Beyin Cerrahları ve Beyin Cerrahisi Hakkında Bilgiler

Beyin cerrahisi alanında uzmanlaşmış bir doktor, nöroşirürji uzmanlık alanına aittir. Nöroşirürjik müdahaleler, konservatif tedaviler veya radyoterapi seçeneklerinin söz konusu olmadığı sinir sistemi hastalıklarında gereklidir. Bu tedavi yöntemlerinin başarılı sonuç vermemesi durumunda da bu müdahalelere başvurulur.

Sinir sistemi, merkezi ve periferik kısımlardan oluşur.

Merkezi sinir sistemi veya MSS şunları içerir:

• Beyin ve
• Omurilik

Periferik sinir sistemi, omurilikten çıkan sinir yollarıyla başlar. Bu sinir dalları, vücudun tüm bölgelerine ulaşana kadar dallanmaya devam eder. Beyin cerrahisi, yalnızca beyin hastalıklarının cerrahi tedavisini kapsar.

Nöroşirürji, ameliyat gerektiren merkezi ve periferik sinir sistemi hastalıklarıyla ilgilenir @ romaset /AdobeStock

Vücudun diğer bölgelerinin çoğu gibi beyin de çok sayıda dokudan oluşur. Bu nedenle olası beyin hastalıkları çeşitlidir ve farklı nedenlerden kaynaklanır.

Beyin dokusunda görülen tümörler, sinir hasarları, kas veya metabolizma hastalıkları ile kemik kırıkları veya damar hastalıkları durumunda beyin ameliyatı gerekir.

Beyin ameliyatına yol açan yaygın hastalıklar şunlardır:

• Beyin tümörleri
• Beyin dokusunda metastazlar
• Anevrizma (beyin damarlarında damar genişlemesi)
• Kaza veya travma sonucu oluşan beyin yaralanmaları veya sinir hasarları
• Beyin kanamaları
• Beyin sıvısının (likör) dolaşım bozuklukları
• Hipofiz sorunları (hipofiz bezi hastalığı)
• Epilepsi
• Doğuştan gelen malformasyonlar

Beyin ameliyatı yapılabilmesi için beyin cerrahı hastanın kafatasını açar (kraniotomi). Açılan delik her zaman büyük olmak zorunda değildir.

Bazen sinüs bölgesinde, doktorun aletleri (endoskop) sokabileceği çok küçük bir açıklık yeterlidir. Açık beyin ameliyatı da mümkündür.

Bu, örneğin geniş bir alandaki tümörü tamamen çıkarmak için gereklidir. Travma sonrası beyin şişmesi durumunda da doktor kafatası tavanının bir kısmını çıkarır (kraniektomi). Böylece iltihaplanma durumunda basıncı en aza indirebilir.

Beyin cerrahisinde tedavi yöntemi, hastalığın türüne göre belirlenir. İster tümör, ister beyin omurilik sıvısı akış bozukluğu, ister epilepsi olsun – her hastalık için kendine özgü yöntemler vardır.

Epilepsi cerrahisi ve tümör tedavisinde beyin cerrahı, beyin dokusunun bir kısmını çıkarmak zorundadır.

Beyin sıvısı akış bozukluğunda ventrikül ponksiyonu yeterlidir. Böylece sıvı dışarı akabilir.

Anevrizmalar, cerrahın ilgili damara küçük bir spiral (coil) yerleştirmesiyle kapatılabilir.

Beyin cerrahisindeki tedavi yöntemleri çok çeşitlidir.

Diğer spesifik yöntemler şunlardır:

• Şant yerleştirilmesi (örneğin hidrosefali durumunda serebral şant)
• Sinirlerin ortaya çıkarılması veya kesilmesi
• Beyin bölgelerinin veya bağlantılarının kesilmesi (örneğin, ağır psikiyatrik hastalıklarda)
• Elektriksel uyarılarla beyin stimülasyonu
• Kateter implantasyonları

Nöroşirürjide en modern tıbbi teknikler kullanılmaktadır. Her cerrahi müdahale, doku travmasıyla ilişkilidir.

Ancak mikrocerrahi yöntemler ve yoğun izleme, en küçük damarların ve hassas beyin yapılarının zarar görmemesini sağlar.

Tedavilerin çoğu bilgisayar destekli olarak gerçekleştirilir. Beyin cerrahı, hassas bir 3D görüntüleme sistemi kullanarak ameliyat yapar. Günümüzde bazı müdahalelerde bilgisayar kontrollü alet yönlendirme bile mümkündür.

Derin beyin stimülasyonu, örneğin Parkinson hastalığında uygulanan bir tedavi yöntemidir; bu yöntemde doktorlar, hastanın beynine cerrahi yolla ince elektrotlar yerleştirir @ Silver Place /AdobeStock

Nöroşirürjik tedavi gerektiren bir hastalığı teşhis etmek için doktor çeşitli yöntemler kullanır.

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Tıbbi öykü
• Hasta ile yapılan ayrıntılı görüşme ve
• Fizik muayene

Genel sağlık durumu ve vücut fonksiyonlarının değerlendirilmesinden sonra, doktor muayeneyi nörolojik testlerle genişletir. Bu testler sayesinde sinir hasarları veya sinir fonksiyon bozuklukları tespit edilebilir.

Beyin ameliyatı için hastanın anesteziye uygun olması gerekir. Çoğu beyin cerrahisi müdahalesi için genel anestezi gereklidir.

Anestezinin hastaya uygun olması için doktor, kan basıncını ve kan değerlerini kontrol eder. Böbrek ve karaciğer değerleri gibi organ değerlerinin ölçülmesi, anestezi uzmanının dolaşımı stabilize edecek bir infüzyon planı hazırlamasına yardımcı olur.

Ameliyattan önce beyin cerrahı, hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğunu tam olarak bilmelidir. Örneğin, kötü huylu bir tümörde hangi beyin bölgelerinin etkilendiği belirleyicidir.

Hastalığın ilerleme derecesini belirlemek ve ameliyat planlaması yapmak için doktor görüntüleme yöntemlerinden yararlanır.

Bunlar genellikle şunlardır:

• Bir bilgisayarlı tomografi (BT) veya
• Manyetik rezonans tomografi (MRG)

Beyin, tüm düzlemlerde görüntülenir. En küçük değişiklikler bile görülebilir ve tam olarak ölçülebilir.

Beyin hastalıklarında kullanılabilecek diğer tanı yöntemleri şunlardır:

• EEG (Elektroensefalogram)
• Ventrikül ponksiyonu ve beyin omurilik sıvısı incelemesi
• Anjiyografi (damarların görüntülenmesi)
• Ultrasona dayalı yöntemler
• Pozitron Emisyon Tomografisi (PET)

Hastalığın türü ve değişikliklerin boyutu, beyin cerrahına ameliyat alanının ne kadar geniş olması gerektiğini gösterir. Bu da hangi yöntemin (minimal invaziv veya açık cerrahi) uygulanacağına karar verilir.

Hastalar için beyinde yapılan her müdahale, belirli bir rehabilitasyon süresiyle ilişkilidir. Ameliyatın ardından hastalar, en az on ila yirmi gün arasında hastanede kalmayı beklemelidir. Minimal invaziv bir yöntem uygulanırsa, iyileşme süresi genellikle daha kısadır.

Bilgisayarlı tomografi (BT), beyinden ayrıntılı kesit görüntüleri sağlayan bir röntgen muayenesidir @ Yakobchuk Olena /AdobeStock

Nöroşirurjinin bir alt dalı olan beyin cerrahisi, çeşitli hastalıkların cerrahi tedavisi ile ilgilenir. Beyin cerrahisi uzmanları, bu alanda uzmanlaşmış kliniklerde bulunur. Doktorlar genellikle kafa ve beyin cerrahisi içinde belirli bir alana odaklanırlar. 

Örneğin, minimal invaziv tekniklerle ilgilenen doktorları arayabilirsiniz. Diğerleri ise örneğin nörotravmatoloji veya çocuk cerrahisi alanlarında uzmanlaşmıştır.

Beyin uzmanları, hekimlik ruhsatını aldıktan sonra mesleğini tam olarak icra etme yetkisine sahip olurlar. Asistan hekim olarak mesleğe başlamak, nöroloji uzmanı olmak için gerekli ileri eğitimi almayı mümkün kılar. Yalnızca birkaç yıllık uzmanlık eğitimini tamamlamış doktorlar kendilerini “Nöroloji Uzmanı” olarak adlandırabilir.

Uzmanlık eğitimi beş ila altı yıl sürer. Eğitim süresince hekim, en az 24 ay boyunca yataklı nörolojik hasta bakımında görev yapmalıdır. 

Ayrıca, aşağıdaki kurumlarda on iki ay çalışması gerekir:

• Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi ve Psikoterapisi
• Psikiyatri ve psikoterapi ve/veya 
• Psikosomatik Tıp ve Psikoterapi

Uzmanlık eğitimi süresince ayrıca altı ay boyunca nörolojik hastaların yoğun bakımında çalışmalıdır.