Bağırsak rezeksiyonu, bağırsağın hastalıklı bir bölümünün çıkarıldığı cerrahi bir işlemdir. Bu işlem, Crohn hastalığı, divertikülit, bağırsak kanseri veya diğer bağırsak hastalıkları gibi durumlarda uygulanır. Rezekyonun amacı, iltihaplı veya tümörden etkilenen dokuyu çıkarmak ve bağırsağın işlevini korumaktır. Hastalığa bağlı olarak ameliyat minimal invaziv veya açık cerrahi olarak gerçekleştirilir.
Etkilenen bağırsak bölümü çıkarıldıktan sonra, bağırsak uçları birbirine yeniden bağlanır veya belirli durumlarda bir stoma açılır. Dikkatli bir takip, iyileşmeyi destekler ve yaşam kalitesini artırır. Bağırsak rezeksiyonu, modern bağırsak cerrahisinin en önemli prosedürlerinden biridir.
Bağırsağın Anatomisi ve İşlevi
Anatomik olarak, insan bağırsağı 4 bölüme ayrılır:
- Oniki parmak bağırsağı (Duodenum): Oniki parmak bağırsağı, midenin hemen ardından başlar. Pankreasın ön kısmını çevreler ve besinlerin sindiriminde önemli bir role sahiptir. Asitli sindirim sıvısını safra ve pankreas sıvısıyla karıştırır.
- İnce bağırsak (Jejunum ve Ileum): İnce bağırsak 5 ila 7 metre uzunluğundadır. Sindirimin önemli bir kısmı, protein, yağ ve karbonhidratların emilimi (resorpsiyon) yoluyla burada gerçekleşir.
- Kalın bağırsak (kolon): Yaklaşık 1,5 metre uzunluğundaki kalın bağırsakta, esas olarak suyun çekilmesi yoluyla dışkının yoğunlaştırılması gerçekleşir.
- Rektum: Rektum, bağırsak içeriğini bir haznede toplar. Sfinkter sistemi ile sıkı bir işbirliği içinde çalışarak bağırsak içeriğini dışarı boşaltır.
Hangi bağırsak hastalıkları bağırsağın bir kısmının alınmasını gerektirir?
Bağırsaklarda aşağıdaki hastalıklar ortaya çıkabilir:
- Tümörler: İyi huylu (benign tümörler) ve kötü huylu (malign tümörler)
- Divertikül hastalığı (divertikülit)
- Kronik iltihaplı bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit)
- Yapışıklıklar/bağırsak tıkanıklığı (adhezyonlar, paralitik ileus)
- Aşağıda bu hastalıklar hakkında daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
- Bağırsaktaki iyi huylu tümörler
Bağırsaktaki iyi huylu tümörlerin büyük çoğunluğu, kalın bağırsakta görülen poliplerdir (adenomlar). Bu iyi huylu tümörler, kolonoskopi sırasında tespit edilebilir. Doktorlar, kolonoskopi sırasında ameliyat yapmadan bu tümörleri çıkarabilirler.
İyi huylu tümörler zamanla kötü huyluya dönüşebileceğinden, doktorlar bunları her zaman çıkarmak zorundadır. Tıp uzmanları, iyi huylu bir tümörün kötü huyluya dönüşmesinin yaklaşık 10 yıl süreceğini tahmin etmektedir.
Bu nedenle, bağırsak kanserini önlemek amacıyla her 10 yılda bir kolonoskopi yaptırmalısınız.
Bağırsaktaki kötü huylu tümörler
Kötü huylu tümörler de neredeyse tamamen kalın bağırsakta bulunur. Bunlar, başlangıçta kalın bağırsak mukozasındaki hücrelerin iyi huylu tümörlerinden ortaya çıkan tümörlerdir. Zamanla bağırsak kanserine dönüşürler. Bağırsak kanseri, bağırsağın içinden başlayarak büyür. Bağırsağı daraltabilir ve bu da bağırsak tıkanıklığına yol açabilir.
Zamanla tümör bağırsak duvarına doğru büyür. Ayrıca bağırsak dışına çıkarak diğer organlara da yayılabilir. Kötü huylu tümörlerin genel bir özelliği, tümör hücrelerini yayma ve ikincil tümörler (metastazlar) oluşturma yeteneğidir. Bağırsak kanserinde tümör hücreleri bağırsağın lenf düğümlerine yayılabilir. Daha sonra bu hücreler metastazlar oluşturur ve kendileri de kötü huylu bir büyüme gösterir.
Bağırsakta lenf damarları ve lenf düğümleri bulunduğundan, doktorlar bağırsak ameliyatı sırasında ilgili lenf drenaj bölgesini de çıkarmak zorundadır. Aksi takdirde, çıkarılmayan lenf düğümlerinden yeni tümörler gelişebilir.
Bağırsak kanserinin yayılmasının bir başka mekanizması da kanser hücrelerinin kan yoluyla yayılmasıdır. Kanser hücreleri daha sonra tercihen karaciğere veya akciğere yerleşir ve orada metastazlar oluşturur.
Divertikül hastalığı ve bunun sonucunda ortaya çıkan divertikülit Divertiküller, bağırsak duvarının dışa doğru çıkıntıları olarak tanımlanır. Dolayısıyla bunlar her zaman iyi huylu değişikliklerdir. Bu divertiküller nadiren ince bağırsakta görülür, ancak çok daha sık olarak kalın bağırsakta ortaya çıkar.
Divertiküller doğuştan olabilir, ancak çoğu durumda orta yaşlarda ortaya çıkar. Bu çıkıntılar genellikle kalın bağırsaktaki basınç artışı nedeniyle oluşur; ayrıca doğuştan gelen bağ dokusu zayıflığının da önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir. Divertiküller, sanayileşmiş ülkelerdeki insanların yaklaşık yüzde 70’inde ileri yaşlarda görülür. Bunlar tek başlarına bir hastalık teşkil etmez.
Divertiküller, henüz tam olarak açıklanamayan mekanizmalar yoluyla bağırsakta ağrılı bir iltihaplanmaya (divertikülit) neden olabilir. İltihap ilerlerse, bağırsak delinmesine ve hayati tehlike arz eden karın zarı iltihabına (peritonit) yol açabilir. Divertiküller genellikle kalın bağırsağın tamamında görülür. Ancak en sık olarak, rektumdan önceki S şeklindeki bağırsak bölümünde (sigma) ortaya çıkar. İltihaplanmalar genellikle alevlenmeler şeklinde seyreder ve yıllar sonra bağırsakta daralmalara yol açabilir. İltihaplanmaların yanı sıra, divertiküller nedeniyle şiddetli kanamalar da görülebilir.
Kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları
Nedeni henüz tam olarak açıklanamayan bu hastalık, uzun yıllar veya on yıllar boyunca süren şiddetli iltihap alevlenmelerine yol açar. Bu alevlenmeler çoğunlukla ince bağırsağın alt bölümünde, ancak kalın bağırsak veya rektumda da görülür. Hastalık en sık gençlerde ortaya çıkar. Kadınlar daha sık etkilenir.
Bağırsak iltihabının tedavisi öncelikle ilaçlarla yapılır. Bağırsak delinmesi, daralma veya fistül gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkarsa, bağırsak ameliyatı yapılması gerekir. Bu ameliyatta doktorlar, etkilenen bağırsak bölümünü mümkün olduğunca az bir alana sınırlayarak çıkarırlar.
Yapışıklıklar ve bağırsak tıkanıklığı
Karın boşluğundaki yapışıklıklar, iltihaplanma veya ameliyatların ardından ortaya çıkar. Çoğu zaman sorunsuz seyreder. Ancak bazen bağırsak bölümleri birbirine yapıştığında veya karın duvarına yapışıklıklar oluştuğunda şikayetlere yol açabilir.
Bu oldukça geniş yüzeyli yapışıklıklar nedeniyle bağırsak artık serbestçe hareket edemeyebilir. Ayrıca daralmaları ve kıvrımları da aşamaz hale gelir. Şikayetlerin açıkça bu yapışıklıklardan kaynaklandığı durumlarda bağırsak ameliyatı gerekir.
Ayrıca, bir ameliyatın ardından ip şeklinde yapışıklıklar (bridler) oluşabilir. Bağırsak bu yapışıklıkların etrafına dolanabilir ve bu da akut bağırsak tıkanıklığına (ileus) yol açabilir.
Bu durumda bağırsağın kan akışı artık sağlanamaz. Sonuç olarak bağırsakta hasar meydana gelir. Tedavi edilmezse bu durum, bağırsak bölümünün ölmesine yol açar. Bu durumda, sadece zamanında yapılan bir bağırsak ameliyatı, hasarı ve bağırsak kaybını önleyebilir.
Tıp yazarı hakkında
Sabine Schneider
Baş editör