Θεραπεία του καρκίνου – εξειδικευμένοι γιατροί & πληροφορίες

Ποιες είναι οι θεραπείες κατά του καρκίνου;

Εκτός από τον τύπο, δηλαδή το γενετικό προφίλ ενός όγκου, το στάδιο, ο βαθμός κακοήθειας καθώς και η γενική κατάσταση του ασθενούς παίζουν ρόλο στην επιλογή της θεραπείας του καρκίνου.

Σημαντικό για όλα τα στάδια της θεραπείας στην ογκολογία είναι, εκτός από την καταλληλότερη θεραπεία κατά του καρκίνου, ιδίως η αποτελεσματική διαχείριση των παρενεργειών. Διότι πολλές από τις εφαρμοζόμενες μεθόδους θεραπείας του καρκίνου – π.χ. χημειοθεραπείες και ακτινοθεραπεία – καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα, αλλά και μέρος των υγιών κυττάρων. Γι’ αυτό, σε αυτές τις θεραπείες κατά του καρκίνου δεν είναι σπάνιες οι παρενέργειες, όπως π.χ. κόπωση, αναιμία ή ναυτία που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε έμετο.

Ωστόσο, επειδή η θεραπεία του καρκίνου μπορεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από παράγοντες που σχετίζονται με τον καρκίνο και τον ασθενή, σήμερα γίνονται όλο και περισσότερες προσπάθειες για την εξατομίκευση της θεραπείας του καρκίνου. Για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται οι ακόλουθες διαφορετικές μέθοδοι θεραπείας του καρκίνου:

• Χειρουργική επέμβαση για τον καρκίνο, συμπεριλαμβανομένης της χειρουργικής επέμβασης για μεταστάσεις,
• χημειοθεραπεία (συμπληρωματική, νεοσυμπληρωματική, θεραπευτική, παρηγορητική),
• ακτινοθεραπεία,
• στοχευμένη θεραπεία όγκων,
• ανοσοθεραπείες καθώς και
• ορμονικές θεραπείες.

Πότε η χειρουργική επέμβαση αποτελεί τη θεραπεία επιλογής για τον καρκίνο;

Ιδιαίτερα στον καρκίνο του μαστού και σε διάφορους τύπους καρκίνου του δέρματος, συνήθως είναι σκόπιμο να αφαιρεθούν χειρουργικά οι όγκοι. Ωστόσο, ο καρκίνος δεν πρέπει να βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο και δεν πρέπει να έχουν σχηματιστεί ακόμη μεταστάσεις. Αντίθετα, σε περίπτωση όγκου που εντοπίζεται σε περιορισμένο χώρο, οι πιθανότητες επιτυχίας της χειρουργικής επέμβασης είναι συχνά καλές. Εφ' όσον είναι δυνατόν, πραγματοποιείται χειρουργική επέμβαση με τη μέθοδο «κλειδαρότρυπας», δηλαδή ο χειρουργός κάνει μόνο μια μικρή τομή, μέσω της οποίας τελικά χειρουργείται και αφαιρείται ο όγκος. Στο δέρμα, αυτό επιτυγχάνεται συχνά με τη μορφή εκτομής με τρυπάνι.

Σε όγκους σε πρώιμο στάδιο, η θεραπεία του καρκίνου μπορεί μάλιστα να έχει ήδη ολοκληρωθεί με τη χειρουργική επέμβαση, οπότε δεν απαιτούνται περαιτέρω θεραπείες. Στις άλλες περιπτώσεις, η θεραπεία συνεχίζεται συνήθως με χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία. Μετά από περίοδο περίπου 5 ετών χωρίς επανεμφάνιση του καρκίνου (υποτροπή), οι ασθενείς θεωρούνται ιατρικά θεραπευμένοι.

Θεραπείες κατά του καρκίνου με κυτταροκαταστροφική δράση

Σε άλλες περιπτώσεις, δεν είναι δυνατή η θεραπεία ενός καρκίνου αποκλειστικά με χειρουργικές επεμβάσεις. Για παράδειγμα, ένας όγκος μπορεί να είναι μη χειρουργήσιμος, ή ο όγκος να έχει ήδη εξαπλωθεί σε άλλα όργανα, ή να πρόκειται για καρκίνο του αίματος (λευχαιμία). Σε αυτές τις περιπτώσεις, συχνά καταφεύγουμε σε θεραπείες κατά του καρκίνου, στις οποίες η ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων μπορεί να επηρεαστεί με τη βοήθεια ακτινοβολίας ή χημειοθεραπευτικών φαρμάκων (π.χ. δοκεταξέλη, σισπλατίνη κ.ά.). Ωστόσο, η ακτινοθεραπεία και η χημειοθεραπεία δεν επηρεάζουν μόνο τους όγκους, αλλά βλάπτουν και τα υγιή κύτταρα του σώματος. Συχνά, αυτές οι θεραπείες κατά του καρκίνου χρησιμοποιούνται και μετά από χειρουργική επέμβαση όγκου, προκειμένου να καταστραφεί ο υπολειπόμενος καρκινικός ιστός ή να προληφθεί η πιθανή δημιουργία μεταστάσεων.

Δεδομένου ότι τόσο η ακτινοθεραπεία όσο και η χημειοθεραπεία προκαλούν βλάβες στα κύτταρα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πιθανή βλάβη των γεννητικών κυττάρων, ιδίως σε νέους ασθενείς με καρκίνο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μετέπειτα επιθυμία για απόκτηση παιδιού ενδέχεται να μην μπορεί πλέον να ικανοποιηθεί με φυσικό τρόπο μετά τη θεραπεία. Ωστόσο, το σύστημα υγείας προσφέρει πλέον δυνατότητες κρυοσυντήρησης σπέρματος και ωαρίων για ασθενείς που υποβάλλονται σε θεραπείες κατά του καρκίνου οι οποίες ενδέχεται να βλάψουν τα γεννητικά κύτταρα. Φυσικά, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί συμβουλευτική σχετικά με το θέμα αυτό πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Πώς δρουν οι στοχευμένες θεραπείες κατά του καρκίνου;

Δεδομένου ότι η χημειοθεραπεία, ειδικότερα, έχει συστηματική δράση και, κατ’ αρχήν, επηρεάζει όλα τα κύτταρα του σώματος, σε σχέση με αυτή τη θεραπεία κατά του καρκίνου εμφανίζονται, εν μέρει, σημαντικές παρενέργειες. Η ακτινοθεραπεία, αν και δρα πιο στοχευμένα και σε περιορισμένο χώρο, μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες.

Προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος παρενεργειών, τα τελευταία χρόνια έχουν μελετηθεί και εξελιχθεί οι λεγόμενες στοχευμένες θεραπείες κατά του καρκίνου. Αυτές παρεμβαίνουν απευθείας στο μεταβολισμό των καρκινικών κυττάρων, στη σηματοδότηση ή στην ανάπτυξή τους και στην αιμάτωσή τους, με τη βοήθεια φαρμάκων ή αναστολέων. Με αυτόν τον τρόπο, μπλοκάρονται οι οδοί σηματοδότησης που είναι σημαντικές για την κυτταρική ανάπτυξη ή τον κυτταρικό διαχωρισμό και τα καρκινικά κύτταρα καταστρέφονται. Επίσης, ο αποκλεισμός συγκεκριμένων ορμονικών οδών σηματοδότησης – όπως π.χ. στον καρκίνο του μαστού ή στο καρκίνωμα του προστάτη – συγκαταλέγεται, σε ευρύτερη έννοια, στις στοχευμένες θεραπείες κατά του καρκίνου.

Ανοσοογκολογία – Θεραπεία του καρκίνου με τη βοήθεια του ανοσοποιητικού συστήματος

Μια σχετικά νέα μορφή θεραπείας του καρκίνου είναι η μέθοδος της λεγόμενης ανοσοογκολογίας. Στόχος της είναι να καταστεί το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού ικανό να αναγνωρίζει τα καρκινικά κύτταρα και να τα καταπολεμά (ξανά).

Τα καρκινικά κύτταρα έχουν βρει πολλούς τρόπους να κρύβονται από το ανοσοποιητικό σύστημα και να γίνονται πρακτικά «αόρατα». Έτσι, για παράδειγμα, σχηματίζουν υποδοχείς στην επιφάνεια του κυττάρου, οι οποίοι μεταδίδουν σε ένα ανοσοκύτταρο το μήνυμα ότι όλα είναι εντάξει και το απενεργοποιούν. Εάν τώρα ένας τέτοιος υποδοχέας μπλοκαριστεί εξωτερικά με τη βοήθεια ενός αντισώματος, το ανοσοκύτταρο παραμένει ενεργό μετά τη σύνδεση με το καρκινικό κύτταρο και το εξοντώνει. Από ιατρική άποψη, αυτός ο μηχανισμός δράσης της θεραπείας του καρκίνου ονομάζεται αναστολή σημείων ελέγχου (checkpoint inhibition). Γνωστά αντισώματα είναι, μεταξύ άλλων, το Nivolumab, το Pembrolizumab ή το Atezolizumab. Αυτά χρησιμοποιούνται ήδη, εν μέρει, με μεγάλη επιτυχία στο μελάνωμα, στο καρκίνωμα του πνεύμονα ή στον τομέα των ουρολογικών όγκων.

Επιπλέον, στις ανοσοογκολογικές θεραπείες του καρκίνου περιλαμβάνονται διάφορες κυτταρικές μέθοδοι – όπως, για παράδειγμα, τα κύτταρα CAR-T, τα οποία είναι αποτελεσματικά σε επιλεγμένες μορφές λευχαιμίας. Πρόκειται συνήθως για φυσικά Τ-κύτταρα του οργανισμού, τα οποία συλλέγονται και των οποίων οι υποδοχείς τροποποιούνται γενετικά εκτός του σώματος, ώστε μετά την επανεισαγωγή τους στο αίμα να επιτίθενται στοχευμένα στα καρκινικά κύτταρα. 

Συμπέρασμα για τις σημερινές θεραπείες κατά του καρκίνου

Η τάση στον τομέα των θεραπειών κατά του καρκίνου στρέφεται σήμερα έντονα προς την εξατομικευμένη θεραπεία με θεραπευτικές προσεγγίσεις που παρουσιάζουν λιγότερες παρενέργειες. Η αρχή του «One-fits-all» (μία θεραπεία για όλους) εγκαταλείπεται ολοένα και περισσότερο. Ο μοριακός χαρακτηρισμός των όγκων και οι γενετικές αναλύσεις καθιστούν δυνατές νέες εξατομικευμένες θεραπείες.

Βεβαίως, η χειρουργική επέμβαση του όγκου, καθώς και η ακτινοθεραπεία και/ή η χημειοθεραπεία, διατηρούν τη σημασία τους στη θεραπεία του καρκίνου. Ωστόσο, με τις στοχευμένες θεραπείες καθώς και την ανοσοογκολογία, προσφέρονται περαιτέρω εναλλακτικές λύσεις, συχνά με λιγότερες παρενέργειες.

Ταυτόχρονα, διευρύνεται το ιατρικό φάσμα εντός των ογκολογικών κέντρων. Εκτός από την ακτινολογία, τη χειρουργική και την ογκολογία, συμμετέχουν επίσης η ανθρώπινη γενετική, η μοριακή βιολογία, η παθολογία, η ανοσολογία, καθώς και η διατροφική ιατρική και η ψυχοογκολογία. Σε πολλές περιπτώσεις, οι θεραπείες κατά του καρκίνου πραγματοποιούνται ήδη σήμερα σε ιδιωτικά ογκολογικά ιατρεία, τα οποία συνεργάζονται στενά με τα τοπικά νοσοκομεία.