Neoplastik meningeoz: Tümör hücrelerinin beyin zarlarına yayılması

Meningeosis neoplastica, yumuşak beyin zarlarına tümör hücrelerinin yayılmasıdır. Beyin zarları, metabolizma açısından önemli bir rol oynar ve beyni çevreler. Beyin zarları, beyni sıcaklık dalgalanmaları gibi dış etkenlerden korur. 

Beyin zarları omurilik zarlarına geçer ve beyin omurilik sıvısıyla bağlantılıdır. Meningeosis neoplastica genellikle halihazırda mevcut bir kanser hastalığı nedeniyle ortaya çıktığından, tümör hücreleri de bu yolla beyin zarlarına ulaşır. Mevcut tümör hücreleri kan veya lenf yoluyla vücudun her yerine yayılır ve bu şekilde meninkslere ulaşır.

Kanser hastalarının yaklaşık %3-5’i meningeosis neoplastika geliştirir. Kanser hücrelerinin kaynağına göre isimler farklılık gösterir:

• Meningeosis carcinomatosa: Karsinom – Deri veya mukoza kanseridir
• Meningeosis sarcomatosa: Sarkom – bağ dokusu veya kas dokusunda görülen kanser
• Meningeosis gliomatosa: Gliom – beyin veya sinir tümörü
• Meningeosis leukaemica: Lösemi – kan kanseri
• Meningeosis lymphomatosa: Lenfoma – Lenf dokusunda görülen tümörler

Ancak tümör hücrelerinin kökeni, semptomlar veya hastalığın seyrini etkilemez.

Meningeosis neoplastica'nın belirtileri, hem hastalığın yaygınlığına hem de yerleşim yerine bağlıdır:

• Baş ve boyun ağrısı
• Mide bulantısı
• Yüzde felç
• Görme bozuklukları
• İşitme kaybı veya yutma güçlüğü
• Psikolojik belirtiler: Davranış değişiklikleri veya anormal davranışlar gibi 

Artan kafa içi basıncı ve omurilikte meydana gelebilecek hasarlar nedeniyle bazı hastalarda aşağıdaki belirtiler görülür:

• Vücudun her yerinde ağrı
• Duyusal bozukluklar
• Felç

Erken evrede, meningeozis neoplastika genellikle asemptomatiktir. Metastazın ilk hafif belirtileri çoğunlukla ciddiye alınmaz veya doğru şekilde değerlendirilmez.

Meningeosis neoplastica şüphesi durumunda yapılan ilk inceleme, nöroradyoloji bölümünde kafa ve omurga MRG'sinin çekilmesidir. Bu sırada, mümkünse kontrast madde kullanılır; aksi takdirde beyin yapıları net bir şekilde görülemez. MRG görüntülerinde, tümör hastalığının yayılımı ve tam olarak hangi yapıların etkilendiği görülür. MRG çekilemiyorsa, doktorlar BT'ye başvurur.

MRG bulgularında bir anormallik saptanırsa, tanıyı doğrulamak için lomber ponksiyon yapılır. Bu işlemde uzmanlar, bel omurgasından omurilik sıvısı alırlar ve ardından bu sıvıyı tümör hücreleri açısından incelerler. 

İlk bulgu negatif çıkarsa, en fazla iki test daha yapılması uygun olur. Doktorlar bu testlerde de kanser hücresi saptayamazlarsa, biyopsi aydınlatıcı olabilir.

Meningeosis neoplastica tedavisi zorlu bir süreçtir. Tercih edilen tedavi yöntemi, kanser hücrelerinin tam yayılımına bağlıdır. Ayrıca, büyüme modelinin seyri de önemli bir rol oynar. Vücudun diğer bölgelerinde de metastazlar varsa, sistemik kemoterapi uygulanır. 

• İlaçlar

Çoğu ilaç kan-beyin bariyerini aşamadığından, meningeosis neoplastica üzerinde genellikle olumlu bir etkisi yoktur. Kan-beyin bariyeri, kan ile merkezi sinir sistemi arasındaki sınırı tanımlar. Damar duvarının dış yüzeyine yapışık hücreler sayesinde, yalnızca belirli maddeler beyne geçebilir. Bu sayede beyin, zararlı maddelerden, patojenlerden ve toksinlerden korunur.

• İntratekal kemoterapi

İlaçlar etkili olmadığından, meninks bölgesindeki tümör hücreleriyle mücadele etmek için intratekal kemoterapi kullanılır. Bu tedavide, etken maddeler ya lomber ponksiyon yoluyla ya da bir kanal aracılığıyla doğrudan beyin sıvısına enjekte edilir. Kullanılan doz genellikle düşük olduğundan, bu tedavinin yan etkileri daha azdır.

• Cerrahi olarak çıkarılma ve ardından kemoterapi

Daha büyük beyin ve omurilik tümörlerinde, mümkünse cerrahi olarak çıkarılmasının ardından kemoterapi ve/veya radyoterapi uygulanır.

Beyin ve meninkslerdeki birden fazla küçük tümörü etkili bir şekilde tedavi etmek için, etkilenen bölgelere radyasyon tedavisi uygulanır. Palyatif tedavide de ağrıyı hafifletmek amacıyla hastalara radyasyon tedavisi uygulanır.

Doktorlar ve hastalar, meningeozis neoplastika tedavisi sırasında her zaman tedavinin maliyet ve faydasını karşılaştırır. 1 yıllık sağkalım oranı %5-25 arasında olduğu için prognoz oldukça kötüdür. Beyindeki kanser hücreleri başarılı bir şekilde tedavi edilse bile, vücuttaki diğer tümörler hastayı çok zayıflatabilir ve nihayetinde ölüme yol açabilir. İyi bir prognoz durumunda ortalama sağkalım süresi yaklaşık yedi aydır.

Meningeosis neoplastica, bir kanser hastalığı olarak onkoloji alanına girer. Hastaların çoğu, hastalığa neden olan birincil tümör nedeniyle zaten onkolojik tedavi altındadır. Metastazları erken teşhis etmek için yeni ortaya çıkan şikayetleri her zaman tedavinizi yürüten onkologunuzla görüşmelisiniz.

Teşhis ve tedavi için uzmanlar genellikle bir nöroloğu da sürece dahil eder. Nörolog, beyindeki yapılar ve bunların metabolizması konusunda son derece bilgilidir. Tedaviyi yürüten onkologla yakın işbirliği içinde, meningeosis neoplastica tedavisini koordine eder ve hastalığın seyrini izler.

BT ile görüntüleme ve radyoterapi işlemlerini bir nöroradyolog gerçekleştirir. Bu uzman, beyin dokusuna radyasyon uygulaması konusunda uzmanlaşmıştır. Dolayısıyla, bu organın yapıları konusunda da uzman bilgisine sahiptir. Aynı zamanda doğru ışın dozlarını bilir ve elde edilen görüntüleme sonuçlarına dayanarak tedaviyi uygulayabilir.

Meningeosis neoplastica'nın ortaya çıkması için en büyük risk faktörü, başka bir kanser hastalığının varlığıdır. Beyin zarlarında metastaz oluşursa, zaman faktörü büyük önem taşır: Doktorlar beyin zarlarındaki metastazları ne kadar erken tespit ederse, bunlarla o kadar çabuk mücadele edilebilir.

Ancak uzmanlar meningeozis neoplastikayı kontrol altına alsalar bile, birincil kanser hastalığı nedeniyle prognozlar yine de kötüdür.