Haglund topuğu: Topuk kemiğindeki iltihaplanma ve topuk dikeni ağrıya neden olduğunda

Bazı kişilerde topuk kemiğinin arka/üst kısmı daha sivri şekillidir ve normalden daha fazla dışarı çıkıntı yapar. Topukta görülen bu kemik çıkıntısına Haglund ekzostozu veya ekzostoz denir. Bu durum, kemik ile arkasında uzanan Aşil tendonu arasında bir daralma yaratır. Bu nedenle yumuşak dokular daha fazla baskı ve yük altında kalır. Bunun sonuçları şunlardır:

• daha fazla hassasiyet,
• tahrişler ve
• şişliklerdir

Sonuç olarak artan hassasiyet, kronik tahriş, Aşil tendonu bölgesinde şişlik ve bazı durumlarda belirgin bir iltihaplanma görülür. Özellikle topuk kemiği ile Aşil tendonu arasında yer alan ve şok emici görevi gören burs sık sık etkilenir. Bu dokuda iltihaplanma meydana gelirse, tıp uzmanları buna bursit veya burs iltihabı adını verir.

Bu hastalık tablosu ilk kez 1928 yılında İsveçli ortopedi uzmanı Patrik Haglund tarafından tanımlanmıştır. Genellikle Aşil tendonunun üst topuk kemiğine bağlandığı bölgede iltihaplanma görülür. Ayrıca, bağlanma noktasında kemiksel bir çıkıntı bulunur ve bu çıkıntı, tendonun topuk kemiğine uyguladığı gerilimi değiştirir.

Değişen gerilim, artan ayakkabı basıncıyla birleşerek Haglund sendromuna yol açar. Bu durum şu belirtilerle kendini gösterir:

• ağrı,
• şişlik,
• kızarıklık ve
• topukta aşırı ısınma şeklinde kendini gösterir.

Bu durum tendonun gerilme koşullarını değiştirir ve ayakkabının baskısıyla birleşerek Haglund sendromunun ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Haglund topuğu, genellikle arka veya üst topuk dikeni olarak da adlandırılan ağrılı bir hastalıktır. Ayak tabanında bulunan alt topuk dikeni ile karıştırılmamalıdır.

Haglund topuğunun oluşumunun çeşitli nedenleri olabilir. Çoğu durumda Haglund topuğu doğuştandır, çünkü kemiğin şekli genetik kökenlidir. Ayrıca, belirli faktörler Haglund topuğunun gelişme riskini artırır.

En sık görülen tetikleyiciler arasında kavisli ayak veya geriye doğru eğik ayak gibi ayak bozuklukları yer alır. Uygun olmayan ayakkabılar, özellikle dar ayakkabılar da bu durumun ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Buna ek olarak, Aşil tendonu eklemini sürekli olarak zorlayan tekrarlayan yoğun spor yüklemeleri de söz konusudur.

Bundan kaynaklanan basınç yükü, sıklıkla Aşil tendonunda tahrişe yol açar. Sonuç olarak, bursit (eklem kesesi iltihabı) ortaya çıkar. Ayrıca, eksostoz (kemik çıkıntısı) sıklıkla topuk kemiğinin periosteumunu ve Aşil tendonu bölgesini de etkiler.

Basınç ve sürtünme uzun süre devam ederse, topuk bölgesindeki tüm yumuşak dokular şişebilir. Bu da tipik olarak görülebilen çıkıntıya veya kist oluşumuna yol açar; bu durum birçok hasta için elle hissedilebilir ve gözle görülebilir hale gelir.

Haglund topuğu hem tek taraflı hem de çift taraflı olarak ortaya çıkar. Topuk kemiğinin ayakkabının iç tarafına sürtündüğü yerde basınca bağlı ağrı ve şişlikler oluşur.

Hastalığın başlangıcında, hastalar yalnızca ilk adımlarda ağrı hissederler (başlangıç ağrısı). Bu ağrılar kısa sürede geçer.

Tipik belirtiler arasında baskı ağrısı, kızarıklık, aşırı ısınma ve topuk bölgesinde ağrı yer alır. Ayrıca Aşil tendonu kalınlaşabilir. Birçok hasta yürürken, koşarken veya merdiven çıkarken artan hareket kısıtlılığından şikayet eder.

Bu uyarı işaretine dikkat edilmezse, birçok durumda şikayetler ve iltihaplanma artar. Uzun vadede hastalar artık normal şekilde yürüyemez veya koşamaz hale gelir.

Hastalığın ilerlemesiyle birlikte çevredeki yapılar iltihaplanabilir. İltihaplı bir sinüs kesesi, genellikle topuk bölgesinde belirgin bir şişmeye yol açar. Şikayetler hem yük altında hem de dinlenme sırasında ortaya çıkar.

Sporcular genellikle bu durumdan etkilenir. Kadınlar Haglund topuğundan biraz daha sık etkilenirken, erkeklerde genel olarak şikayetler daha nadir görülür. Araştırmalar da kadınların erkeklere göre Haglund topuğundan daha sık etkilenebileceğini göstermektedir.

Genellikle doktorlar, Haglund ekzostozunun varlığını yukarıda açıklanan semptomlardan zaten tespit ederler. Bu semptomlar çoğunlukla hem yük altında hem de dinlenme sırasında ortaya çıkar.

Yan röntgen çekimi, kemik çıkıntısını görünür hale getirir. Değerlendirme her zaman klinik şikayetler ve topuk ağrıları dikkate alınarak yapılır.

Doktorlar, ultrason muayenesi yardımıyla Aşil tendonunun durumunu değerlendirir. Tendonda kalınlaşma olup olmadığını incelerler; bu kalınlaşma, tendonun Haglund ekzostozu hastalığına ne ölçüde dahil olduğunu gösterir. Bu inceleme ayrıca mevcut bursitleri ve şişlikleri de ortaya çıkarır.

Haglund topuğunun evresine uygun tanı ve tedavisi için kontrast madde kullanılarak manyetik rezonans tomografi (MRG) yapılması neredeyse vazgeçilmezdir. Bu sayede etkilenen yumuşak dokular, yani Aşil tendonu, kemikler ve sinüsler, ayrıntılı bir şekilde incelenebilir ve ilgili evre detaylı bir şekilde değerlendirilebilir. Aynı zamanda bu inceleme, Aşil tendonundaki kireç birikimlerini de ortaya çıkarır.

Prensip olarak, Haglund topuğunun tedavisi için cerrahi ve konservatif tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Cerrahi yöntemlerde ön planda cerrahi müdahaleler yer alırken, konservatif yöntemler ağrı kesici ilaçlar da dahil olmak üzere semptomatik lokal tedaviyi içerir. Çoğu durumda, ilk olarak konservatif tedavi uygulanabilir ve bu tedavi çoğu zaman başarılı sonuç verir. Ancak tedavinin sonuçsuz kalması veya belirgin ve giderek artan kemik değişiklikleri olması durumunda, erken dönemde cerrahi tedavi önerilir.

Amaç, şikayetleri hafifletmek, iltihabı azaltmak ve ayağın tekrar yük taşıyabilir hale gelmesini sağlamaktır.

En önemli ortopedik tedavi hedefi, topuk ağrısını hafifletmek ve ayağın günlük yaşamda veya spor sırasında yük taşıyabilme yeteneğini yeniden kazanmasını sağlamaktır.

Topuk bölgesindeki yükü mümkün olduğunca çabuk azaltmak için bol ayakkabılar, ideal olarak arkası açık ayakkabılar giyilmesi önerilir. Topuğu yaklaşık bir santimetre yükselten tabanlıkların kullanılması da ağrılı baskıyı azaltır. Bu tabanlıklar, topuk kemiği ve Aşil tendonu bağlanma noktası bölgesindeki gerilimi azaltır.

Koşu sporcuları, ağrıda bir hafifleme görülene kadar antrenmanlarından uzak durmalıdır. Dayanıklılık ve güç kaybını önlemek için, antrenmansız dönemde su koşusuna geçmek ve hedefli kas antrenmanı yapmak tavsiye edilir. Koşu antrenmanına çok erken dönmek, kronik Aşil tendonu sorunlarına yol açabilir ve koşu performansında kalıcı kısıtlamalara neden olabilir.

İbuprofen ve aspirin gibi ağrı kesici ve iltihap önleyici ilaçlar, eklemdeki şişlik ve ağrıları hafifletmeye yardımcı olur. Ayrıca, Haglund topuğunun konservatif tedavisi için fizik tedavi alanından çeşitli yöntemler kullanılabilir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• elektrik uygulamaları
• şok dalgası tedavisi veya
• ultrason tedavisi

Kendi kendine tedavi için buz kompresleri ve soğuk süzme peynir sargıları önerilir.

Özellikle ağır vakalarda, ayağın alçı veya ortezle tamamen sabitlenmesi gerekir. Böylece ayak bileği yeterince rahatlatılır ve iltihap durdurulur.

Tedavinin başarılı sonuç vermesi için konservatif tedavinin genellikle uzun bir süre boyunca uygulanması gerekir. Birkaç ay sürmesi normaldir.

Altı ay sonra hala tatmin edici bir iyileşme görülmezse, cerrahi müdahale önerilir.

Özellikle antrenman yükünün yüksek olduğu durumlarda ameliyat gereklidir. Sporcular topuklarına sürekli olarak yükten kurtulamamaktadır. Sürekli baskının Aşil tendonuna zarar verdiği durumlarda da ameliyat tavsiye edilir.

Haglund topuğunun ameliyatı için aşağıdaki yöntemler mevcuttur:

• Haglund eksostozunun çıkarılması
• İltihaplı sinüsün çıkarılması
• İltihaplı veya kireçlenmiş Aşil tendonunda debridman (temizleme)

Ameliyatın amacı, topuk kemiğindeki kemik çıkıntısının ortadan kaldırılmasıdır.

Topuk kemiğindeki kemik çıkıntısının çıkarılması, topuğun ayakkabının iç kenarına uyguladığı baskıyı azaltır. Bu sayede

• Aşil tendonu
• sinüs kesesi ve
• komşu yumuşak dokular

üzerindeki baskı kalıcı olarak azalır. Ameliyat sonrasında ayakkabıları tekrar rahatsızlık duymadan giyebilir ve ayakkabılarla egzersiz yapabilirsiniz.

Genellikle işlem lokal anestezi altında gerçekleştirilir. Ancak özel istek üzerine genel anestezi de uygulanabilir. İlk olarak, Aşil tendonunun yan tarafında üç ila dört santimetre uzunluğunda bir kesi yapılır. Ardından, topuk kemiğinin arka kısmı ve sinüs kesesi ortaya çıkarılabilmesi için tendon bir kenara çekilir.

Ardından kemik çıkıntısının bir kısmı, genellikle salınımlı bir testere ile kesilerek çıkarılır. Bu özel testere sayesinde Aşil tendonu, sinüs kesesi ve yumuşak dokular mümkün olduğunca korunur. Son olarak, bölge dikilir ve eklem, alt bacak alçıyla sabitlenir. 

Dikişler yaklaşık iki hafta sonra alınır. Dikişlerin alınmasına kadar ayağa yük binmesi kesinlikle önlenmelidir; bu nedenle alçı uygulanır. Erken yük binmesi, ameliyatın başarısını tehlikeye atabilir. 

Kontrol muayenesinde her şeyin yolunda olduğu görülürse, ayağa kademeli olarak yük bindirilebilmesi için bir yürüme alçısı verilir.

Son birkaç yıldır, cerrahi tedavi için minimal invaziv yöntemler de kullanılmaktadır; bu yöntemlerde, küçük delik kesiler yoluyla özel aletler kullanılarak ekleme erişim sağlanır. Bu yöntemde de bacağın anestezi altına alınması gerekir; kemik çıkıntısının çıkarılması ve dokunun temizlenmesi ilkesi, yukarıda açıklanan açık cerrahi yöntemle aynıdır.

Başka yöntemler var mı?

Haglund topuğunun nedeni ayağın yanlış pozisyonlanması ise, topuk kemiğinin yeniden konumlandırılması en önemli tedavi yaklaşımlarından biridir. Bunun için ortopedi, hastanın durumuna tam olarak uyarlanabilen çeşitli yeniden konumlandırma ameliyatları sunmaktadır.

Böylelikle, topuk kemiği osteotomisi ile kavisli ayak deformitesini düzeltmek ve bunun neden olduğu ekzozozu etkili bir şekilde tedavi etmek mümkündür. Osteotomi, kemiğin kesilip kemik uçlarının farklı bir pozisyonda birbirine yeniden bağlanması anlamına gelir. Bu durumda da dinlenme gereklidir. Ayrıca, kemik uçlarının birbirine göre konumunu sabitlemek amacıyla metal implantlar kullanılarak bir sabitleme işlemi gerçekleştirilir.

Bu tür bir ameliyatın ardından, en az altı ila sekiz haftalık bir dinlenme dönemi ve egzersiz molası gelir. Daha sonra hasta, ayağına ve topuk bölgesine kademeli olarak yeniden yük bindirmeye başlar.

Haglund topuğunun seyri, kemik değişikliklerinin derecesine ve bireysel yükleme durumuna bağlıdır. Hastalık erken teşhis edilirse, konservatif tedaviler genellikle belirgin bir iyileşme sağlayabilir.

Nedeni tedavi edilmezse, şikayetler şiddetlenebilir. Tekrarlayan tahrişler, dokuların kalıcı olarak iltihaplanmasına ve ağrılı hastalığın şiddetinin artmasına neden olabilir.

Haglund topuğundan korunmak isteyenler, uygun ayakkabı giymeye, iyi bir ayak duruşuna veya ortopedik tabanlık kullanmaya özen göstermelidir.

Haglund topuğu ile topuk dikeni arasındaki fark nedir?

Haglund topuğu, topuk kemiğinin arka üst kısmını etkiler. Klasik topuk dikeni ise genellikle ayak tabanında bulunur. Bu nedenle Haglund topuğu, sıklıkla arka topuk dikeni olarak da adlandırılır.

Haglund topuğu gerileyebilir mi?

Kemikte tam bir gerileme nadiren görülür. Ancak uygun tedavi yöntemleriyle şikayetler önemli ölçüde azaltılabilir.

Ne zaman ameliyat gerekir?

Konservatif tedaviler yeterli etkiyi göstermediğinde veya Aşil tendonu kalıcı olarak hasar gördüğünde ameliyat önerilir.

Ortopedik tabanlıklar yardımcı olur mu?

Evet, ortopedik tabanlıkların basınç yükünü azaltması ve birçok hastanın şikayetlerini hafifletmesi mümkündür.

Haglund topuğunda hangi belirtiler görülür?

En sık görülen şikayetler arasında baskı ağrısı, topuk ağrısı, kızarıklık, şişlik ve Aşil tendonunun bağlandığı bölgede ağrı sayılabilir.

Haglund topuğunun tedavisi neleri içerir?

Haglund topuğunun tedavisi, ayakkabı ayarlamaları, fizyoterapi, şok dalga tedavisi ve tabanlık kullanımı gibi konservatif önlemleri içerir. Şikayetlerin devam etmesi durumunda cerrahi müdahale gerekebilir.