Η χειρουργική εγκεφάλου εμπίπτει στον τομέα της νευροχειρουργικής και, ως ιατρικός κλάδος, ασχολείται με τις χειρουργικές επεμβάσεις στον εγκέφαλο. Οι νευροχειρουργικές επεμβάσεις για τη θεραπεία του εγκεφάλου μπορεί να είναι απαραίτητες για διάφορους λόγους. Σε αυτούς συγκαταλέγονται τα ατυχήματα και τα τραύματα, οι αγγειακές παθήσεις ή τα νεοπλάσματα. Ως μέθοδοι θεραπείας χρησιμοποιούνται μικροχειρουργικές ή ενδοσκοπικές τεχνικές, αλλά και η ανοιχτή χειρουργική. Ο γιατρός αποφασίζει ποια θεραπεία είναι η κατάλληλη για τον ασθενή, ανάλογα με το είδος και την έκταση της νόσου.
Παρακάτω θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες καθώς και ειδικούς στη νευροχειρουργική.
Τι είναι η χειρουργική εγκεφάλου;
Ένας γιατρός που ειδικεύεται στη χειρουργική εγκεφάλου ανήκει στον κλάδο της νευροχειρουργικής. Οι νευροχειρουργικές επεμβάσεις είναι απαραίτητες σε περιπτώσεις παθήσεων του νευρικού συστήματος, όταν οι συντηρητικές θεραπείες ή η ακτινοθεραπεία δεν αποτελούν επιλογή ή ακόμη και όταν αυτές οι μορφές θεραπείας δεν έχουν αποδώσει αποτελέσματα.
Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα.
Στο κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) περιλαμβάνονται:
- Ο εγκέφαλος και
- Ο νωτιαίος μυελός
Το περιφερικό νευρικό σύστημα ξεκινά από τις νευρικές ρίζες που εκτείνονται από τον νωτιαίο μυελό. Καθ’ όλη τη διαδρομή τους, αυτές οι νευρικές οδοί συνεχίζουν να διακλαδώνονται, έως ότου τροφοδοτηθούν όλα τα μέρη του σώματος. Η χειρουργική εγκεφάλου αφορά αποκλειστικά τη χειρουργική θεραπεία παθήσεων του εγκεφάλου.
Η νευροχειρουργική ασχολείται με παθήσεις του κεντρικού και του περιφερικού νευρικού συστήματος που απαιτούν χειρουργική επέμβαση @ romaset /AdobeStock
Ποιες παθήσεις αντιμετωπίζει η χειρουργική εγκεφάλου;
Όπως και οι περισσότερες άλλες περιοχές του σώματος, ο εγκέφαλος αποτελείται από μια ποικιλία ιστών. Ως εκ τούτου, οι πιθανές εγκεφαλικές παθήσεις είναι ποικίλες και προκαλούνται από διαφορετικές αιτίες.
Σε περιπτώσεις νεοπλασμάτων του εγκεφαλικού ιστού, νευρικών βλαβών, μυϊκών ή μεταβολικών παθήσεων, καθώς και καταγμάτων οστών ή αγγειακών παθήσεων, απαιτείται εγχείρηση στον εγκέφαλο.
Συχνές παθήσεις που οδηγούν σε εγχείρηση στον εγκέφαλο είναι:
- Όγκοι του εγκεφάλου
- Μεταστάσεις στον εγκεφαλικό ιστό
- Ανεύρυσμα (διαταραχές του τοιχώματος των εγκεφαλικών αγγείων)
- Εγκεφαλικές κακώσεις ή νευρικές βλάβες λόγω ατυχήματος ή τραύματος
- Εγκεφαλικές αιμορραγίες
- Διαταραχές της κυκλοφορίας του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ)
- Παθήσεις της υπόφυσης (π.χ. αδένωμα της υπόφυσης)
- Επιληψία
- Συγγενείς ανωμαλίες
Θεραπευτικές μέθοδοι της χειρουργικής εγκεφάλου
Για να πραγματοποιηθεί μια εγχείρηση στον εγκέφαλο, ο νευροχειρουργός ανοίγει το κρανίο του ασθενούς (κρανιοτομή). Η πρόσβαση δεν χρειάζεται όμως πάντα να είναι μεγάλη.
Μερικές φορές αρκεί ένα πολύ μικρό άνοιγμα στο κρανίο για να εισάγει ο νευροχειρουργός τα εργαλεία του (ενδοσκόπιο), μέσω π.χ. της μύτης ή του φρυδιού. Ωστόσο, και μια χειρουργική επέμβαση σε ανοιχτό εγκέφαλο είναι σε ορισμένες περιπτώσεις απαραίτητη.
Αυτή απαιτείται, για παράδειγμα, για την πλήρη αφαίρεση ενός όγκου μεγάλης έκτασης. Σε περίπτωση εγκεφαλικού οιδήματος μετά από τραύμα, ο γιατρός αφαιρεί επίσης ένα τμήμα της κρανιακής θόλης (κρανιοεκτομή). Έτσι μπορεί να ελαχιστοποιήσει την πίεση που προκαλεί η φλεγμονή.
Στη χειρουργική εγκεφάλου, η μέθοδος θεραπείας εξαρτάται από το είδος της νόσου. Είτε πρόκειται για όγκο, διαταραχή της κυκλοφορίας του εγκεφαλονωτιαίου υγρού είτε για επιληψία – για κάθε νόσο υπάρχουν συγκεκριμένες διαδικασίες.
Στη χειρουργική της επιληψίας και στη θεραπεία των όγκων, ο νευροχειρουργός πρέπει να αφαιρέσει τμήματα του εγκεφαλικού ιστού.
Σε περίπτωση διαταραχής της κυκλοφορίας του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, αρκεί η παρακέντηση της κοιλίας. Έτσι, το υγρό μπορεί να παροχετευθεί.
Τα ανευρύσματα μπορούν να κλείσουν, όταν ο νευροακτινολόγος τοποθετήσει ένα μικρό σπειροειδές εμφύτευμα (coil) στο σχετικό αγγείο ή ο νευροχειρουργός τοποθετήσει ένα κλιπ.
Οι θεραπευτικές μέθοδοι της νευροχειρουργικής είναι ποικίλες.
Άλλες ειδικές μέθοδοι είναι:
- τοποθέτηση βαλβίδας εγκεφάλου (για παράδειγμα, κοιλιοπεριτοναϊκή βαλβίδα σε περίπτωση υδροκεφάλου)
- Νευρόλυση
- Διατομή εγκεφαλικών περιοχών ή συνδέσεων (για παράδειγμα, σε σοβαρές ψυχιατρικές παθήσεις)
- Εγκεφαλική διέγερση με ηλεκτρικά ερεθίσματα
- Εμφύτευση καθετήρων
Στη νευροχειρουργική χρησιμοποιούνται οι πιο σύγχρονες ιατρικές τεχνικές. Κάθε χειρουργική επέμβαση συνεπάγεται τραυματισμό των ιστών.
Ωστόσο, οι μικροχειρουργικές τεχνικές και η εντατική παρακολούθηση διασφαλίζουν ότι τα μικρότερα αγγεία και οι ευαίσθητες εγκεφαλικές δομές παραμένουν άθικτα.
Οι περισσότερες θεραπείες πραγματοποιούνται με τη βοήθεια νευροπλοηγού. Ο νευροχειρουργός χειρουργεί με τη βοήθεια ακριβούς τρισδιάστατης απεικόνισης. Σήμερα, σε ορισμένες επεμβάσεις είναι δυνατή ακόμη και η υπολογιστικά καθοδηγούμενη χρήση των εργαλείων.
Η εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση είναι μια μορφή θεραπείας, π.χ. για τη νόσο του Πάρκινσον, κατά την οποία οι γιατροί τοποθετούν χειρουργικά λεπτά ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο του ασθενούς @ Silver Place /AdobeStock
Πώς καταλήγει ο γιατρός στη διάγνωση; – Εξετάσεις και διαδικασία
Για να διαγνώσει μια ασθένεια που απαιτεί νευροχειρουργική θεραπεία, ο γιατρός χρησιμοποιεί διάφορες μεθόδους.
Αυτές περιλαμβάνουν:
- Το ιστορικό
- Η λεπτομερής συζήτηση με τον ασθενή και
- Η σωματική εξέταση
Μετά την αξιολόγηση της γενικής κατάστασης της υγείας και των σωματικών λειτουργιών, ο γιατρός επεκτείνει την εξέταση με νευρολογικές δοκιμασίες. Με αυτές μπορούν να διαπιστωθούν νευρικές βλάβες ή διαταραχές της νευρικής λειτουργίας.
Για μια εγχείρηση στον εγκέφαλο, ο ασθενής πρέπει να είναι κατάλληλος για αναισθησία. Για τις περισσότερες νευροχειρουργικές επεμβάσεις απαιτείται γενική αναισθησία.
Προκειμένου η αναισθησία να προσαρμοστεί στις ανάγκες του ασθενούς, ο γιατρός ελέγχει την αρτηριακή πίεση και τις αιματολογικές τιμές. Η μέτρηση των ενδείξεων των οργάνων, όπως των νεφρικών και ηπατικών τιμών, βοηθά τον αναισθησιολόγο να σχεδιάσει μια στρατηγική έγχυσης που θα σταθεροποιήσει την κυκλοφορία.
Πριν από τη χειρουργική επέμβαση, ο νευροχειρουργός πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια σε ποιο στάδιο βρίσκεται η νόσος. Σε περίπτωση κακοήθους όγκου, για παράδειγμα, είναι καθοριστικό να γνωρίζει ποια τμήματα του εγκεφάλου έχουν προσβληθεί.
Για να προσδιορίσει την εξέλιξη της νόσου και να σχεδιάσει τη χειρουργική επέμβαση, ο γιατρός χρησιμοποιεί απεικονιστικές εξετάσεις.
Συνήθως πρόκειται για:
Η απεικόνιση του εγκεφάλου πραγματοποιείται σε όλα τα επίπεδα. Ακόμη και οι πιο μικρές αλλαγές είναι ορατές και μπορούν να μετρηθούν με ακρίβεια.
Άλλες διαγνωστικές μέθοδοι για τις εγκεφαλικές παθήσεις μπορεί να είναι:
- Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG)
- Κοιλιακή παρακέντηση και εξέταση εγκεφαλονωτιαίου υγρού
- Αγγειογραφία (απεικόνιση των αγγείων)
- Μέθοδοι που βασίζονται στον υπέρηχο
- Τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET)
Ο τύπος της νόσου και η έκταση των αλλοιώσεων υποδεικνύουν στον νευροχειρουργό το μέγεθος του χειρουργικού πεδίου. Αυτό καθορίζει ποια τεχνική (ελάχιστα επεμβατική ή ανοιχτή χειρουργική) θα εφαρμοστεί.
Για τους ασθενείς, κάθε επέμβαση στον εγκέφαλο συνεπάγεται μια ορισμένη περίοδο αποκατάστασης. Μετά την επέμβαση, οι ασθενείς θα πρέπει να παραμείνουν στο νοσοκομείο για τουλάχιστον δέκα έως είκοσι ημέρες. Εάν εφαρμοστεί μια ελάχιστα επεμβατική μέθοδος, ο χρόνος μέχρι την ανάρρωση είναι συνήθως μικρότερος.
Η αξονική τομογραφία (CT) είναι μια ακτινολογική εξέταση που παρέχει λεπτομερείς τομικές εικόνες του εγκεφάλου @ Yakobchuk Olena /AdobeStock
Πού μπορεί κανείς να βρει ειδικούς στη χειρουργική εγκεφάλου;
Η χειρουργική εγκεφάλου, ως υποκλάδος της νευροχειρουργικής, ασχολείται με τη χειρουργική θεραπεία ποικίλων παθήσεων. Οι ειδικοί στη χειρουργική εγκεφάλου εργάζονται σε εξειδικευμένα νοσοκομεία. Συχνά, οι γιατροί επικεντρώνονται σε έναν συγκεκριμένο τομέα της χειρουργικής κεφαλής και εγκεφάλου.
Μπορείτε, για παράδειγμα, να αναζητήσετε γιατρούς που ασχολούνται με ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές. Άλλοι έχουν εξειδικευτεί, για παράδειγμα, στη νευροτραυματολογία ή στην παιδιατρική χειρουργική.
Οι ειδικοί του εγκεφάλου έχουν αρχικά αποκτήσει τον τίτλο του ειδικευμένου ιατρού στη νευροχειρουργική. Η αρχική τους ειδίκευση διαρκεί έξι έως επτά χρόνια. Κατά τη διάρκεια της ειδίκευσης, ο γιατρός πρέπει να έχει εργασθεί για τουλάχιστον έξι μήνες σε τμήμα νευρολογίας. Με το τέλος της ειδικότητας, οι επιμελητές, πλέον νευροχειρουργοί, πρέπει να έχουν διενεργήσει έναν μεγάλο αριθμό χειρουργείων εγκεφάλου.
Σχετικά με τον συγγραφέα
Sabine Schneider
Αρχισυντάκτρια
