Halka mantarı: Bilgiler ve halka mantarı uzmanları

Tinea corporis, tıbbi olarak tinea corporis olarak adlandırılır ve vücut mantarı hastalığı olarak da bilinir. Belirli mantarlar, yani dermatofitler tarafından neden olur. Bu mantar patojenleri, insan keratinini parçalar. Keratin, tırnakların, saçların ve kornanın önemli bir bileşenidir.

Dermatofitler kuruma karşısında son derece dirençlidir. Toplamda 40 farklı türü bulunmaktadır. Orta Avrupa bölgesinde Trichophyton rubrum, en sık görülen dermatofit patojen türüdür.

Çocuklarda ve gençlerde, özellikle zoofilik dermatofitler saçkıranın nedenidir. Bunlar, esas olarak evcil hayvanlardan bulaşan patojenlerdir; örneğin

• hamster,
• fareler,
• tavşan,
• gine domuzları veya
• sıçanlar

kökenlidir.

İnsan vücuduna girdikten sonra dermatofitler giriş bölgesi çevresinde yayılırlar. Burada iltihaplanmaya neden olurlar. Zoofilik dermatofitlerin neden olduğu iltihaplanma genellikle daha şiddetlidir.

Tinea corporis, en sık görülen cilt hastalıkları arasında yer alır. Her bir dermatofitin görülme sıklığı yüzde olarak şöyledir:

• T. rubrum: yüzde 66
• M. canis: yüzde 12
• T. tonsurans: %9
• T. mentagrophytes: %8
• T. verrucosum: %2
• Epidermophyton floccosum: %2

Vücut mantarı enfeksiyonunu kolaylaştıran faktörler arasında cildin nemli ve sıcak bir ortamda bulunması yer alır; örneğin

• yüzme, 
• fiziksel efor sırasında terleme veya
• genel olarak nemli ve sıcak bir iklim.

Diğer risk faktörleri şunlardır:

• diyabet,
• zayıflamış bağışıklık sistemi (örneğin bağışıklık bozuklukları, bağışıklığı zayıflatıcı ilaçlar veya HIV nedeniyle),
• deride kan dolaşımı bozuklukları veya
• aşırı kilo (obezite).

Ayrıca, tinea versicolor, patolojik cilt hassasiyeti durumunda çok daha sık görülür. Bu tür bir cilt hassasiyeti örneğin atopik dermatit olabilir.

Bunun yanı sıra, yaşlılar ve çocuklar da tinea corporis'ten daha sık etkilenir.

Tinea corporis için tipik olan, kenarları belirgin, dairesel lezyonlardır ve

• pul pul dökülme,
• kızarıklık,
• küçük papüller ve
• bazen de küçük püstüller bulunur.

Dairesel lezyonların merkezi genellikle soluk renklidir. Hastalar bu lezyonlarda kaşıntı hissederler. Kenarların belirgin olması, tinea corporis'i egzamadan ayırt etmeye yardımcı olur. Egzamalarda değişiklikler her zaman merkezde en yoğun şekilde görülür ve kenarlara doğru azalır.

Lezyonlar yavaşça – genellikle haftalar boyunca – kenarlara doğru yayılır. Bu süreçte sürekli olarak yeni lezyonlar da ortaya çıkar.

Ancak enfeksiyon daha derinde de olabilir. Bu durumda çok şiddetli iltihaplanma reaksiyonları tetiklenir. Bunlara

• son derece ağrılı ve sıvı sızan nodüller ile
• ilgili bölgedeki lenf düğümlerinin şişmesi.

Ayrıca hastalar halsizlik ve ateşten şikayet ederler. Şiddetli iltihaplanma, bu mantarın insan vücuduna pek uyum sağlamadığını gösterir. Hayvanların kendisinde ise genellikle hastalığın çok belirsiz belirtileri görülür.

Tinea corporis çok uzun süre tedavi edilmezse, kronik bir seyir izleyebilir. Başka kişilere bulaşması da mümkündür.

Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler için ek bir risk söz konusudur. Bu durumda tinea corporis iç organları da etkileyebilir.

Cilt tahrişi, kızarıklık ve kaşıntı gibi şikayetler başka hastalıklarda da görülebilir. Bu nedenle, bu şikayetlerin nedenini bir doktorun belirlemesi gerekir.

Benzer semptomlara sahip hastalıklar arasında şunlar sayılabilir:

• Seboreik ve nummüler egzama
• Pityriasis rosea (pul pul dökülme ve kızarıklık ile seyreden cilt hastalığı)
• Psoriasis (sedef hastalığı)
• Pityriasis versicolor (kepek mantarı)

Doktor öncelikle cildi kapsamlı bir şekilde muayene eder. Bir sürüntü yardımıyla enfekte olmuş materyali alır. Bu materyal daha sonra mikroskop altında incelenir. Acil klinik şüphe durumunda, optik parlatıcı da eklenebilir. Bu, teşhisi kolaylaştırır veya iyileştirir.

Patojenin tam cinsini ve mantar türünü belirlemek için bir mantar kültürü oluşturulur. Bunun için sürüntü ile alınan hücreler özel bir besiyerinde yetiştirilir. Patojene bağlı olarak bu işlem yaklaşık üç ila altı hafta sürebilir.

Patojenin kesin olarak belirlenmesi,

• ona uygun sistemik tedavi uygulanabilmesi ve
• enfeksiyon zincirlerinin ortaya çıkarılması

için büyük önem taşır.

Bazı durumlarda başka tetkikler de gerekli olabilir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Wood ışığı ile yapılan incelemeler. Bu, dalga boyu 365 nm'ye kadar olan UVA ışınlarını (sözde siyah ışık) üretebilen bir lambadır. Bu sayede belirli dermatofit türleri tespit edilebilir. Tinea corporis söz konusuysa, etkilenen bölgeler sarı-yeşil bir ışık altında görünür.
• Patojenleri sınıflandırmak için alt kültürlerin oluşturulması.
• Bazen hastaların belirli antifungal ilaçlara karşı toleransını test etmek de gerekebilir.
• Küfler ile dermatofitleri ayırt edebilmek için DTM besiyerinin kullanılması.
• Genetik testler yardımıyla dermatofit suşlarının ayırt edilmesi. Bu, yalnızca klasik yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda gereklidir.

Başarılı bir tedavinin ön koşulu, kesin bir tanıdır. Tanı verileri, antimikotik (mantar ilacı) seçimi için belirleyicidir.

Tinea corporis'in topikal tedavisi

Normalde, lokal, dıştan uygulanan bir tedavi yapılır. Buna topikal tedavi denir. Bu tedavi kapsamında antimikotikler doğrudan etkilenen cilt bölgelerine uygulanır.

Kabul görmüş etken madde sınıfları şunlardır:

• Azoller: Mikonazol, Klotrimazol, Bifonazol, Ekonazol, Sertakonazol ve Tiokonazol
• Hidroksipiridonlar: Siklopiroksolamin
• Alilaminler: Terbinafin, Naftafin
• Morfolinler: Amorolfin

Şiddetine ve yerleşim yerine bağlı olarak bu ilaçlar

• çözelti,
• jel,
• krem,
• pudra veya
• macun

şeklinde mevcuttur. Uygulama seçenekleri, farklı preparatlara göre değişiklik gösterir.

Etkin madde sınıflarının çoğu, mantar hücre zarındaki ergosterol biyosentezini engeller. Ergosterol, sitoplazmik zar olarak adlandırılan zarın bir bileşenidir. Biyosentezin engellenmesi sonucunda, zarın işlevi önemli ölçüde kısıtlanır. Böylece patojenlerin büyümesi ve çoğalması engellenir.

Şikayetler ortadan kalktıktan hemen sonra tedaviye son verilirse, nüksler görülebilir. Yani, patojenler tamamen yok edilmediği için iltihaplanma tekrar alevlenebilir. Bu nedenle tedavi, klinik iyileşmeden sonra üç veya dört hafta kadar sürdürülmelidir.

Tinea corporis’in sistemik tedavisi

Çoğu durumda topikal tedavi yeterlidir. Ancak bazen bu tedavi başarılı olmaz veya tinea corporis'in yayılma alanı çok geniştir. Bu durumda sistemik tedavi önerilir. Hasta, sadece lokal olarak değil, tüm vücutta etki gösteren ilaçlar alır.

Sistemik tedavide

• hastanın yaşı ve
• çocuklarda vücut ağırlığı ve
• diğer ilaçlarla olası etkileşimler

önemli bir rol oynar.

Bu tedavi şekli için aşağıdaki ilaçlar kullanılır:

• Mikroince griseofulvin
• Azol: İtrakonazol
• Alilamin: Terbinafin

Genellikle tedavi ayakta yapılır. Bazı durumlarda yatarak tedavi de gerekebilir. Bu, özellikle hastalığın seyrinin çok şiddetli olduğu durumlarda mümkündür.

Özellikle çocukluk çağında sistemik tedavi her zaman topikal tedavi ile birleştirilmelidir. Bu sayede anında etki sağlanır ve hastalığın yayılması veya bulaşması önlenir. Bu amaçla çocuklarda özellikle imidazol veya azol türevleri kullanılır.

Genellikle tinea corporis çok iyi bir seyir gösterir. Tedavi tamamlandıktan sonra iltihaplı bölgeler iz bırakmadan iyileşir. Ancak enfeksiyon tedavi edilmezse kronik bir seyir izler.

Çocuklarda ve ergenlerde sistemik tedavi için uzun süre griseofulvin tek onaylı ilaçtı. Ancak diğer antimikotiklerle karşılaştırıldığında etkinliği oldukça düşüktür. Bu durumda, günde 25 mg/kg vücut ağırlığına kadar artırılmış bir doz önerilir. Patojen türüne bağlı olarak tedavi süresi iki ila sekiz hafta arasında değişir.

Griseofulvin’in yanı sıra, flukonazol de birinci yaşından itibaren hastaların tedavisi için uygundur. Ancak bir dezavantajı, çeşitli diğer ilaçlarla etkileşime girmesidir.

Hamilelik ve Emzirme Döneminde Tedavi

Dermatofitlerin lokal tedavisi için hamilelik ve emzirme döneminde klotrimazol kullanılabilir. Bu dönemde diğer antimikotikler, konuyla ilgili kesin çalışmalar bulunmadığından önerilmez.

Emzirme döneminde başka bir aktif maddenin kullanımı zorunluysa, bu madde sadece

• küçük alanlarda ve
• geçici olarak

uygulanmalıdır. Hamilelikte sistemik tedavi, yalnızca hayati tehlike arz eden durumlarda uygulanmalıdır.

Emzirme döneminde de sistemik antimikotiklerin kullanılması önerilmez. Azoller anne sütüne geçebilir.

Bu dönemde sistemik tedavi kaçınılmazsa, tercih edilen ilaç flukonazol'dür. Bu ilacın yan etki profili nispeten olumludur. Diğer tüm sistemik antimikotikler emzirme döneminde kullanılmamalıdır.

Dermatofitler cildin nemli bölgelerini tercih eder. Bu nedenle vücudu mümkün olduğunca kuru tutmak gerekir.

Özellikle yüzme sonrasında ıslak mayoyu hemen değiştirmek tavsiye edilir. Terli cilt de mantarlar için ideal bir beslenme ortamıdır. Bu nedenle yaz aylarında yanınızda her zaman yedek giysi bulundurmalı veya nefes alabilen giysiler giymelisiniz.

Ayrıca giysiler, yastık kılıfları veya battaniyeler 90 derecede yıkanmalıdır. Bu, mikropları öldürür ve tinea corporis'in yeniden bulaşmasını önler. Tarak veya fırça gibi nesneler de mantar öldürücü dezenfektanlarla püskürtülebilir.

Saçkıran şüphesi varsa, mümkün olduğunca erken önlem alınmalıdır. Aksi takdirde önleyici tedbirler almak çok zordur. Mantar patojenleri genellikle hayvanlardan insanlara bulaşır ve hayvanlar enfeksiyon sırasında neredeyse hiç belirti göstermez.