Sporotriyoz - Uzmanlar ve bilgiler

Sporotrikoza, Sporothrix schenckii mantarı neden olur. Son zamanlarda yapılan araştırmaların sonuçları, diğer Sporothrix türlerinin de enfeksiyona yol açabileceğini göstermektedir.

Sporotrikoza, Sporothrix mantarı neden olur @ Dr_Microbe /AdobeStock

Hastalık her durumda benzer şekilde gelişir. Genellikle mantar, bir gül dikeni veya sivri bir dal aracılığıyla derinin altına zorla girdiğinde ortaya çıkar.

Sporotriyoz, yaralı ciltin mantarı içeren saman veya toprakla temas etmesi durumunda ortaya çıkar. Çiftçiler, fidanlık çalışanları, bahçıvanlar veya peyzaj mimarları sporotriyoz enfeksiyonuna yakalanma riski daha yüksektir.

Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler (HIV hastaları, kanser hastaları vb.) de sporotrichozise yakalanma riski daha yüksektir.

Kediler gibi hayvanlar da tırmalama yaraları yoluyla sporotrikoza insanlara bulaştırabilir.

Çok nadir durumlarda enfeksiyon, mantarın yutulması veya solunması yoluyla da ortaya çıkabilir. Ancak bu tür bulaşma genellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde görülür.

İnsandan insana bulaşma mümkün değildir. Sporothrix Schenckii dimorfiktir (maya veya hif şeklindedir). Son yıllarda veteriner hekimler, evcil hayvanlarda, özellikle atlarda ve kedilerde sporotrikoz vakalarını giderek daha sık teşhis etmektedir. 

Kedilerde hastalığın özellikle bulaşıcı bir türü görülür. Bu enfeksiyonu tedavi eden kişiler, zoonotik bir enfeksiyon yoluyla sporotrikoza yakalanma riski altındadır.

Sporotrikoza karşı önleyici tedbir olarak iş eldivenleri ve sağlam botlar @ encierro /AdobeStock

Bulaşmadan sonra sporotrikoozun ortaya çıkması günler hatta aylar sürebilir. İlk belirti, pembe veya mor renkli küçük bir şişlik veya sert bir yumrudur. Yumru genellikle ağrısızdır, en fazla hafif bir gerginlik hissi verir. Zamanla bu şişlik, içinden sıvı sızan açık ve geniş bir yaraya dönüşür.

Diğer sporotrikoza vakalarında ise mizetomlar oluşur. Bunlar, ciltte görülen ve daha büyük iltihaplanmalara yol açan şişliklerdir. Doktorlar bu belirtileri tedavi etmezse, kronikleşebilir ve yıllarca değişmeden kalabilir.

Vakaların yüzde 60’ında mantar, lenf sistemi yoluyla yayılır. Bu da etkilenen bölgede giderek daha fazla yara ve şişliğin oluşmasına neden olur. Bu durum yıllarca sürebilir.

Çok nadir sporotrikoza vakalarında hastalık vücudun diğer bölgelerine yayılabilir. Kemikleri, eklemleri, akciğerleri ve beyin dokusunu etkileyebilir. Solunum yolları yoluyla bulaşan enfeksiyon, şiddetli boğmaca hastalığına yol açar. 

Bu yolla sporotrikoz enfeksiyonu kapmış kişiler, tüberküloz ve zatürreye yakalanabilir. Bu durum genellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde görülür. Sporotrikozun yayılması bu durumda hayati tehlike oluşturabilir ve tedavisi zordur.

Semptomlar başlangıçta neredeyse fark edilmez. Ancak zamanla iltihaplar çoğalır ve etkilenen vücut bölgesini bir ağ gibi sarar.

Şüphe duyulursa, uzman bir teşhis ve tedavi almak için bir doktora başvurmalısınız. Halihazırda hastalığa yakalanmış kişiler, belirtiler kötüleştiğinde ve/veya yeni ülserler ortaya çıktığında derhal bir doktora başvurmalıdır. 

Normalde sporotrikoza bağlı olarak can ve sağlık açısından akut bir tehlike söz konusu değildir. Ancak açık ülserler bakterilerle enfekte olabilir ve bu da olağan dışı semptomlara yol açabilir. Dolayısıyla, ülserlerin çevresinde hızla artan ısı, ağrı veya kızarıklık ortaya çıkarsa acil servise başvurmalısınız.

Sporotrikoza benzeyen bir dizi enfeksiyon vardır. Bu nedenle, doktor tanıyı kesinleştirmek için çeşitli testler yapar. 

Bunlar arasında genellikle enfekte olmuş bir düğümden biyopsi (doku örneği alınması) yer alır. Doku daha sonra patojeni belirlemek için laboratuvarda incelenir. 

Sporotrikoza kolayca karıştırılabilecek enfeksiyonlar şunlardır: 

• Tüberküloz ve cüzzamla ilişkili bakteriler
• İnek çiçeği
• Herpes
• Kandidiyaz, histoplazmoz, tinea capitis veya blastomikoz gibi diğer mantar enfeksiyonları
• Lupus veya sarkoidoz gibi bulaşıcı olmayan hastalıklar

Uzmanlar, mantarı izole ederek ve yapısını belirleyerek onu diğer patojenlerden ayırt edebilirler.

Tanı koymanın bir başka yolu da antikorların saptanmasıdır. Sporotrikoz hastalarında, Sporothrix schenckii patojenine karşı antikorlar gelişir. Ancak bu tanı kesin olarak kabul edilmez.

Sporotrikoza karşı etkili bir kendi kendine tedavi yöntemi yoktur. Ülserler iyileşene kadar temiz ve kapalı tutulmalıdır. Tıbbi tedavi, vücuttaki enfekte bölgeye ve hastanın fiziksel durumuna göre değişir.

• Deride sporotrikoza

Doktorlar bu türü doymuş potasyum iyodür çözeltisiyle tedavi eder. İlaçlar, üç ila altı aylık bir süre boyunca günde üç kez alınmalıdır. Tedavi, ülserler iyileşene kadar sürer. Doktorlar, cilt enfeksiyonlarını itrakonazol ile de tedavi ederler. Bu tedavi de altı aya kadar sürebilir.

• Kemik ve eklemlerdeki sporotrikoza

Bu enfeksiyon türü, potasyum iyodür çözeltisinin neredeyse hiç etki göstermemesi nedeniyle tedavi edilmesi daha zordur. İtrakonazol ara sıra kullanılır; hatta tedavi süresi bir yıla kadar uzayabilir. 

Ciddi vakalarda doktorlar Amfoterisin ilacını reçete eder. Amfoterisin, diğer ilaçlara göre daha şiddetli yan etkilere sahiptir ve tedavisi uzun sürer. Diğer bir çözüm ise enfekte olmuş kemiklerin cerrahi olarak çıkarılmasıdır.

• Akciğerlerdeki sporotrikoza

Doktorlar, akciğerlerdeki sporotrikozu da potasyum iyodür çözeltisi, itrakonazol veya amfoterisin ile tedavi eder. Başarı oranları büyük ölçüde değişkenlik gösterir. Bu nedenle, akciğer dokusunun kısmen çıkarılması gerekebilir.

• Beyinde sporotrikoza

Sporotrikoz menenjiti çok nadirdir ve standart bir tedaviye ilişkin bilgi bulunmamaktadır. Amfoterisin ile 5-florositosin kombinasyonu kullanılarak tedavi edilmesi önerilir. İtrakonazol da bu durumlarda etkili olabilir.

• Hamilelikte sporotrikoz

Ne potasyum iyodür çözeltisi ne de itrakonazol hamile kadınlarda kullanılmamalıdır. Sporotrikozdan muzdarip hamile kadınlar, bir enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurmalı ve bu uzman tarafından tedavi edilmelidir.

Sporotrichoz tedavisi başarılı olduğunda, genellikle tedavi eden hekime birkaç kez daha gitmek gerekir. Hekim, enfeksiyonun tamamen gerilediğinden emin olur. Bu durumda genellikle başka tedavilere gerek kalmaz.

En etkili önleme yöntemi, sporların ve patojenlerin deri altına ve vücuda girmesini engellemektir. Güller, toprak, saman, yosun veya dallarla çalışan kişiler, ciltlerindeki tüm yaraları ve kesikleri kapatmalıdır. 

Ayrıca, batma yaraları veya diğer yaralanmaları önleyecek şekilde ağır botlar ve sağlam iş eldivenleri giymelidirler.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, güller, saman, toprak, yosun veya dallarla uğraşırken dikkatli olmalıdır. Bu kişiler sporotrikoza daha çabuk yakalanır ve hastalıkla daha az etkili bir şekilde mücadele edebilirler.

Sporotrichoz hastalarının çoğu, doğru tedavi gördüklerinde tamamen iyileşir. Doğru tedavi zamanında uygulanmazsa, çok hafif veya çok ciddi olabilecek uzun vadeli komplikasyonlar ortaya çıkabilir. 

Bu durumda belirtiler birkaç yıl sürebilir. Ülserler, uzun vadede kalıcı olan derin yara izleri oluşturabilir. 

Beyin, kemik, eklemler veya akciğerlerdeki sporotrikoza tedavisi daha zordur. Organlar veya kemikler enfekte olmuşsa, cerrahi müdahale gerekebilir.