Çocuklarda saman nezlesi - Uzmanlar ve bilgiler

Saman nezlesi (mevsimsel alerjik rinit), bağışıklık sisteminin zararsız çevresel maddelere karşı gösterdiği alerjik bir reaksiyondur. Vücut bu maddeleri yanlışlıkla "düşman" olarak sınıflandırır ve bağışıklık sistemi bunlarla savaşır.

Belirli bitki polenlerinin en ufak miktarları bile solunum yollarında, özellikle de mukoza zarlarında iltihaplanmaya neden olur. Bu da hastalığın tipik belirtilerinin ortaya çıkmasına yol açar.

Belirtiler genellikle mevsime bağlı olarak, ağaçların, çalıların, otların ve çimlerin çiçek açtığı dönemde ortaya çıkar. Erken çiçek açan bitkiler (kavak, huş ağacı veya kızılağaç) saman nezlesinin en sık tetikleyicileridir.

Almanya’da yaklaşık her 11 çocuktan biri saman nezlesinden muzdariptir. Bu oran artma eğilimindedir. Bazı çocuklar ayrıca astımdan veya nörodermatit gibi iltihaplı cilt hastalıklarından da muzdariptir. Çoğu hastada alerjik rinit çocukluk çağında ortaya çıkar. Çoğu durumda, bu çocukların en az bir ebeveyni de alerjiye sahiptir.

Hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, burundan nefes almada zorluk ve kızarık, kaşıntılı gözler tipik belirtiler arasındadır. Genellikle burundan sulu bir akıntı gelir. Bu burun akıntısı, burun girişi çevresindeki ciltte egzamaya yol açabilir.

Belirtiler genellikle tetikleyici polenlerle temas sırasında veya temastan hemen sonra ortaya çıkar. Antikorlar iltihap maddeleri salgılar; bu nedenle alerjenlerle her temas halinde mukoza zarları şişer.

Diğer belirtiler şunlardır:

• Şişmiş göz kapakları
• Gözlerde sulanma
• Uyku bozuklukları
• Baş ağrısı
• Vücut ısısında artış
• Yorgunluk ve bitkinlik
• Yaygın iltihaplanmalar (özellikle sinüslerde ve orta kulakta)

Şiddetli polen alerjisi, kişinin kendini iyi hissetmesini olumsuz etkiler. Etkilenen kişiler konsantrasyon güçlüğü çekerler ve okulda derslere yeterince dikkat edemezler.

Saman nezlesi olan hastalar genellikle belirli gıdalara tahammül edemezler. Çapraz alerjiler ortaya çıkar.

Semptomlar genellikle ilkbaharda ortaya çıkar. Normalde, alerjiye neden olan ağaç veya çalı çiçek açmaya başladığında başlarlar. Hastalığın en yoğun olduğu dönem, çoğu hasta için Mayıs ve Haziran aylarıdır. Bu, polen yükünün en yüksek olduğu dönemdir.

Çim nezlesi, çocuklarda yaygın bir alerjidir @ Kzenon /AdobeStock

Hastalığın ortaya çıkmasında hem genetik yatkınlık hem de çevresel etkenler rol oynar.

• Alerjisi olmayan ebeveynlerin çocuklarında saman nezlesine yakalanma riski yalnızca yüzde 15'tir. Her iki ebeveynin de alerjisi varsa, bu olasılık yüzde 50 ila 60'a çıkar. Her iki ebeveyn de aynı alerjiden muzdaripse, çocuğun hastalığa yakalanma riski yüzde 80'e kadar çıkabilir.
• Bazı yaşam koşulları, saman nezlesi alerjisinin ortaya çıkmasına katkıda bulunur. Hijyen hipotezi, çocukluk döneminde yüksek hijyen standartlarının bağışıklık sistemini yeterince "eğitmediğini" öne sürer. Bağışıklık sisteminin virüsler, bakteriler ve diğer patojenlerle yeterince zorlanmaması, çocukluk çağında alerjinin ortaya çıkmasına neden olur. Bu nedenle vücut, belirli gıdaları veya polenleri tehlikeli olarak sınıflandırır.
• Çevresel kirleticiler de alerjilerin artmasına neden olmaktadır. Bunlar, bitkilerin polen üretimini etkilemektedir. İnce toz ve ozon, polenleri değiştirir, alerjen salınımını artırır ve alerjik reaksiyonları şiddetlendirir.

Ancak emzirme, alerjilere karşı belirli bir koruyucu etki sağlar. Bu nedenle doktorlar, anne adaylarına bebeklerini en az dört ay boyunca tam olarak emzirmelerini önerir. Ancak bundan sonra, yavaş yavaş katı gıdalara geçilmelidir.

Şiddetli alerjik şikayetler durumunda, hastalığın tıbbi olarak değerlendirilmesi kaçınılmazdır. Bu konuda uzman, alerji uzmanlığı ek uzmanlığı bulunan doktorlardır. Bunlar, alerji uzmanlığı konusunda ek eğitim almış çocuk doktorları, dermatologlar, kulak burun boğaz (KBB) uzmanları, iç hastalıkları uzmanları ve göğüs hastalıkları uzmanları olabilir.

Tanı, tipik semptomlara dayanarak konulabilir:

• Antikorlara yönelik bir kan tahlili daha fazla bilgi sağlar. RAST testi ile kanda polen proteinlerine karşı antikor bulunup bulunmadığı tespit edilebilir.
• Saman nezlesini tam olarak hangi polen türünün tetiklediğinin kesin olarak belirlenmesi, bir deri testi (prik testi) ile yapılır. Bu testte, suda çözülmüş polen türleri küçük bir çizikle deriye uygulanır. Genellikle ön kolun iç kısmında yapılır. 10 ila 15 dakika içinde kızarıklık, şişlik veya kaşıntı görülürse, bu bir alerjik reaksiyondur.
• Bir başka tanı yöntemi de provokasyon testidir. Bu testte doktor, alerjeni buruna veya bronş ya da konjonktiva mukozasına uygular. Mukoza zarlarında şişlik görülürse, alerji söz konusudur.

Hastalar, çeşitli yöntemlerle şikayetlerini hafifletebilirler. Çoğu durumda ilaçlar yardımcı olur.

Alerjisi olanlar, saman nezlesini lokal olarak burun spreyleriyle veya sistemik olarak tabletlerle tedavi edebilir. İstenmeyen yan etkiler ortaya çıkabileceğinden, çocuklarda dozu dikkatlice kontrol edin.

 

• Antihistaminikler

 

Şiddetli şikayetlerde, alerji semptomlarını güvenilir ve hızlı bir şekilde engellerler. Tablet, burun spreyi veya göz damlası şeklinde verilirler. Etken madde yorgunluğa neden olur, bu nedenle konsantrasyon yeteneğini etkiler.

 

• Burun spreyi olarak yerel uygulamaya yönelik kortizon

 

On iki yaşın altındaki çocuklarda yalnızca belirli etken maddeler kullanılabilir. Kortizon, güçlü bir iltihap önleyici etkiye sahiptir. İstenmeyen yan etkiler arasında baş ağrısı ve burun kanaması bulunur.

 

• Burun spreyi veya damlası şeklinde şişliği azaltıcı ilaçlar

 

Şişmiş burun mukozasını yatıştırırlar. Özellikle burun tıkanıklığı durumunda kullanılabilirler. Hastalar burun spreylerini en fazla bir hafta kullanmalıdır. Tuzlu su burun spreyleri, ilaç tedavisini tamamlayıcı nitelikte olabilir. Tahriş olmuş mukoza zarlarını temizler ve bakımını sağlarlar.

 

• Hiposensibilizasyon yardımcı olabilir

 

Hiposensibilizasyon, vücudun alerjene “alışmasına” yardımcı olur ve böylece alerjik reaksiyonu önler. Doktorlar, alerjisi olan kişiye uzun bir süre boyunca sürekli artan dozlarda oldukça seyreltilmiş alerjeni uygular. Tedavi başarılı olursa, vücut bu maddeye “tolerans” geliştirir ve şikayetler kalıcı olarak ortadan kalkar.

Hiposensibilizasyon iyi sonuçlar verebilir. Tedavi üç yıldan fazla sürer ve alerjisi olan çocukların yaklaşık yüzde 70 ila 80’inde başarı sağlar.

Genel olarak polen alerjisi tamamen iyileştirilemez. Ancak semptomları hafifletmenin yolları vardır.

Çocuğunuzda halihazırda bir alerji ortaya çıkmışsa, en önemli önleyici tedbir polenlerden kaçınmaktır.

Çocuklar ve ebeveynler, aşağıdaki önlemleri alarak polen maruziyetini azaltabilirler:

• Dışarıda giyilen kıyafetleri evde değiştirin ve kısa sürede yıkayın
• Dış giysilerle yatak odasına girmemek
• Yeşil alanlarda vakit geçirdikten sonra duş almak ve saçları yıkamak
• Polen yoğunluğunun yüksek olduğu zamanlarda araba camlarını ve pencereleri kapalı tutmak
• Dairenizi sadece polen yoğunluğunun düşük olduğu belirli saatlerde havalandırın

Polen mevsimi, hava koşullarına bağlı olarak yıldan yıla değişiklik gösterir. Yağmur yağdığında havada neredeyse hiç alerjen bulunmaz. Buna karşılık, sıcak ve kuru iklim polenlerin yayılmasını teşvik eder. Bölgesel hava durumu raporu, güncel polen yoğunluğu hakkında bilgi verir.

Polen alerjisinin türüne göre, alerjisi olan çocuklar belirli gıdalardan kaçınmalıdır:

• Ağaç polenine alerjisi olanlar genellikle belirli meyve ve kuruyemiş türlerini tolere edemez.
• Ayrıca köri, anason ve sarımsak gibi baharatlardan da uzak durmalıdırlar. Kimyon, maydanoz, dereotu, rezene ve papatya da alerjiyi şiddetlendirebilir.
• Tahıl veya ot polenlerine alerjisi olanlar, bezelye, mercimek ve fasulye gibi sebzeleri sadece ölçülü miktarda tüketmelidir.
• Salami, kuruyemiş ve peynir gibi histamin içeren gıdalardan tamamen uzak durmalısınız.

Çocuklarda görülen saman nezlesi, küçük hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde kısıtlayabilir.

İlaçlarla iyi bir şekilde tedavi edilebilir. Ancak bu ilaçların yorgunluk ve konsantrasyon bozukluğu gibi yan etkileri vardır. Hiposensibilizasyon tedavisi, alerjinin gerilemesini sağlayabilir.

Uygun davranış kurallarına uymak ve belirli gıdalardan uzak durmak, semptomları kontrol altında tutmaya yardımcı olabilir.