Kronik venöz yetmezlik - Uzman bulma ve bilgiler

Kronik venöz yetmezlik (CVI), hastanın alt bacaklarına kan akışının yetersiz olduğu bir bacak damar hastalığıdır. Bunun nedeni genellikle kan akışında bir tıkanmadır ve bu da dokuda giderek artan bir şişmeye yol açar. Genellikle derin damarlar etkilenir, ancak bazen yüzeysel damarlar da etkilenebilir. Damarlar genişler, içlerindeki damar kapakçıkları sızıntı yapar ve oksijeni az olan kan artık düzgün bir şekilde akamaz.

Bu durum, bağ dokusunda ve cilt yüzeyinde patolojik değişikliklere yol açar.

Bunlar şu şekilde kendini gösterir:

• Görünür yüzeysel damarlar
• Ciltte renk değişiklikleri ve kalınlaşmalar
• İyileşmeyen yaralar
• Ciddi su birikimi (ödem)

Ödem, lenf sıvısının birikmesi ve artık düzgün bir şekilde akamamasından kaynaklanır @ toa555 / Adobestock

Kronik venöz yetmezlik veya damar zayıflığı olarak da adlandırılan bu hastalık, çoğunlukla kadınları etkiler. Hayati tehlike arz etmese de, bu durumu hafife almamalısınız. Çünkü etkilenen bacağın uzun vadede tedaviye ihtiyacı olacaktır.

Kronik venöz yetmezliğin ana nedeni, bozuk ven kapakçıklarıdır. Bu kapakçıklar artık işlevlerini yerine getiremezler veya yetersiz kalırlar. Artık düzgün kapanmadıklarında, venöz kan kalbe doğru akmak yerine alt bacaklara geri akar. Bu da o bölgede tıkanıklıklara yol açar.

Bunun sonucunda yüzeysel damarlarda kan basıncı aşırı yükselir: Normalde 20-30 milimetre cıva sütunu (mmHg) olan basınç, 60-90 mmHg’ye çıkar. Bu patolojik olarak artmış damar basıncı, genellikle venöz tromboza yol açar. Hastalar ayrıca kalıtsal yatkınlık nedeniyle varis oluşumuna da eğilimlidir.

Bir ven trombozu, bacakların derin damarlarında basınç artışına yol açar. Bu durum, damar kapakçıklarını ve kan damarlarının duvarlarını tahrip eder. Biriken kan, kan damarlarını aşırı derecede genişletir ve böylece kılcal damarların oluşmasına neden olur. Varisler, daha büyük damarlar hasar gördüğünde ortaya çıkar.

Kronik venöz yetmezlikte cilt hasarları neden oluşur?

Kan damarları geçirgen hale gelir, bu nedenle kan hücreleri ve sıvı komşu dokuya sızar. Bağ dokusunda sertleşme ve deri altı hücrelerinde kalınlaşma ile birlikte kronik iltihaplanma meydana gelir. Cilt yüzeyi ile arterler arasındaki metabolizma bozulduğu için cilt artık yeterli oksijen ve besin alamaz.

Bunun sonucu olarak enfeksiyonlar ve alerjik reaksiyonlar nedeniyle cilt hasarları oluşur. Cildin üst tabakası sertleşir ve en ufak yaralanmalarda bile egzama (döküntüler) oluşur. Zamanında tedavi edilmezse, bu durum açık bacak yarasına (ulkus cruris) dönüşebilir. Bu durum, özellikle iç ayak bileği bölgesinde, varisler veya hasar görmüş ven kapakçıkları üzerinde ortaya çıkar.

Açık bacak durumunda hasta şiddetli ağrı çektiği için vücudunu koruyan bir duruş sergiler ve daha az hareket eder. Bu da sıklıkla ayak bileğinin üst kısmında sertleşmeye yol açar.

Kronik venöz yetmezliğin ortaya çıkmasına neden olan risk faktörleri nelerdir?

Aşağıdaki durumlarda kronik venöz yetmezlik riski artar:

• Ayakta veya oturarak yapılan işler
• Ven trombozu
• Ven iltihabı
• Varis veya genetik olarak varis eğilimi
• Obezite
• Doğuştan ven kapakçık hasarları

Uzmanlar, kronik venöz yetmezliği üç ciddiyet derecesine ayırır:

1. Derece I: Ayak kenarlarında mavi kılcal damarlar, gerileyen ödem (doku şişlikleri).
2. II. Derece: Kalıcı ödem. Ayak bileklerinde sarımsı ila kırmızımsı kahverengi lekeler görülür.
3. Derece III: Açık bacak oluşumu. Alt bacağın alt kısmı o kadar sertleşmiştir ki, cilt artık yukarı doğru çekilemez.

Kronik venöz yetmezliğin diğer belirtileri şunlardır:

• Şiddetli ağrı ve yoğun gerginlik hissi
• Şiddetli kaşıntı ve yanma hissi veren, sıvı sızan, pullu, kırmızımsı egzamalar (konjestif egzama)
• Yara iyileşmesinde yavaşlama

Söz konusu belirtilerden bir veya birkaçını kendinde fark eden hastalar, bir uzman hekime başvurmalıdır. Bu konuda yetkili uzmanlar, damar cerrahisi uzmanı veya bir flebologdur (damar hastalıkları uzmanı).

Kronik venöz yetmezlik, çıplak gözle bile kolayca fark edilebilir. Muayeneyi yapan hekim, dupleks sonografi (Doppler sonografi) ile daha fazla bilgi edinebilir. Doppler sonografi, kan damarlarındaki basınç koşulları hakkında bilgi veren özel bir ultrason cihazıdır. Ayrıca damar duvarlarındaki ve çevre dokudaki değişiklikler de bu yöntemle görülebilir.

Venöz yetmezlik tedavisini desteklemek için günlük fiziksel egzersiz ve geceleri yatakta bacakları yukarı kaldırmak önerilir. Bunun için her gün rahat ayakkabılarla 30 dakika yürüyüş yapmak yeterlidir. Bu, açık bacaklı CVI hastaları için de geçerlidir.

Hafif CVI vakaları, semptomatik tedavi ile iyi bir şekilde iyileştirilebilir. Hastaya genellikle günde birkaç kez bacaklarını yarım saat süreyle yukarı kaldırmak bile yardımcı olur. Bu, doku kan dolaşımını iyileştirir ve mevcut şişlikler (ödem) azalır.

Bu yeterli olmazsa, bir sonraki adım kompresyon tedavisidir. Bu tedavi, düzenli olarak uygulanan manuel lenf drenajı veya kompresyon çoraplarını içerir. Fizyoterapist, manuel hareketlerle dokuda biriken lenfın akışını destekler. Böylelikle böbrekler bu lenfı vücuttan atabilir.

Kompresyon çorapları, damarları hafifçe sıkıştıracak şekilde sıkı oturur. Bu, ödemlerin azalmasına yol açar ve venöz kanın kalbe geri akışını destekler. Damar kapakçıklarının işlevselliği artar. Hasta artık “ağır bacak” şikayetinden kurtulur. 

Tıbbi kompresyon giysileri, çoraplar, taytlar veya kol bandajlarıdır @ tibanna79 /AdobeStock

Damar kapakçıkları ciddi şekilde hasar görmüş kişiler, aksi takdirde açık bacak sorununun tekrar ortaya çıkması nedeniyle kompresyon çoraplarını ömür boyu giymek zorundadır.

Hangi ilaç tedavileri mevcuttur?

CVI’nın ilaçla tedavisi için doktorlar, ibuprofen gibi ağrı kesici ve iltihap önleyici ilaçlar kullanır. Bu ilaçlar sorunun nedenini ortadan kaldırmasa da semptomları hafifletir.

At kestanesi özlü merhem içeren yara bandajları da kronik venöz yetmezliğin hafifletilmesine katkıda bulunabilir. Sıvı salan konjestif egzamalar, eczaneden temin edilebilen meşe kabuğu özlü kompreslerle tedavi edilir.

Açık bacak yaraları, iyot bazlı antiseptik yara merhemleri ve poliüretan yara bandajları ile başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. 

Hangi cerrahi yöntemler mevcuttur?

Şiddetli varis oluşumu olan hastalarda, varis sönümleme veya belirgin şekilde dışarı çıkmış kan damarlarının tamamen çıkarılması yardımcı olabilir. Bu genellikle bir damar ameliyatı şeklinde gerçekleştirilir. Böylece venöz kan akışı da normale döner.

Hasta, iyileşmesi zor ülserlerden muzdaripse, doktorlar hasarlı cilt bölgesini cerrahi olarak çıkarır (Shave yöntemi). Ardından, bir yarık deri grefti dikerler.

Yarık deri grefti için doktorlar, hastanın uyluk bölgesinden 0,3 mm kalınlığında bir deri parçası alırlar. Özel bir cihaz yardımıyla bu parça bir ağ şeklinde gerilir. Böylece yaranın daha hızlı iyileşmesi sağlanır.

Doktorlar, fasya (bağ dokusu) cerrahisi yardımıyla daralmış arterleri ve bacak kaslarını ile sertleşmiş doku hücrelerini serbest bırakırlar. Amaç, etkilenen cilt bölgesine kan akışını yeniden iyileştirmek ve bu bölgeye acil olarak ihtiyaç duyulan besin maddelerini sağlamaktır.

Kronik ven yetmezliğinin ortaya çıkmasını önlemek için mümkün olduğunca sık fiziksel aktivite yapılmalıdır. 

Bunun için uygun olan sporlar:

• Yüzme
• Yürüyüş
• Bisiklete binme
• Ayak egzersizleri 

Ayrıca, sağlıklı ve çeşitlilik içeren bir beslenme düzeni ile mevcut fazla kiloları azaltmak veya kilo almamaya özen göstermek tavsiye edilir.

Bacak şişkinliğinin giderek arttığı varis rahatsızlıklarında, hastalıklı damarların ameliyatla çıkarılması veya sönümlenmesi tavsiye edilir.

Tromboz hastaları, 3 ila 6 ay (veya daha uzun süre) boyunca kan inceltici ilaçlar almalıdır. Ayrıca 1 ila 2 yıl boyunca kompresyon çorapları giymelidirler. Bunun yanı sıra, bu süre dolduktan sonra da uzun uçak yolculukları gibi yorucu durumlarda kompresyon çorapları giymeli ve tromboz önleyici enjeksiyonları kullanmalıdırlar.