Tendon Yaralanmaları: Kas ve tendon yaralanmalarının nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Tendonlar, kaslar ve kemikler arasındaki bağ dokusu bağlantılarıdır. İşlevleri, kasın gücünü ilgili kemiğe aktarmaktır. Bu da her eklem hareketinin ve dolayısıyla insanın hareket etme yeteneğinin temelini oluşturur. Bu nedenle tendonlar, insanın “destek sistemi”nin bir parçasıdır ve kısmen çok yüksek yüklerin altında kalabilirler. 

 
Tendonlar, kasları kemiklere bağlar ve hareketleri mümkün kılar @ BigBlueStudio /AdobeStock

Tendonlarda bir hastalık veya yaralanma meydana geldiğinde, tendonlar işlevlerini yitirir ve etkilenen kas kemikle olan bağlantısını kaybeder.

Genellikle iltihaplanma veya kasın aşırı yüklenmesi sonucu ortaya çıkan kronik tendon hastalıkları vardır. Bunlara, esas olarak aşınma belirtilerinden kaynaklanan dejeneratif hastalıklar da denir. Yaş ilerledikçe dejeneratif tendon hastalıkları riski artar.

Ancak, aşağıda daha ayrıntılı olarak ele alınacak en yaygın hastalık, akut (ani ve kaza kaynaklı) tendon yaralanmalarıdır. Bunlar

• aşırı yük altında,
• alışılmadık, hızlı ve ani hareketler sırasında veya
• doğrudan bir yaralanma sonucu meydana gelir.

Sonuncusu, örneğin tendonun keskin bir şekilde kesilmesiyle oluşan bir kesik yaralanması anlamına gelir; ancak bu durum oldukça nadirdir.

Akut tendon yaralanmaları kronik olanlardan daha sık görülse de, özellikle bu noktada, birçok vakada akut ve kronik yaralanmaların bir arada olduğu vurgulanmalıdır. Bu nedenle, önceden dejeneratif hasara uğramış tendonlarda, nispeten az bir kuvvet uygulaması ve hafif bir kaza sonucunda bile tendon yırtılması meydana gelebilir. Dolayısıyla burada da yaş ilerledikçe kaza sonucu tendon yaralanması riski artar. Yaralanmanın tam yeri bu konuda belirleyici bir rol oynar; zira yaralanmanın türüne ve ciddiyetine göre farklı tedavi yöntemleri gereklidir.

Genellikle tendon yaralanmaları, doğrudan uygulanan bir kuvvetin sonucudur. Tendonun kesilmesi, çoğunlukla keskin bir nesneyle meydana gelen yaralanmaların sonucudur. Ancak en sık görülen tendon yaralanması türü, tendon yırtılması veya yırtıkıdır. Bu durumda kas ile kemik arasındaki bağlantı bozulur ve bu da kas fonksiyonunu, yani hareket sırasında kemiğe sağlanan desteği kısıtlar.

Tendon yırtılması özellikle ani aşırı efor ve aşırı gerilme sonucu sıklıkla meydana gelir. Kas yırtılması, kas lifi yırtılması veya kas gerilmesi de tekrarlanan yüklemeler veya travmalar sonucu ortaya çıkabilir. Özellikle vücutlarını sürekli zorlamaya maruz bırakan sporcular – örneğin dağlarda uzun yürüyüşler yapanlar – bu durumdan sıkça etkilenir. Ancak bir yaralanma, düşme veya eklemin burkulması sonucu da meydana gelebilir. Önceden bir hasar (örneğin romatizmal bir hastalık kapsamında) mevcutsa, ani tendon yırtılmaları meydana gelebilir. Bu durum, tendonlarında daha fazla aşınma görülen ve bu nedenle yırtılmalara daha yatkın olan yaşlı kişilerde özellikle geçerlidir.

Tendon bölgesindeki şikayetlerin sık görülen bir nedeni, aşırı veya yanlış yükleme sonucu ortaya çıkan yaralanmalardır. Bu durumda, dış etkenlerin etkisiyle tendonlarda aşırı gerilme veya kopma meydana gelir. En sık görülen tendon yaralanmaları arasında biseps ve Aşil tendonu yırtıkları yer alır. Diğer tipik tendon yırtıkları ise elin ekstansör veya fleksör tendonlarını, patella tendonunu ve kuadriseps tendonunu etkiler.

Aşil tendonu, insan vücudundaki en güçlü tendondur @ Sebastian Kaulitzki /AdobeStock

Etkilenen kişilerde tendon yaralanmaları genellikle ağrı ve şişlik ile birlikte görülür. Ayrıca kasın ve ilgili uzuvun işlevi de kısıtlanır. 

Tendon yaralanmalarının ardından ortaya çıkan en sık görülen belirtiler arasında, etkilenen bölgedeki ağrı ile ilgili eklemin instabilitesi ve işlev kaybı yer alır. Örneğin, ön koldaki biseps tendonu yırtılmasında ve Aşil tendonu yırtılmasında sıklıkla ani, bıçak gibi bir ağrı ortaya çıkar; daha sonra etkilenen bölgede büyük bir morluk ve gözle görülebilen veya elle hissedilebilen bir çöküntü belirir. Elin ekstansör veya fleksör tendonlarında yırtılma olması durumunda ağrı, şişlik ve morluklar ortaya çıkabilir. Ayrıca, etkilenen parmaklar artık düzgün bir şekilde hareket ettirilemez.

Tendonların diğer dokulara kıyasla kan dolaşımı daha zayıf olduğu için iyileşme süreci genellikle oldukça uzun sürer. Buna ek olarak, birçok hasta gerekli dinlenme kurallarına uymaz. Bu nedenle yaralanma tam olarak iyileşemez ve kronik tendon rahatsızlıkları ortaya çıkar. Bu durum, özellikle aşırı yük altındaki tendonlarda, örneğin Aşil tendonunda, sıklıkla görülür.

Tendonların kanlanması, kas, kemik ve tendon kılıflarındaki damarlar aracılığıyla gerçekleşir ve diğer vücut dokularına kıyasla yetersizdir. Buna ek olarak, tendonlar çok az sayıda hücreye sahiptir ve bu hücreler yavaş bölünür; bu nedenle yaralanmalarda iyileşmesi uzun zaman alır.

Çoğu zaman, kazanın türü ve hastanın tarif ettiği şikayetler tek başına bir tendon yaralanmasına işaret eder. Ani olarak ortaya çıkan keskin bir ağrı ile gözle görülür bir şişlik veya morluk tipik belirtilerdir. Genellikle hastalar belirli hareketleri artık yapamaz hale gelirler.

Örneğin, diz eklemine yakın tendonlarda yırtılma olması durumunda, bu işlev kaybı hastanın diz eklemini artık uzatamamasıyla kendini gösterir. Son olarak, klinik testler yardımıyla ilgili hareket dizileri hedefli bir şekilde incelenir. İlk tanıyı doğrulamak için ultrason muayenesi veya manyetik rezonans tomografisi (MRG) yararlıdır. Her iki yöntem de tendon yırtıklarının teşhisinde güvenilir sonuçlar sağlar.

Bir tendon yaralanması olduğundan mı şüpheleniyorsunuz? O halde en kısa sürede uygun bir uzmana başvurun. Bunlar arasında ortopedistler ve travma cerrahları yer alır. Bu doktorlar genellikle vücudun belirli bölgelerinde uzmanlaşmıştır; örneğin, özel diz cerrahları veya ayak ve ayak bileği cerrahları bulunmaktadır.

Bir tendon yaralanmasının en iyi şekilde tedavisi, büyük ölçüde etkilenen tendona bağlıdır. Bu nedenle, bir tendon yırtığının tamamen iyileşmesi genellikle cerrahi müdahale gerektirir. Sadece tendonun kısmi yırtıkları konservatif olarak tedavi edilir. Bu tür tedavi özel bir atel veya ortez kullanılarak gerçekleştirilirken, ameliyat kapsamında yırtılmış tendon uçları yeniden birleştirilir. Alternatif olarak, daha iyi stabilite sağlamak için tendon özel bir dikiş tekniği ile doğrudan kemiğe sabitlenir. Dikiş üzerindeki yükü azaltmak ve bağlantıyı daha da sağlamlaştırmak için genellikle tel ve iplikten yapılmış bir serklaj (sarmalama) veya vidalarla ek sabitleme kullanılır.

Tendon yaralanmalarının çoğu iyi bir şekilde iyileşir ve eklemin işlevi geri kazanılır. Ancak yan etkiler ve tekrar yırtılmalar da ortaya çıkabilir.

Çalışma sonuçlarına göre, konservatif tedavide tendonun tekrar yırtılma riski biraz daha yüksektir. Buna nüks veya yeniden yırtılma da denir. Bu nedenle, ameliyat kararı verilirken hastanın beklentileri de dikkate alınmalıdır.

Hasta ameliyat olmaya karar verirse, açık ve minimal invaziv yöntemler arasında seçim yapabilir. Açık cerrahi yöntemler, etkilenen bölgeye çok iyi bir görüş sağlar ve böylece doğrudan dikiş atılması için en iyi koşulları sunar. Bu, özellikle eski yırtıklarda bir avantaj oluşturur; ancak aynı zamanda yara izi oluşumu, yapışıklıklar ve yara iyileşme bozuklukları riski daha yüksektir. 

Bu nedenle, yakın zamanda meydana gelmiş ve basit yırtıklar tercihen minimal invaziv yöntemlerle tedavi edilmelidir. Bu yöntemde, küçük kesiler yoluyla deriden ekleme uzun aletlerin sokulmasını sağlayan, bu amaç için özel olarak geliştirilmiş bir cihaz kullanılır. Bu aletler yardımıyla yırtılmış tendon uçları birbirine yaklaştırılır ve kalın dikişlerle tutturulur. Dikişler daha sonra kolayca birbirine düğümlenir ve böylece tendon uçları sabitlenir. Küçük kesikler nedeniyle yara iyileşme bozuklukları çok nadiren görülür.