Safra taşları, safra sıvısının bileşenlerinden oluşan ve safra kesesinde biriken katı birikintilerdir. Safra taşları oldukça yaygındır ve nüfusun önemli bir yüzdesi, farkında olmadan safra taşlarına sahiptir. Safra taşlarının çoğu kolesterolden oluşur; diğerleri ise bilirubinden oluşan pigment taşlarıdır.
Safra taşları, safra bileşiminin değişmesi ve kristallerin oluşmasıyla ortaya çıkar. Safra kesesi karaciğerin altında bulunur ve daha sonra ince bağırsağa salınan safra sıvısını depolar. Safra kesesinde safra taşları oluşursa, bu taşlar orada kalabilir veya safra kanalına doğru ilerleyebilir. Safra taşları herhangi bir şikayete yol açmadığından, birçok kişi safra taşlarının varlığından haberdar olmaz.
Ancak safra taşları tıkanmaya neden olduğunda veya konumları ve boyutları elverişsiz olduğunda şikayetler ortaya çıkar.
Safra taşları nedir?
Safra taşları, safra sıvısının katılaşmasıyla oluşan küçük, taş benzeri oluşumlardır. Yaklaşık her altı Alman'dan birinde safra taşı bulunur ve bunların yaklaşık 2/3'ü kadındır.
Ancak, etkilenen kişilerin sadece yaklaşık dörtte biri gerçekten şikayetlerden muzdariptir.
Safra taşlarının belirtileri
Safra taşları safra kanallarını daraltarak çeşitli şikayetlere yol açabilir. Örneğin safra tıkanıklığı durumunda safra sıvısı artık dışarı akamaz. Bu durum örneğin şu şekilde kendini gösterir:
- sarılık,
- göz altı morlukları,
- titreme,
- terleme,
- mide şişkinliği,
- şişkinlik veya
- karın ağrısı
Safra taşları da safra koliklerine neden olabilir. Bu durum mide bulantısı, kusma ve kan basıncında artış ile kendini gösterir.
Safra taşı ameliyatı
Hasta herhangi bir şikayet hissetmediği sürece safra kesesi ameliyatı gerekli değildir. Ancak semptomlardan muzdarip olduğunda ameliyat düşünülmelidir. Her zaman safra kesesinin tamamen alınması gerekli değildir. Bazı durumlarda safra taşları alınırken safra kesesi korunabilir.
Hangi ameliyat türünün en uygun olduğuna doktor karar verir. Bu,
- safra taşlarının konumuna ve büyüklüğüne ve
- hastanın genel sağlık durumuna
bağlıdır.
Endoskopik safra taşı çıkarma
Endoskopik safra taşı çıkarma işlemi, ERCP yöntemi (endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografı) ile gerçekleştirilir.
Bu işlemde hekim, bir endoskopu yemek borusu, mide ve ince bağırsak yoluyla doğrudan safra kanalına sokar. Safra kanalını tıkayan küçük safra taşları, endoskop aracılığıyla küçük bir pense kullanılarak çıkarılabilir.
Şok dalgası tedavisi ile safra taşı çıkarma
Eskiden taşların ilaçla tedavisi (litoliz) ve ultrasonla şok dalgası tedavisi de uygulanırdı. Bu yönteme ekstrakorporeal şok dalgası litotripsi (ESWL) denir.
Parçalama işlemi sırasında oldukça küçük taş parçaları oluşur. Bu parçalar safra kanalı yoluyla kendiliğinden vücuttan atılır. Alternatif olarak, ağızdan alınan ilaçlar yardımıyla tamamen eritilebilirler. Ancak ESWL, safra taşlarının oluşum nedenini ortadan kaldırmaz. Safra taşları, parçalandıktan sonra tekrar ortaya çıkabilir. Bu nedenle günümüzde taş parçalama ve litoliz genellikle artık uygulanmamaktadır.
Safra kesesinin alınması
Günümüzde kolesistektomi (safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılması) artık büyük bir ameliyat değildir. Genellikle minimal invaziv olarak, “anahtar deliği yöntemi” ile gerçekleştirilir.
Bu yöntemde cerrah, karın duvarında yaklaşık 3 milimetre büyüklüğünde birkaç küçük kesi açar. Bu kesilerden, ameliyat için gerekli olan aletleri, örneğin
- kamera,
- ışık kaynağı ve
- cerrahi aletler
karın boşluğuna sokar. Bu ameliyat türü laparoskopi (karın içi inceleme) olarak da bilinir. Kameradan gelen görüntü gerçek zamanlı olarak bir monitöre aktarılır. Böylece ameliyat ekibi, tüm yapıları büyütülmüş olarak net bir şekilde görebilir. Cerrah, deriyi büyük bir kesi ile açmaya gerek kalmadan safra kesesini safra taşlarıyla birlikte çıkarır.
Ameliyat aletleri için açılan küçük kesikler genellikle oldukça hızlı bir şekilde ve az ağrı ile iyileşir. En fazla çok küçük izler bırakırlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Safra kesesi taşları hangi semptomlara neden olur?
Safra kesesi taşlarında görülen tipik şikayetler, üst karın bölgesinde kramp benzeri ağrılar veya sağ üst karın bölgesinde ağrılardır; bu ağrılar sıklıkla sağ omuza yayılır. Safra kesesi taşlarının belirtileri arasında mide bulantısı ve kusma da yer alabilir. Safra kesesi taşları safra kanalını tıkayarak kramp benzeri ağrılara neden olduğunda kolik oluşur.
Safra taşları ne zaman şikayetlere neden olur?
Safra taşları, safra kanalını veya kanalları tıkadığında şikayetlere neden olur. Safra taşlarına bağlı şikayetler, özellikle büyük safra taşlarının safra akışını engellediği durumlarda ortaya çıkar. Safra kesesinde iltihaplanma meydana geldiğinde de safra taşı şikayetleri görülebilir.
Safra taşı şüphesi durumunda tanı nasıl konur?
Safra taşı şüphesi durumunda öncelikle fizik muayene ve ultrason muayenesi yapılır. Bu muayenelerle safra kesesindeki safra taşlarının çoğu tespit edilebilir. Safra kanalında safra taşı olması durumunda, safra kanalını daha ayrıntılı bir şekilde değerlendirmek için ek olarak endoskop kullanılabilir.
Safra taşlarının tedavisi nasıl yapılır?
Safra kesesi taşlarının tedavisi, şikayet olup olmadığına bağlıdır. Sorun yaratmayan safra kesesi taşları genellikle tedavi gerektirmez. Şikayetlerin olması durumunda, safra kesesi taşlarını çıkarmak için genellikle safra kesesinin alınması ameliyatı yapılır. Seçilmiş vakalarda, safra kesesi taşlarını eritmek amacıyla ilaç tedavisi denenebilir.
Safra taşları hangi komplikasyonlara yol açabilir?
Safra taşları safra kanalının tıkanmasına neden olursa, sarılık veya safra kesesinde iltihaplanma görülebilir. Safra taşları ortak çıkış kanalını tıkadığında pankreasın da etkilenmesi mümkündür. Tedavi edilmezse, safra taşlarına bağlı şikayetler ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Yazıyı paylaş