Karın duvarı fıtığı ameliyatı, sanayileşmiş ülkelerde en sık yapılan cerrahi müdahalelerden biridir. Bu sorun, insanların yaklaşık yüzde dördünde görülür. Özellikle 40 ile 50 yaş arasındaki erkekler bu durumdan sıklıkla etkilenmektedir. Ayrıca çocuklarda görülen doğuştan gelen bir türü de vardır ve bu da genellikle cerrahi müdahaleyle giderilebilir.
Karın fıtığı ameliyatı, karın duvarı fıtıklarının standart tedavisidir.
Karın duvarı fıtığı kendiliğinden iyileşmez. Hafif vakalarda fıtık kesesini geri iterek bağırsakların doğru yerine yerleşmesini sağlamak mümkün olsa da,
Ancak fıtığın tekrar ortaya çıkma riski artar. Fıtık kesesinin baskısı nedeniyle kas boşluğu genişleyebilir.
Bu nedenle, derhal karın duvarı fıtığı ameliyatı yapılmazsa sorun yaşama riski de artar. Dışarı çıkan organ parçaları, örneğin sıkışabilir ve bu da ağrılı ve tehlikeli kan dolaşımı bozukluklarına yol açar. Eğer bu durum bağırsağın bir kısmını ilgilendiriyorsa, hayati tehlike arz eden bağırsak tıkanıklığı riski ortaya çıkar.
Karın duvarı fıtığının zamanında tedavisi bu riski önler. Sadece acil karın fıtığı ameliyatı bu tıkanıklığı giderir.
Karın duvarı fıtığının oluşumu
Karın zarı, karın duvarının en iç tabakasıdır. Bağırsak, karaciğer, mide ve dalağı kaplar. Karın zarı, kayganlaştırıcı görevi gören bir sıvı salgılar. Bu sıvı, organlar birbirine sürtündüğünde rahatsız edici bir sürtünmeyi önler.
Karın zarının bir kas boşluğundan dışarı doğru çıkıntı yapması durumunda doktorlar karın duvarı fıtığı (herni / fraktür) tanısı koyar. Bu doku kesesi (fıtık kesesi) içinde organlar da dışarıya doğru kayabilir. Standart tedavi, karın fıtığı ameliyatıdır.
Karın duvarı fıtığı ne zaman ortaya çıkar?
Karın duvarı fıtıklarında ameliyat yöntemlerinin bu kadar yaygın olmasının nedeni, karın duvarının yapısının düzgün olmamasıdır.
Fıtık genellikle anatomik bir zayıf noktada, örneğin göbek bölgesinde oluşur.
Karın duvarının yeterince sağlam olmaması, örneğin aşağıdaki nedenlerle fıtık oluşumunu kolaylaştırır.
Fıtık oluşumuna neden olan faktörler şunlardır:
- doğuştan gelen bağ dokusu zayıflığı veya
- yaşlanmayla birlikte doku sağlamlığının azalması
Fıtığın ve dolayısıyla ardından gelen karın fıtığı ameliyatının tetikleyicisi, çoğunlukla karın boşluğunda olağandışı derecede yüksek bir basınçtır.
Bu basınç, yaralanmalar, tümörler veya sıvı birikimleri nedeniyle kalıcı olabilir; örneğin:
- karaciğer sirozu veya
- kronik akciğer hastalıkları
Öksürme, ıkınma veya ağır nesneleri kaldırma gibi durumlarda basınç kısa süreli olarak da artabilir. Bu arada, aşırı kilo da ek bir risk faktörüdür.
Karın duvarı fıtığı nedeniyle ameliyat gerektiren çocuklarda durum farklıdır. Bu çocuklarda, karın zarının kayarak geçtiği boşluk genellikle doğuştandır.
Karın bölgesinde yapılan ameliyatlardan sonra, yara izi bölgeleri fıtıklara daha yatkın olduğundan karın duvarı fıtığı nedeniyle ameliyat gerekebilir. Hastalar, ameliyat yaraları iltihaplanmışsa özellikle dikkatli olmalıdır. Burada da aşırı kilo ek bir risk faktörüdür.
Vücudun iç kısmında da fıtıklar oluşabilir. Bunlar nadirdir ve karın fıtığı ameliyatı gerektirir.
Karın duvarının çeşitli bölgelerindeki fıtıklar
Karın duvarı fıtıklarının tedavi şekli, fıtığın tam olarak nerede oluştuğuna da bağlıdır.
Fıtıklar en sık kasık bölgesinde görülür ve buna kasık fıtığı denir. Etkilenenler çoğunlukla erkeklerdir, çünkü embriyo döneminde testisler kasık kanalından aşağı doğru kayar. Kanal daha sonra kısmen tamamen kapanmaz. Bu nedenle karın fıtığı ameliyatlarının çoğu kasık bölgesinde yapılır.
Buna karşılık, uyluk fıtığı kadınlarda daha sık görülür. Bu fıtık, kasık bağı altında oluşur.
Bir başka tipik fıtık bölgesi ise göbek bölgesidir; buna göbek fıtığı denir. Bu bölgede yapılan karın duvarı fıtığı ameliyatının amacı, gelecekte fıtık oluşumunu önlemek için karın duvarını desteklemektir.
Çocuklarda görülen göbek fıtıkları ise özel bir durumdur. Bu, ilk iki yıl içinde kendiliğinden iyileşebilen tek fıtık türüdür. Dolayısıyla bazı durumlarda cerrahi müdahaleye gerek yoktur.
Göğüs kemiği ile göbek arasında oluşan üst karın fıtığı (epigastrik fıtık) ise çok daha nadir görülür. Bu tür fıtıklar neredeyse her zaman karın fıtığı ameliyatı gerektirir.
Yara fıtığı ise, daha önce geçirilmiş bir ameliyatın ardından yaranın konumuna bağlı olarak karın duvarının herhangi bir yerinde ortaya çıkabilir.
Karın duvarı fıtıklarının belirtileri
Küçük fıtıklar, semptomlar sadece efor sarf edildiğinde ortaya çıktığı için hastalar tarafından genellikle fark edilmez. Hastalar farkında olmadan ameliyatı ertelerler.
Örneğin hastalar, karın kaslarını gerdiklerinde bir baskı hissi yaşarlar ve bu his, çekme veya bıçak saplanması gibi ağrılara dönüşebilir.
Tipik durumlar şunlardır:
- Öksürük nöbetleri
- Tuvalete çıkarken aşırı ıkınma veya
- ağır nesneleri kaldırma
Bu aşamada karın duvarı fıtığı ameliyatı henüz zorunlu değildir. Ancak fıtık kendiliğinden düzelmez. Bu nedenle, tedavi görmeyen hastalar zamanla durumun kötüleşmesini beklemelidir.
Ayrıca, hastaların hareket kabiliyeti ve dolayısıyla yaşam kalitesi de kısıtlanır. Hastalar ağrılı durumlardan kaçınmaya çalışırlar; ancak karın duvarı fıtıklarında, fıtıklar büyüdükçe daha sonra yapılacak ameliyatlar daha karmaşık hale gelir.
Fıtık açıklığı büyüdükçe, ağrı sonunda kalıcı hale gelir. Hastalar kendilerini hasta hissederler, sıklıkla bağırsak hareketlerinde sorunlar yaşarlar ve fıtığı dışarıdan elle hissedebilirler.
Artık karın duvarı fıtığı ameliyatı kaçınılmaz hale gelir. Aksi takdirde, en kötü senaryoda fıtık yoluyla dışarı kayan karın organları sıkışabilir. Bu durum, örneğin hayati tehlike arz eden bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Böyle bir durumda acil ameliyat gerekir.
Bu nedenle doktorlar, bu durumu önlemek için karın fıtığı ameliyatının erken ve planlı bir şekilde yapılmasını önermektedir.
Karın duvarı fıtığı ameliyatı
Uzmanlar, karın duvarı fıtığı ameliyatından ancak müdahalenin hasta için çok yüksek bir risk oluşturması durumunda vazgeçerler. Bu durum, örneğin kronik hastalığı olan kişilerde geçerlidir.
Karaciğer sirozunda fıtığa neden olan sıvı birikimi varsa, doktorlar karın fıtığı ameliyatının makul olup olmadığını dikkatlice değerlendirir.
Ameliyat yapılmasına veya yapılmamasına ilişkin karar şunlara bağlıdır:
- fıtığın büyüklüğüne ve
- fıtığın tam olarak nerede olduğu
Başka bir deyişle: Hayati tehlike arz eden komplikasyonların ortaya çıkma olasılığı ne kadardır?
Karın duvarı fıtığı ameliyatı öncesi tetkikler
Karın fıtığı ameliyatı öncesinde, fıtığın tam yerini belirlemek de dahil olmak üzere kapsamlı bir teşhis yapılması elbette gereklidir.
Fizik muayene ayakta başlar. Hasta öksürmeli veya ıkınmalıdır; bu sırada doktor hastayı elle muayene eder ve çoğu zaman fıtık kesesini hisseder, hatta görebilir. Aynı muayene yatarken de yapılır.
Karın duvarı fıtığı ameliyatından önce, çıkıntının içinde hangi organların bulunduğunu gösteren ek ultrason görüntüleri (sonografi) alınır.
Doktor bu şekilde ameliyatın aciliyetini belirler. Fıtık ne kadar büyükse ve dışarıya çıkan organ parçaları ne kadar fazla olursa, karın fıtığı ameliyatı o kadar çabuk yapılmalıdır.
Bazı durumlarda, örneğin göbek fıtıkları veya iç fıtıklarda, ek olarak bir bilgisayarlı tomografi çekilir.
Karın fıtığı ameliyatı için hazırlıklar
Karın duvarı fıtığı ameliyatları en sık yapılan müdahaleler arasındadır ve karmaşık hazırlıklar gerektirmeden gerçekleştirilebilir. Hasta, karın fıtığı ameliyatının yapılacağı gün hastaneye gelmeli ve burada doktorlar tarafından kan tahlili yapılmalıdır. Planlanan ameliyattan altı ila sekiz saat önce hiçbir şey yememeli, içmemeli ve sigara içmemelidir.Bir anestezi uzmanı, hastayla hangi anestezi türünün uygun olacağını görüşür. Genel anestezinin gerekli olup olmadığı veya lokal anestezinin yeterli olup olmadığı, karın fıtığı ameliyatının türüne bağlıdır.
Genel anestezi durumunda, ameliyattan önce ek olarak bir EKG çekilir. Her durumda hastaya önceden sakinleştirici ilaçlar verilir. Ayrıca karın duvarı fıtığı ameliyatından önce ilgili vücut bölgesi tıraş edilir.
Karın duvarı fıtığı ameliyatında kullanılan ameliyat teknikleri
Karın duvarı fıtığı ameliyatlarında çeşitli yöntemler uygulanır.
Temel olarak amaç, karın fıtığı ameliyatı ile mevcut boşluğu kalıcı olarak kapatmaktır. Yalnızca küçük, komplikasyonsuz fıtıklarda bu işlem sadece dikişlerle gerçekleştirilebilir.
Çoğu durumda, karın duvarı fıtığı ameliyatı sırasında ilgili bölgeyi sabitleyen plastik bir ağın da kullanılması gerekir. Bu ağ, sadece büyük fıtıklarda değil, bağ dokusu daha esnek olan yaşlı hastalarda da kullanılır.
Kullanılan ağ, oluşan boşluktan belirgin şekilde daha büyük olmalıdır. Böylece vücut dokusuyla iyi bir şekilde kaynaşabilir.
Ağın konumu ise çok çeşitli şekillerde olabilir:
- “Onlay”, ağın deri altı yağ dokusu ile karın kasları arasında yer almasını ifade eder.
- Karın fıtığı ameliyatında doku karın kaslarının altına, ancak karın zarının önüne yerleştirilirse, doktorlar buna “Sublay” der.
- “İntraperitoneal Onlay” (IPOM), karın boşluğunda bulunan ve içten peritona baskı uygulayan ağ için kullanılan tıbbi terimdir.
Karın fıtığı ameliyatında hangi yöntemin uygulanacağı şunlara bağlıdır:
- Fıtığın boyutu ve konumu
- Yara dokusundan kaynaklanan yapışıklıklar gibi diğer sorunlar
- Fıtığın türü (ilk fıtık mı yoksa tekrarlayan fıtık (rezidiv) mı)
- Hastanın yaşı
Karın fıtığı ameliyatlarında ağsız yöntemler
Karın duvarı fıtığı ameliyatları, ek ağ kullanılmadan nispeten nadiren gerçekleştirilir. Bu tür karın fıtığı ameliyatı, özellikle çocuklarda ve gençlerde ile çok küçük açıklıklarda uygulanır.
Örneğin kasık fıtıklarında Shouldice yöntemi yaygın olarak kullanılır. Bu yöntemde doktor, kasık arka duvarını vücudun kendi dokusuyla güçlendirir. Ancak bu tür karın duvarı fıtığı ameliyatı, doku yeterince sağlamsa mümkündür.
Mayo yöntemine göre fasya çiftleştirme, her yaşta çok küçük fıtıklarda uygulanır. Basitçe ifade etmek gerekirse, cerrah karın duvarı katmanlarının üst üste binen kenarlarını birbirine diker, böylece doku yeniden daha sağlam hale gelir.
Karın dokusunda büyük fıtıklar söz konusu olduğunda, düz karın kaslarının yana doğru kaymış olması görülebilir. Bu durumda çözüm, Ramirez yöntemine göre yapılan karın duvarı kulis plastisi olabilir.
Bu işlemde doktorlar kas lif demetlerini birbirinden ayırır ve karın duvarındaki boşluğu kapatacak şekilde yeniden yerleştirir. Bu, açık kesi veya minimal invaziv yöntemle gerçekleştirilebilen bir karın duvarı fıtığı ameliyatı yöntemidir.
Ağ kullanılarak yapılan karın duvarı fıtığı ameliyatları
Karın fıtığı ameliyatında kullanılan ağ, ek stabilite sağlar ve nüks oranlarını azaltmayı amaçlar.
Kasık fıtıklarında en yaygın yöntem, Lichtenstein yöntemine göre yapılan açık karın duvarı fıtığı ameliyatıdır. Bu ameliyatta doktorlar, onlay tekniği ile ağı kullanarak boşluğu kapatır; bu işlem bazen dikişle birleştirilir.
Tedavide bir başka seçenek de “Plug and Patch” olarak adlandırılır. Bu kasık fıtığı ameliyatı sırasında cerrah, sublay tekniği ile karın fıtığı boşluğuna bir tür şemsiye dikmektedir. Ardından, kasık kanalına onlay tekniği ile bir ağ yerleştirir.
Doktorlar, büyük göbek veya yara izi fıtıklarında da, aşırı gerilime maruz kalan karın duvarını stabilize etmek için ağlar kullanır.
Büyük skar fıtıklarında alternatif bir karın fıtığı ameliyatı yöntemi de sublay tekniğidir. Bu yöntemde doktorlar skar dokusunu ve fıtık kesesini kesip çıkarır, ortaya çıkan boşluğu bir ağ ile kapatır. Bu ağı her iki tarafta düz karın duvar kaslarının altına yerleştirirler.
Karın duvarı fıtığı ameliyatını minimal invaziv (laparoskopik) olarak, yani sadece küçük kesilerle gerçekleştirmek de mümkündür.
Doktorlar bu kesiklerden hastanın karın boşluğuna küçük bir kamera, bir ışık ve aletler sokar. Bu tür bir ameliyat genel anestezi altında gerçekleştirilir. Bu yöntemlere TAPP (Transabdominal Preperitoneal Ağ İmplantasyonu) ve TEPP (Total Ekstraperitoneal Hernioplasti) denir.
Bu karın fıtığı ameliyatları sırasında doktor, peritonun altındaki fıtık boşluğunu plastik bir ağ ile kapatır. İki yöntem, erişim şekli bakımından birbirinden farklıdır. TAPP yönteminde doktor, karın boşluğundan ameliyat yapar. TEPP yönteminde ise erişim, periton ile karın duvarı arasından sağlanır.
IPOM yöntemi ise yara izi fıtıkları veya göbek fıtıklarında kullanılır. Bu karın fıtığı ameliyatı sırasında doktor, ağı yan taraftan yerleştirir ve içten bozuk bölgenin üzerine serer.
Karın fıtığı ameliyatı sonrası bakım
Karın duvarı fıtığı ameliyatından sonra hastalar öncelikle kendilerini yormamaya özen göstermelidir. İlk gün ayakta durmak ve yürümek mümkün olsa da, başlangıçta yatmak daha iyidir.
Daha sonra fiziksel aktivite kademeli olarak artırılabilir. İki hafta sonra araba veya bisiklet sürmek ve yürüyüş yapmak gibi tüm normal günlük aktiviteler yeniden mümkün hale gelir.
Ameliyatın türüne (açık veya minimal invaziv) bağlı olarak, hafif ofis işleri birkaç gün sonra yapılabilir.
Spor yapmaya gelince, hastalar sporun yoğunluğuna bağlı olarak üç ila dört hafta beklemelidir.
On kilodan fazla ağır nesneleri kaldırmak özel bir durumdur. Karın duvarı fıtığı ameliyatı geçiren hastalar, bu konuda on ila on iki hafta beklemelidir.
Karın duvarı fıtığı ameliyatından sonra hastaların alması gereken başka özel önlemler yoktur. Yaraya koruyucu bir yara bandı yapıştırıldığında hastalar normal şekilde yıkanabilir ve duş alabilir. Dikişler, karın fıtığı ameliyatından yaklaşık dokuz ila on iki gün sonra doktor tarafından alınır.
Olası Komplikasyonlar
Karın duvarı fıtığı ameliyatları, her cerrahi müdahale gibi istenmeyen komplikasyonlara yol açabilir. Örneğin, hastaların kalıcı ağrı olarak algıladıkları sinir bozuklukları ortaya çıkabilir.
Karın fıtığı ameliyatlarından sonra yara enfeksiyonları, testis hasarları ve trombozlar da görülebilir. Ayrıca doktor, karın duvarı fıtığı ameliyatı kararını vermeden önce genel anestezinin risklerini de göz önünde bulundurmalıdır.
Ayrıca, daha sonra fıtığın tekrar ortaya çıkması (nüks) da mümkündür; bu durumda doktorlar, başka bir karın fıtığı ameliyatı ile fıtığı kapatmak zorunda kalabilir.
SSS
1. Karın duvarında bir boşluk nasıl oluşur?
Karın duvarı fıtığı, karın zarındaki bir zayıf noktadan kaynaklanır. Bu fıtık boşluğundan karın içeriği veya yağ dokusu dışarıya doğru çıkıntı yapabilir.
2. Karın kasları fıtık oluşumunda nasıl bir rol oynar?
Zayıflamış veya yaralanmış karın kasları, iç organları artık yeterince destekleyemediği için karın duvarı fıtığı riskini artırır.
3. Skar fıtıkları nedir ve neden ortaya çıkar?
Skar fıtıkları, karın ameliyatlarından sonra eski yara izi bölgesinde oluşur. Bu bölgede karın zarı zayıflamış olduğundan, yeniden fıtık keseleri oluşabilir.
4. Her fıtık kesesi cerrahi olarak tedavi edilmeli mi?
Her küçük fıtık hemen şikayetlere yol açmaz. Ancak fıtık kesesinin giderek daha fazla dışarı çıkması veya sıkışma tehlikesi olması durumunda cerrahi müdahale gereklidir.
5. Karın duvarı fıtığı nedeniyle bağırsak tıkanıklığı meydana gelirse ne olur?
Karın iç organları, örneğin bağırsak parçaları, fıtık açıklığında sıkışırsa bağırsak tıkanıklığı ortaya çıkabilir. Bu, acil bir durumdur ve derhal ameliyat gerektirir.
Tıp yazarı hakkında
Prof. Dr. med. Ferdinand Köckerling
Tıp alanında uzman yazar