Οι σωματοψυχικές διαταραχές είναι διαταραχές στην αντιμετώπιση της ασθένειας, οι οποίες εμφανίζονται στις ακόλουθες παθήσεις:
καρκινικές παθήσεις
, μεταμοσχεύσεις
, αιμοκάθαρση, καθώς και σε
χρόνιες σωματικές παθήσεις
. Οι χρόνιες παθήσεις που τις προκαλούν μπορεί να είναι μια πληθώρα ασθενειών, όπως:
- Αγγειακές παθήσεις (καρδιακό έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο)
- Σακχαρώδης διαβήτης
- Χρόνιες δερματικές παθήσεις ή
- Ρευματικές παθήσεις
Μια σωματοψυχική διαταραχή κωδικοποιείται συνήθως σύμφωνα με τις διαγνώσεις F συν μια σωματική διάγνωση.
Οι διαγνώσεις F είναι, για παράδειγμα:
Οι χρόνιες ασθένειες θέτουν στους πάσχοντες ποικίλες ψυχικές και κοινωνικές προκλήσεις:
- Συναισθηματική αντιμετώπιση των εσωτερικών και εξωτερικών απειλών και των συναισθημάτων που συνδέονται με αυτές
- Ανασφάλειες σχετικά με τον κοινωνικό ρόλο και τα καθήκοντα (αλλαγή στις σχέσεις με την οικογένεια, τους φίλους και την επαγγελματική ζωή)
- Ιατρική προσαρμογή, σχέση με το ιατρικό προσωπικό, νέο περιβάλλον κατά τη νοσηλεία, επιπτώσεις της θεραπείας
- Η ακεραιότητα του εαυτού και η ευημερία πρέπει να καλλιεργηθούν ή να διατηρηθούν όσο το δυνατόν καλύτερα
- Πρέπει να διαμορφωθεί μια νέα, μεταβαλλόμενη εικόνα του εαυτού με αβέβαιο μέλλον όσον αφορά την πορεία της νόσου
Μέσω της ψυχοθεραπείας, οι πάσχοντες μπορούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της σωματικής ασθένειας και να μειώσουν τα συμπτώματα του στρες @ Photographee.eu /AdobeStock
Οι εσωτερικές ψυχικές συνέπειες μιας χρόνιας ασθένειας μπορεί να είναι:
- Ναρκισσιστική πληγή (άγχος, ντροπή, κατάθλιψη): «Εγώ (το σώμα μου) δεν αξίζω πια τίποτα»
- Φόβος απώλειας σχέσεων (άγχος, κατάθλιψη, αισθήματα ενοχής): «Χάνω τη δουλειά μου, τους φίλους μου, τον σύντροφό μου»
- Άρνηση (βαθμός σοβαρότητας της ασθένειας): «Δεν είναι τόσο άσχημα» – Εξάρτηση από τα πρόσωπα αναφοράς – «Μπορώ μόνος μου – χρειάζομαι τους άλλους»
- Επεξεργασία του θυμού και της απογοήτευσης: «Γιατί εγώ;» – «Πρέπει να συγκρατηθώ, αλλιώς θα απομακρύνω τους άλλους»
Σε ένα μέρος των ασθενών, εκτός από τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι σωματικές παθήσεις, εμφανίζεται επίσης μια διαδικασία πένθους. Σε ένα άλλο μέρος των ασθενών εμφανίζονται επίσης ψυχικές διαταραχές, ιδίως:
- καταθλιπτικές διαταραχές και
- διαταραχές άγχους (διαταραχές προσαρμογής, αντιδραστική κατάθλιψη)
Οι γιατροί πρέπει να διαχωρίζουν τα συμπτώματα που οφείλονται αιτιολογικά στη σωματική ασθένεια από τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Αυτά μπορεί να είναι:
- Απώλεια βάρους
- Αϋπνία
- Απώλεια ενδιαφέροντος και
- αδυναμία
Όταν οι καταθλιπτικές διαταραχές αποτελούν συνέπεια οργανικής νόσου ή θεραπείας, προτεραιότητα έχουν τα ακόλουθα μέτρα:
- Αιτιολογική θεραπεία
- Ψυχοφαρμακολογική θεραπεία
- Συζητήσεις ιατρικής υποστήριξης
Εάν η κατάθλιψη αποτελεί αντίδραση στην ασθένεια (διαταραχή προσαρμογής), προτεραιότητα έχουν η ιατρική ψυχοθεραπεία έως και η εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία.
Οι καταθλιπτικές διαταραχές που υπήρχαν ήδη πριν από την ασθένεια απαιτούν, ανάλογα με τη σοβαρότητά τους:
- Ιατρική ψυχοθεραπεία
- Εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία
- Ψυχοφαρμακολογική αγωγή
Σε περίπτωση διαταραχής πολλαπλών αιτίων, π.χ. όταν ένας ασθενής με HIV παρουσιάζει προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να τον βοηθήσει.
Οι ασθενείς συχνά κάνουν κατάχρηση ουσιών και φαρμάκων για να ξεφύγουν από τις σωματικές και ψυχικές επιπτώσεις της νόσου (π.χ. βενζοδιαζεπίνες).
Σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστώνται τα ακόλουθα μέτρα:
- Θεραπεία αποτοξίνωσης και απεξάρτησης
- Εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία
Ως θεραπεία μπορεί να εξεταστεί η υποστήριξη στην αντιμετώπιση της νόσου, π.χ. μέσω:
- Πληροφόρηση και ιατρική συζήτηση
- Ομάδες αυτοβοήθειας
- κοινωνική φροντίδα
- Ομαδική θεραπεία με εκπαίδευση στην αντιμετώπιση
- Υποστηρικτικές ψυχοθεραπείες
Οι ομάδες αυτοβοήθειας προσφέρουν σημαντική υποστήριξη σε περιπτώσεις σωματοψυχικών διαταραχών @ Framestock /AdobeStock
Ως παράδειγμα σωματοψυχικής διαταραχής μπορεί να αναφερθεί η αντιμετώπιση της νόσου σε περιπτώσεις καρκίνου. Η διάγνωση του καρκίνου σημαίνει συνήθως μια υπαρξιακή κρίση για τους πάσχοντες και τους συγγενείς τους.
Η υποκειμενική εμπειρία της ασθένειας χαρακτηρίζεται από:
- Απειλή θανάτου
- Αβεβαιότητα ως προς την πορεία της νόσου
- Την απώλεια οργάνων, μελών του σώματος και λειτουργιών
Δραστικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, οι οποίες, αφενός, βοηθούν και θεραπεύουν, αφετέρου, ακρωτηριάζουν, δηλητηριάζουν, εκθέτουν σε ακτινοβολία ή προκαλούν εγκαύματα
Λόγω των επιτυχιών που έχουν επιτευχθεί στη θεραπεία του καρκίνου, κυριαρχούν οι ακόλουθοι στόχοι:
- Αντιμετώπιση της νόσου από τους ασθενείς και τους συγγενείς τους
- Υποκειμενική προσαρμογή στην πραγματικότητα και η
- ενεργή αντιμετώπισή της
- Συνεργασία με επαγγελματίες βοηθούς
Στις κακοήθεις καρκινικές παθήσεις, σε σχεδόν το 50% των περιπτώσεων παρατηρούνται επιπλέον ψυχοσωματικές διαταραχές, οι οποίες εκδηλώνονται ως εξής:
Μέχρι σήμερα, οι ειδικοί δεν έχουν καταφέρει να αποδείξουν την ύπαρξη μιας «προσωπικότητας του καρκίνου». Οι προαναφερθέντες παράγοντες της προσωπικότητας είναι σημαντικοί για την αντιμετώπιση της νόσου, την προθυμία συνεργασίας καθώς και τη δευτερογενή πρόληψη.
Για την ψυχοθεραπευτική αγωγή ισχύουν οι ίδιες κατευθυντήριες γραμμές όπως και για τις χρόνιες παθήσεις.