Travmatoloji: Bilgiler ve travmatoloji uzmanlarını bulma

Travma terimi Yunanca kökenlidir ve "yaralanma, yara" anlamına gelir. Bir yandan doktorlar bu terimle organizma üzerinde zararlı (travmatik) bir etkiyi ifade ederler. Bu, örneğin bir kaza veya psikolojik bir yaralanma olabilir. Öte yandan, bundan kaynaklanan bir sekel de bir travmadır; örneğin

• kemik kırığı,
• kan kaybı veya
• psikoz gibi.

Yaralanan organ ve doku sayısına bağlı olarak mono- ve politravma arasında ayrım yapılır. 

Monotravma (mono = tek), çoğu durumda hayati tehlike arz etmeyen bir organın yaralanmasıdır. Bunun başlıca nedeni, politravmada kaza sürecinin genellikle monotravmaya kıyasla çok daha hafif olmasıdır. Bununla birlikte, çok ciddi ve hayati tehlike arz eden tekil yaralanmalar da mevcuttur; bu durum için “barytravma” (“bary” = ağır) terimi kullanılmaktadır. Hayati tehlike arz eden tekil yaralanmalara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Kafatası-beyin travmaları,
• Aşırı kan kaybına neden olan pelvis kırıkları veya
• ekstremite amputasyonları.

Bu tekil yaralanmaların hayati tehlike arz etmesi, örneğin organın önemi (kafa-beyin yaralanmaları) veya önemli boyutlara ulaşabilecek olası kan kaybından (pelvis yaralanmaları) kaynaklanmaktadır.

Politrauma, aynı anda meydana gelen ve birden fazla organı etkileyen ağır bir yaralanma olarak tanımlanır. Bu, çoklu yaralanma anlamına gelir ve adından da anlaşılacağı gibi (“poli” = çok), vücudun birden fazla bölgesini veya organ sistemini etkiler. Politravma, temel olarak, ya tüm yaralanmaların toplamı ya da bunlardan herhangi birinin tek başına hayati tehlike arz ettiği ciddi ve hayati tehlike içeren bir durumdur.

Çok çeşitli travma türleri vardır. Hepsinin ortak noktası, vücuda uygulanan ve bedensel bütünlüğü tehlikeye atan şiddettir. Bu şiddet, genel olarak fiziksel ve psikolojik şiddet olarak ikiye ayrılabilir. 

Fiziksel şiddet şunları içerir:

• mekanik
• fiziksel veya
• kimyasal

etkiler.

Psikolojik travmalar arasında, aşağıdakiler gibi tüm psikolojik stres durumları yer alır:

• korku
• endişe
• Yalnızlık
• Depresyon

Mekanik travmalar çok çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Çoğunlukla silahlar veya keskin nesneler kullanılarak meydana gelir, ancak sıklıkla sadece ellerle de gerçekleşebilir. Özellikle bıçaklama veya kesilme yaralanmaları, keskin nesnelerin kullanılmasıyla büyük arterlerin kesilmesi durumunda ciddi kanamalara yol açabilir.

Ateşli silah yaralanmaları da çok ciddi sonuçlara yol açabilir ve hayati tehlike arz eden boyutlara ulaşabilir. Ateşli silah yaralanmalarının tehlikeli yanı, merminin vücuda girdikten sonra orada yayılmaya devam etmesi ve yumuşak dokularda ciddi hasara yol açabilmesidir. Bu doku hasarları, çoğu zaman merminin genellikle küçük olan giriş noktasının düşündürdüğünden çok daha büyük ve belirgindir.

Künt travmalar, deride yara oluşmadan uygulanan şiddet sonucu meydana gelir. Bu, örneğin yumrukla veya sert nesnelerle vurma sonucu ortaya çıkabileceği gibi, eklem çıkıkları durumunda da meydana gelebilir. Künt travmalar çok ciddi olabilir, ancak teşhisi genellikle keskin travmalara kıyasla çok daha zordur. Bunun nedeni, keskin travmaların çıplak gözle görülebilmesine karşın, künt travmalarda hasarın büyük kısmının vücut içinde meydana gelmesidir.

Çok yüksek hareket enerjisinin etkisiyle oluşan yaralanmalar olan ve “yüksek hız travmaları” olarak adlandırılan yaralanmalar da mekanik yaralanmalar arasında yer alır. Bu yaralanmalar, vücut yüksek hızda hareket ederken aniden frenlendiğinde ortaya çıkar. Yüksek hız travmalarının tipik örnekleri arasında araba ve trafik kazaları ile spor kazaları, örneğin kayak veya bisiklet yarışı sayılabilir.

Son olarak, ısırık yaraları da mekanik yaralanmalar arasında yer alır; bunlar en sık hayvan ısırıkları sonucu oluşur. Ancak insan ısırıkları da nadir değildir ve çoğu zaman tedavisi daha zordur. Bunun nedeni, insanlar tarafından meydana getirilen ısırık yaralanmalarının enfeksiyon riskinin belirgin şekilde daha yüksek olmasıdır.

Fiziksel travmalar ne anlama gelir?

Fiziksel travmalar, aşırı ve patolojik çevresel etkilerin yol açtığı tüm yaralanmalar ve sonuçları olarak tanımlanır. Bunlar arasında şunlar yer alır

• Yanıklar: Bunlar alevler, ateş, sıcak su ve ayrıca güneş ışınımı sonucu oluşur

• Soğuk travmaları: Soğuk ortam sıcaklıklarına, buza veya soğuk nesnelere uzun süre maruz kalmak, ciltte ciddi soğuk hasarlarına yol açabileceği gibi, tüm vücudun soğumasına ve hatta kalp durmasına kadar varan sonuçlara da neden olabilir

• Radyasyon hasarları: Bu terim öncelikle radyoaktif radyasyonun yol açtığı hasarı ifade eder; ancak güneş ışınları ve ultraviyole dalga boyundaki ışınlar da radyasyon hasarlarına yol açabilir

• Gürültü hasarları: Bunlar akustik travmalar olarak da adlandırılır ve örneğin bir patlama sonucu ortaya çıkar. Mesleki olarak yüksek gürültü yüküne maruz kalan kişiler, işitme duyularını korumak ve muhafaza etmek için uygun gürültü koruyucu ekipman kullanmalıdır

• Basınç yaralanmaları: Bunlara barotravma denir ve çevre basıncındaki bir değişiklik nedeniyle vücutta veya organlarda meydana gelen hasar sonucu ortaya çıkabilir. Basınç yaralanmalarına tipik örnekler arasında derin deniz dalışı sırasında meydana gelen spor yaralanmaları veya hava sporlarında yaşanan yaralanmalar sayılabilir.

Kimyasal travmalar nasıl oluşur?

Kimyasal travmalar, zehirli maddelerin vücut üzerinde yarattığı etkiler sonucu ortaya çıkan yaralanmalardır. Bu maddeler sıvı, katı veya gaz halinde vücuda zarar verebilir. Bu, dışarıdan cilt yüzeyi yoluyla veya içeriden mukoza zarları ve kan dolaşımı yoluyla gerçekleşebilir. 

Kimyasal travmalar arasında özellikle şunlar yer alır

• Zehirlenmeler: Burada zehirli maddeler vücudun iç kısmına etki eder. Ağız, burun veya nadiren de rektum yoluyla emilir ve bağırsak veya akciğerlerdeki emilim yoluyla kan dolaşımına karışır. Burada tüm vücuda yayılırlar ve böylece çeşitli organlarda zehirlenme belirtilerine yol açarlar. Zehirlenmeler tipik olarak ilaçlar, yiyecekler veya içeceklerden kaynaklanır. Zehirlenmeler sıklıkla, prensipte zararsız veya hatta sağlığa yararlı olan bir ilacın aşırı dozda alınması nedeniyle de ortaya çıkar; bu ilaç, sadece çok fazla miktarda alındığında zehirli etki gösterir. 

• Yanıklar: Yanıklar için tipik olan, özellikle asitler veya alkali maddeler tarafından ortaya çıkan, cilt ve mukoza zarına yönelik zararlı etkilerdir. Hasar gören cilt veya mukoza bölgesi ne kadar büyükse, tüm vücut üzerindeki etkiler o kadar ciddi olur. Cilt veya mukoza zarının büyük bir kısmı etkilendiğinde, hayati tehlike arz eden durumlar ortaya çıkabilir.

Psikolojik travma durumlarının nedenleri nelerdir?

Psikolojik travma durumlarının nedenleri çok çeşitli olabilir; bu nedenle aşağıda sadece birkaç örnek sıralanmıştır:

• Sevilen kişilerin kaybı
• Kıskançlık
• Stres
• Savaş ve zulüm
• Cinsel istismar 
• Çocuklukta ihmal
• ani bebek ölümü
• Boşanma/ayrılık
• Zorbalık
• Korkular
• hayati tehlike arz eden bir hastalık
• Doğal afetler
• İşsizlik

Tüm fiziksel travma sonuçlarında acil tıp uzmanları (travma cerrahları ve acil tıp doktorları) sorumludur. Travma cerrahisi ve acil tıp geniş kapsamlı bir alandır ve acil tıp uzmanları birçok alanda nitelikli olmalıdır. Bunların başında şunlar gelir

• kaza yerinde ilk yardım
• şok tedavisi önlemleri ve



• Acil tıp: kaza yerinde ve acil serviste ilk müdahale işlemlerinden sorumludur
• Anestezi ve Yoğun Bakım Tıbbı: Tüm ağır şok durumlarını ve organ yaralanmalarını tedavi eder 
• Viseral cerrahi: Karın organları (örneğin bağırsak veya karaciğer) yaralanmalarında ameliyatlardan sorumludur
• Vasküler cerrahi: Bu uzmanlık alanı, arterler ve damarlar dahil olmak üzere tüm damar yaralanmalarını kapsar
• Nöroloji / Nöroşirürji: Baş ve beyin yaralanmalarında

Bu tür yaralanmalar genellikle vücudun çok çeşitli bölgelerini ve organlarını etkiler. Bu nedenle, bu tür bir ekip farklı uzmanlık alanlarından doktorlardan oluşur; yukarıdaki liste isteğe bağlı olarak uzatılabilir. Travmanın ciddiyetine bağlı olarak (genellikle aylar veya yıllar süren) rehabilitasyon tedbirleri gereklidir. Bu tedbirler fizyoterapistler ve ergoterapistler tarafından uygulanır.

Psikolojik travma geçirmiş hastalar, psikotravmatoloji kapsamında psikoterapi ile tedavi edilir. Bu tedaviden psikiyatri uzmanları sorumludur. Travmanın türüne ve şiddetine bağlı olarak çeşitli travma terapileri mevcuttur.

Çeşitli terapi yöntemlerinin amacı şudur:

• etkilenen kişilerin sakinleşmesini sağlamak,
• psikolojik sorunları analiz etmek ve
• uygun bir terapi yöntemi bulmak.

Bunlara örneğin davranışçı terapi de dahildir. Hasta, terapi sonrasında travma belirtilerini kontrol altına alabileceğini, sınırlayabileceğini veya ortadan kaldırabileceğini hissetmelidir.

Travmatoloji nedir?

Travmatoloji, tıbbın bir uzmanlık alanı, daha doğrusu tıbbın ve cerrahinin bir alt dalıdır. Dış etkenler, kazalar veya şiddet sonucu ortaya çıkan hareket sistemindeki yaralanmaların tedavisi ile ilgilenir. Ortopedi ve Travmatoloji ile Travma Cerrahisi birlikte çalışarak kırıklar, kemik kırıkları ve diğer yaralanmaları teşhis eder ve tedavi eder.

Kaza cerrahisi hangi yaralanmaları tedavi eder?

Kaza cerrahisi, kemik kırıkları, bağ ve tendon yaralanmaları, kas ve tendon yaralanmaları ile eklem yaralanmaları gibi hareket sistemindeki yaralanmaları tedavi eder. Ayrıca çoklu travma, kafa-beyin travması, yanıklar, radyasyon hasarı veya göğüs kafesi, karın ve vücut boşluklarındaki yaralanmalar da bu uzmanlık alanına dahildir. Travma cerrahları, hastaları hem konservatif hem de cerrahi yöntemlerle tedavi eder.

Ciddi bir kaza sonrası tedavi süreci nasıl işler?

Ağır bir kaza sonrasında ilk müdahale, acil serviste veya bir travma merkezinin şok odasında yapılır. Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT), kan bankası ve diğer tanı yöntemleri kullanılır. Ardından, gerekirse yoğun bakım ünitesinde akut tedavi uygulanır. İlerleyen tedavi, yaralanmaların türü ve sonuçları ile genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Ortopedi ve rehabilitasyon hangi rolü oynar?

Ortopedi ve travma cerrahisi, akut tedaviden sonra hastaları tam rehabilitasyona kadar destekler. Amaç, tedavi ve takip ile hareket sisteminin işlevini yeniden sağlamaktır. Fizyoterapi, ortopedik olarak uyarlanmış önlemler ve tıbbi gözetim altında uygulanan tedaviler, kırıklar, kas gerilmeleri veya kas ve kemik dokusundaki yaralanmaların iyileşmesini destekler. Osteoporoz gibi hastalıklar da tedavide dikkate alınabilir.

Ne zaman bir travmatoloji kliniğine başvurmalıyım?

Ciddi kaza yaralanmaları, kemik kırığı şüphesi, kanama veya vücudun birden fazla bölgesinde yaralanma durumunda derhal uzman bir travma cerrahisi bölümü veya travma merkezleri bulunan bir üniversite hastanesine başvurulmalıdır. Bu merkezlerde ortopedi ve travma cerrahisi uzmanları, travmatologlar, ortopedistler ve çeşitli uzmanlık alanlarından diğer uzmanlar sıkı bir işbirliği içinde çalışır. Büyük merkezlerde genellikle travma hastalarının tedavisi için bir helikopter pisti ve modern acil durum yapıları mevcuttur. Trafikte ciddi yaralanmaların önlenmesi, kazalardan sonra en sık görülen ölüm nedenlerinden birinin azaltılmasına da katkıda bulunur.