerin ne ölçüde azalacağı, hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğuna da bağlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Nöropatide hangi belirtiler görülür?
Nöropatinin belirtileri, hangi sinirin ve sinir liflerinin etkilendiğine bağlıdır. Sık sık karıncalanma, uyuşma, duyu bozuklukları, his kaybı veya bıçak saplanır gibi ağrılar ortaya çıkar. Ayrıca nöropatik ağrılar yanma hissi veya elektrik çarpması gibi hissedilebilir. Motor sinirler hasar görmüşse kas güçsüzlüğü ve reflekslerde azalma görülebilir. Otonom nöropatide ise örneğin sindirim ve diğer istemsiz vücut fonksiyonları etkilenebilir.
Nöropati ile polinöropati arasındaki fark nedir?
Nöropati, sinirlerin hastalığı veya hasar görmesini ifade eden genel bir terimdir. Polinöropati ise, genellikle simetrik olarak ve ilk olarak ayaklarda ve bacaklarda görülen, birden fazla periferik sinirin etkilendiği bir türü ifade eder. Farklı nedenlere ve seyirlere sahip çeşitli polinöropati türleri bulunmaktadır. Bunların arasında özellikle bilinen bir tür, diabetes mellitus’ta görülen diyabetik polinöropatidir. Polinöropatiler, duyusal, motor ve otonom sinir liflerini etkileyebilir.
Periferik nöropatinin nedenleri nelerdir?
Periferik nöropati, çok sayıda hastalık ve dış etken nedeniyle ortaya çıkabilir. Sık görülen nedenler arasında, sürekli yüksek kan şekeri düzeylerinin sinir hasarını tetikleyebildiği diyabet yer alır. Diğer olası tetikleyiciler arasında aşırı alkol tüketimi, belirli enfeksiyonlar, genetik kaynaklı sinir hastalıkları veya nörotoksik maddeler ve ilaçlar sayılabilir. Bu nedenle, şikayetin altında yatan nedeni tespit etmek için teşhis çok önemlidir. Bir nörolog, bu amaçla nörolojik muayeneler ve diğer tanı yöntemlerini kullanabilir.
Nöropatik ağrılar nasıl tedavi edilir?
Nöropatik ağrıların tedavisi, sıradan ağrıların tedavisinden kısmen farklıdır. Neden ve şikayetlere bağlı olarak, örneğin amitriptilin, gabapentin veya pregabalin gibi aktif maddeler kullanılabilir. Yerel olarak sınırlı nöropatik ağrılarda, belirli durumlarda lidokain veya kapsaisin de kullanılabilir. Fizyoterapi ve gerekirse transkutan elektriksel sinir stimülasyonu, tamamlayıcı tedavi seçenekleri olabilir. Hangi tedavinin uygun olduğu, fayda ve olası yan etkilerin dikkate alınması gerektiğinden, doktor tarafından kişiye özel olarak belirlenmelidir.
Nöropati önlenebilir mi ve sinir hasarları düzelebilir mi?
Bir nöropatinin düzelip düzelemeyeceği, büyük ölçüde sinir hasarının nedenine, derecesine ve süresine bağlıdır. Bazı sinir hasarları kısmen düzelebilirken, diğerleri kronik olarak kalabilir. Diyabetik nöropatide, ek sinir hasarlarını mümkün olduğunca önlemek için kan şekerinin iyi kontrol edilmesi ve diğer risk faktörlerinin tedavisi özellikle önemlidir. Dengeli bir beslenme ve mümkün olduğunca az alkol tüketimi de genel sinir sağlığına katkıda bulunabilir. Yeni ortaya çıkan duyu bozuklukları, uyuşma veya devam eden ağrılar durumunda erken bir nörolojik muayene yaptırmak akıllıca olacaktır.
Yazıyı paylaş